Кіріспе
Embraer EMB 120 Brasilia – бразилиялық Embraer ұшақ өндірушісі жобалаған және өндірген 30 жолаушыны тасымалдайтын екі турбовинтті жолаушы ұшағы. EMB 120 әзірлемесі 1974 жылы басталды. Бастапқыда модульдік ұшақтар сериясы ретінде жоспарланған, 12X отбасы және Арагуая деп аталған, EMB 121 Xingu-мен максималды ортақтыққа қол жеткізу мақсатында болды. Алайда, ұшақ қайта жобаланып, 1979 жылы Бразилия деген атпен қайта іске қосылды. Операторлардың пікірлерін ескере отырып жасалған қайта жобалау, EMB 121-мен ортақтықты қысқартып, отыру сыйымдылығын азайтты. Оның өлшемі, жылдамдығы және биіктігі ұқсас ұшақтармен салыстырғанда жылдам және тікелей рейстерді орындауға мүмкіндік берді. EMB 120 дөңгелек қималы фюзеляжға, төмен орналасқан тік қанаттарға және Т-тұмсыққа ие. 1983 жылдың 27 шілдесінде прототип алғашқы ұшуын жасады. 1985 жылдың қазан айында алғашқы EMB 120 Atlantic Southeast Airlines компаниясының қызметіне кірді; ол көп ұзамай АҚШ-тың өнімді нарығындағы көптеген өңірлік әуе компанияларымен де жұмыс істеді. Сатудың көп бөлігі азаматтық операторларға жасалса да, бірнеше әскери клиенттер де осы типті сатып алды; арнайы VIP-көлік нұсқасы, VC 97, Бразилия Әуе Күштері қолданды. Әр түрлі міндеттер мен талаптарды орындау үшін көптеген модельдер жасалды, олардың ішінде икемді EMB120 Convertible және ұзартылған ұшу қашықтығына ие EMB120ER болды. 2001 жылы EMB 120 өндірісі тоқтатылды; ол Embraer компаниясы өндірген соңғы турбовинтті ұшақ болды.
The Embraer EMB 120 Brasilia is a twin turboprop 30 passenger commuter airliner designed and manufactured by the Brazilian aircraft manufacturer Embraer. The EMB 120 began development during 1974. While initially conceived as a modular series of aircraft, the Family 12X and referred to as the Araguaia, intending to achieve a high level of commonality with the EMB 121 Xingu, the aircraft was redesigned and relaunched with the Brasilia name scheme during 1979. The redesign, which drew on operator feedback, reduced the seating capacity somewhat while removing commonality with the EMB 121. Its size, speed, and ceiling enabled faster and more direct services to be flown in comparison to similar aircraft. The EMB 120 features a circular cross section fuselage, low mounted straight wings and has a T tail. On 27 July 1983, the prototype performed its maiden flight. During October 1985, the first EMB 120 entered service with Atlantic Southeast Airlines; it quickly entered service with numerous regional airlines, particularly those in the lucrative US market. While the majority of sales were made to civilian operators, a few military customers were also garnered for the type; a specialised VIP transport version, the VC 97, was operated by the Brazilian Air Force. Numerous models were developed to fulfil differing roles and requirements; these included the flexible EMB120 Convertible and the extended range EMB120ER. During 2001, production of the EMB 120 was terminated; it was the last turboprop powered airliner to be produced by Embraer.
Өмірбаян
EMB 110 Bandeirante ұшағының табысынан кейін, Embraer 1974 жылы өзінің алғашқы көлік санатындағы әуе кемесін жасау жұмыстарын бастады. Бір кезде бұл 12X отбасы ретінде дамыды, оған модульдік дизайн қағидасына негіделген үш модель кірді: EMB 120 Araguaia, EMB 123 Tapajós және EMB 121 Xingu. 1979 жылы жобаның ресми таныстырылуында, «Бразилия» атауы алғаш рет EMB 120 моделіне қолданылды. 2001 жылы EMB 120 өндірісі тоқтатылды. 2021 жылға дейін Embraer турбовинтті қозғалтқыштың мұрагерін шығармады, бірақ компания басшылары кейде оны жасауға ниетті екендерін білдірді.
