Педро Фридеберг: Мексикалық сурреалист суретші және дизайнер

Кіріспе

Мексикалық суретші және дизайнер Педро Фридеберг (1936 жылдың 11 қаңтарында туған) – Мексика суретшісі және дизайнері, оның сюрреалистік туындылары сызықтар, түстер және ежелгі және діни символдарға толы. Оның ең танымал жұмысы – "Қол креслосы", бұл мүсін/кресло адамдардың алақанына отыруы үшін, саусақтарын арқа және қол тірегі ретінде пайдалануы үшін жасалған. Фридеберг сәулетші мамандығын оқуды бастады, бірақ 1950-ші жылдардың қалыпты формаларына қарсы, тіпті артишок төбелері бар үйлер сияқты қиялдағыдай дизайндарды салуға кіріскен соң оқуын аяқтамады. Дегенмен, оның жұмысы суретші Матиас Герицтің назарына ілігіп, ол оны суретшілік жолын жалғастыруға ынталандырды. Фридеберг Мексикадағы сюрреалистік суретшілер тобына қосылды, оған Леонора Керрингтон мен Элис Рахон да кірді. Олар замандас қоғам мен саяси өнерге қарсы шықты. Фридеберг өмір бойы эксцентрикалық адам ретінде танымал және өнер өлі, себебі жаңа ештеңе туындамайды деп мәлімдейді.

Өмір

Педро Фридберг 1936 жылдың 11 қаңтарында Италияның Флоренция қаласында неміс еврей ата-анасының ұлы ретінде дүниеге келді. Оның ата-анасы Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Еуропадан қашып, ол үш жасында Мексикаға келді. Ол әжесінің Еуропа газеттерінде Холокосттан аман қалған туыстарының есімдерін белгілеп қойғанын есіне алады. Ол балалық шағы туралы сөйлемейтінін айтады, себебі ол «неміс» болған, оны «дисциплина», «қыналыс» және «жаза» деп сипаттайды. Оны скрипка оқытуға және бірнеше тілде сөйлеуге мәжбүр етті, ал ол үйде болуды ұнатпады. Анасы оның екі жасында Флоренциядағы Санта-Мария-Новелла шіркеуінің алдында отырып, оны салуға тырысқанын айтты. Алайда, Ибероамерика университетінде оның жұмысын бағалаған суретші Матиас Горицпен танысуға мүмкіндік алды. Гориц Фридбергке өнерін жалғастырып, ата-анасына көңіл бөлмеуді кеңес берді. Жазда Фридберг Горицтің хатшысы болып жұмыс істеді, соның ішінде көркемдік жобаларға көмектесті. Фридберг атақ-даңқын және байлығын жоғалтқандарды қорғауға бейім, мысалы, Пита Амор қарт жасында Мексика қоғамының өкілдері оны қысымға алғанда. Ол күнделікті И Цзинге жүгінеді және қасиеттілердің жинағын жинап отырады. Оның айтуынша, бүгінгі әлемде эксцентриктер азайып барады, себебі адамдар тұтыну мәдениеті мен теледидар арқылы қой сияқты бір-біріне ұқсап қалуда, ал теледидар біздің бәрімізді бірдей болуымызды қалайды. Ол Серхио Вильегаспен бірге «Арбол де ла Вида» атты тамаша қойылымының көркемдік директоры болды. Ол адамның алақанына отыруға мүмкіндік береді, саусақтары арқа мен қолды тіреу ретінде қолданылады. Өзінің өмірбаянында Фридберг өнер әлеміндегі көптеген достарымен, соның ішінде Сальвадор Дали, Леонора Каррингтон, Кати Хорна, Тамара де Лемпичка, Матиас Гориц, Эдвард Джеймс, Закари Селиг және Бриджит Бейт Тихенормен болған тәжірибелері туралы жазады. Оның туындыларын Музео де Арте Модерно, Хосе Луис Куэвас мұражайы, Телевиза мәдени орталығы (барлығы Мексика қаласында), Толукадағы Қазіргі заманғы өнер мұражайы, Кулиакандағы Қазіргі заманғы өнер мұражайы, Пацкуародағы Қазіргі заманғы өнер мұражайы, Нью-Йорктегі Қазіргі заманғы өнер мұражайы, Чикагодағы Қазіргі заманғы өнер мұражайы, Нью-Орлеандағы Қазіргі заманғы өнер мұражайы, Вашингтондағы Конгресс кітапханасы, Бостондағы Брандейс университетінің Роза өнер мұражайы, Оттавадағы Ұлттық зерттеу кітапханасы, Париждегі Лувр мұражайы, Иерусалимдегі Израиль мұражайы, Бағдадтағы Қазіргі заманғы өнер ұлттық мұражайы, Пуэрто-Рикодағы Понс өнер мұражайы, Аргентинадағы Франклин Роусон мұражайы, Колумбиядағы Омар Райо мұражайы, Вашингтондағы Смитсониан институты, Нью-Йорктегі Өнер және дизайн мұражайының тұрақты коллекцияларында кездестіруге болады.

Pedro Friedeberg was born on January 11, 1936, in Florence, Italy, as the son of German Jewish parents. His parents escaped from Europe at the beginning of the Second World War arriving in Mexico when he was three years old. He remembers his grandmother marking names in European newspapers of family members who had survived the Holocaust. He says he does not talk about his childhood because it was “German,” describing it as “discipline,” “torture” and “punishment.” He was made to learn violin and speak several languages and he hated to be at home. His mother said that when he was two he liked to sit in front of the Santa María Novella Church in Florence and try to draw it. However, his time at Iberoamericana allowed him to meet artist Mathias Goeritz, who appreciated his work. Goeritz told Friedeberg to continue with his art and ignore his parents. During the summers, Friedeberg worked as Goeritz’s secretary, which included helping on artistic projects. Friedeberg has had a tendency to protect and defend those who have lost their fame and fortune, such as Pita Amor did in her old age, when she was ridiculed by elements of Mexican society. He says he consults the I Ching every day, and has a collection of saints. He says that the world lacks eccentrics today because people have returned to being sheep through the consumer culture and television which wants us all to be the same. He was the art director, along with Sergio Villegas of a spectacular called Arbol de la Vida. It is designed to allow one to sit on the palm, using the fingers as a back and arm rest. In his autobiography, Friedeberg writes about experiences with his many friends in the art world, including Salvador Dalí, Leonora Carrington, Kati Horna, Tamara de Lempicka, Mathias Goeritz, Edward James, Zachary Selig and Bridget Bate Tichenor. His works can be found in the permanent collections of the Museo de Arte Moderno, the José Luis Cuevas Museum, the Televisa Cultural Center, all in Mexico City, the Museum of Contemporary Art in Toluca, the Museum of Contemporary Art in Culiacán, the Museum of Contemporary Art in Pátzcuaro, the Museum of Modern Art in New York, the Museum of Contemporary Art in Chicago, the Museum of Contemporary Art in New Orleans, the Library of Congress in Washington DC, the Rose Art Museum of Brandeis University in Boston, the National Research Library in Ottawa, the Musée du Louvre in Paris, the Israel Museum in Jerusalem, the National Museum of Modern Art in Baghdad, the Ponce Museum of Art in Puerto Rico, the Franklin Rawson Museum in Argentina, the Omar Rayo Museum in Colombia and the Smithsonian Institution in Washington, DC., The Museum of Arts and Design in New York.

Өнер

Оның алғашқы көрмесінен бастап, оның туындылары оңай анықталатын стильге ие, бірақ оны жіктеу қиын. Ол көбінесе архитектуралық эскиздерді қолданып, ерекше композициялар жасайды, соның ішінде пайдасыз заттардың жобаларын да, көбінесе көңілсіздіктен туындайды. Өмірі бойында ол түрлі көркемдік және дизайн бағыттарын зерттеп, өнеріне енгізді – Арт Нуводан бастап Оп-артқа дейін. Оның көптеген жұмыстарының өндірістік сипаты бар, ол сәулетші мамандығымен байланысты. Дегенмен, оларда арман сияқты атмосфера да бар, ол мүмкін емес сарайлар мен басқа да құрылыстарды, көптеген залдар мен бөлмелерді, құпия жолдар мен баспалдақтарды суреттейді, олар көбінесе абсурдты болады. Ирония мен шектен тыс әшекейлеу элементтердің қайталануы мен формальды тәртіпсіздік арқылы білдіріледі, бірақ бұл саналы ойдың нәтижесі. Ол өзінің туындыларын эклектикалық және гибридтік деп сипаттайды. Оның өнері саяси емес, ол өнер үшін өнер және ол оны элиталық деп санайды. Ол «халық үшін» өнер жасаудың қажеттілігін көрмейді, себебі көптеген адамдарға ол қызық емес. Оның туындыларында көбінесе сарказм мен цинизм сезіледі. Ол өзінің өнеріндегі жалғыз мақсаты – өзін және басқаларды паш ету екенін айтады. Суреттер, жиһаз және басқа да заттар көбінесе әшекейлеумен толы, ақ кеңістік аз немесе мүлдем жоқ, сызықтар, түстер және ежелгі жазбаларға, ацтек кодекстеріне, католицизмге, индуизмге және оккультизмге сілтеме жасайтын символдармен безендірілген. Оның өнері әшекейлеудің өзі үшін жасалған немесе тіпті көңілді аудару үшін жасалған деген сынға ұшырағанымен, ол оған келіспейді, әшекейлеу – бұл ең көне көркемдік форма, ол заттарға ерекше, тіпті рухани сипат беру үшін қосылады. Ол өзінің кең әшекейлеуін, ежелгі мәтіндердің элементтерін қамтитын, «Nintendo Churrigueresque» деп атады.

Фридеберг 20 ғасырдың сюрреалистік суретшілерінің тобына жатады, Мексикада олардың ішінде Гюнтер Герцзо, Матиас Гериц, Элис Рахон, Кати Хорна, Леонора Кэррингтон, Ремедиос Варо және Поль Антранье болды, олар «Los Hartos» деген атпен біріктірілді. Олар өзгеше, эксцентрикалық, құрметсіз және иконаға қарсы болды. Оның техникасы өзгерген жоқ, ал тақырыптары аздап өзгерді, қазір ол кейбір туындыларына фантастикалық жануарлардың гибридтерін қосады. Ол заманауи суретшілерді сынға алып, «Өнер өлді, сюрреализмнен кейін жаңа ештеңе жоқ» дейді. Ол адамдар иронияға, сарказмға және абсурдқа деген құштарлықтарын жоғалтқандарын айтады.