Апаттар мен оқиғалар
1986 жылдың 19 қыркүйегінде Atlantic Southeast Airlines авиакомпаниясының EMB 120RT (N219AS) ұшағы Atlantic Southeast компаниясына жеткізіліп бара жатқанда Бразилиядағы Мантикира тауына соқтырылып, борттағы барлық бес адам қаза тапты. 1987 жылдың 21 желтоқсанында Air Littoral авиакомпаниясы Air France үшін (AF 1919 рейсі, Брюссель – Бордо) EMB 120 Brazilia ұшағы Бордо-Мериньяк әуежайына (Францияның оңтүстік-батысы) дұрыс емес жақындау кезінде орманға құлады. Барлық 16 жолаушы қаза тапты. 1988 жылдың 8 шілдесінде Бразилия әуе күштерінің EMB 120RT Brasília ұшағы (FAB 2001) Сан-Хосе-дос-Кампос қаласында қозғалтқышы істен шығып қонуға тырысқанда апатқа ұшырады. Тоғыз жолаушының бесеуі қаза тапты. 1991 жылдың 5 сәуірінде Atlantic Southeast Airlines авиакомпаниясының 2311 рейсі, Delta Connection үшін жұмыс істеген, Грузия штатының Брансуик қаласындағы Глинко әуежайына жақындағанда апатқа ұшырады. Апаттан ұшақтағы барлық 23 адам қаза тапты, оның ішінде бұрынғы АҚШ сенаторы Джон Тауэр және астронавт Сонни Картер. Бұл пропеллерді басқару жүйесінің бұзылуына байланысты болды, нәтижесінде пропеллер қақпағының бұрышы дұрыс болмады. 1991 жылдың 11 қыркүйегінде Continental Express авиакомпаниясының 2574 рейсі ұшу кезінде жарылып, Техас штатының Игл-Лейк қаласында құлады, оның ішінде 14 жолаушы мен экипаж мүшесі қаза тапты. Апатты тергеу бюросының (NTSB) анықтауы бойынша, көлденең стабилизатордағы бұрандалардың жоғалуы оның бір бөлігінің ұшақтан ажырауына себеп болды. 1995 жылдың 21 тамызында Atlantic Southeast Airlines авиакомпаниясының 529 рейсінің бірінші пропеллерінің бірі жыртылып, сол жақ қозғалтқыштың орнынан шығарып, сол жақтағы соққыны арттырды. Ұшақ Грузия штатының Кэрролтон қаласының маңында апатқа ұшырады. Ұшақтағы жиырма тоғыз адамның он-ақсы қаза тапты (бір адам апаттан кейін сегіз аптадан кейін жүрек талмасынан қайтыс болды). 1997 жылдың 9 қаңтарында Comair авиакомпаниясының 3272 рейсі Монро қаласында апатқа ұшырады. 29 жолаушы мен экипаждың барлығы қаза тапты. Апаттың себебі ұшу кезінде мұздың пайда болуы болды. 1997 жылдың 21 мамырында SkyWest Airlines авиакомпаниясының 724 рейсі EMB 120 (N198SW) Сан-Диего халықаралық Линдберг әуежайынан ұшып шыққаннан кейін оң қозғалтқыштың қуаты толық жоғалып, содан кейін ұшақтың барлық гидравликалық жүйелері істен шықты. Ұшаққа едәуір зақым келген. Екі ұшқыш, бір бортсервер және 14 жолаушы зардап шекпеді. Рейс Лос-Анджелеске, Калифорнияға бағытталған. Ол Сан-Диегодағы NAS Miramar әуежайына ауысты, ол жерде сағат 14:27-де қонды. 1998 жылдың 21 қазанында Capital Táxi Aéreo авиакомпаниясының EMB 120RT Brasilia (PT WKH тіркелімі) ұшағы Пилот қателігі салдарынан Пинто Мартинс халықаралық әуежайына соңғы жақындау кезінде апатқа ұшырады. Екі адамнан тұратын экипаж мен бір жолаушы, сондай-ақ жердегі бір адам қаза тапты. Тағы жеті адам жарақат алды. 2002 жылдың 30 тамызында Крузеиро-ду-Сул мен Тарауакадан Рио-Бранкоға қарай ұшып бара жатқан Rico Linhas Aéreas авиакомпаниясының 4823 рейсі (EMB 120ER Brasília, PT WRQ тіркелімі) жаңбыр кезінде Рио-Бранкоға жақындаған кезде ұшу-қону жолағынан 1,5 км қашықтықта құлады. Ұшақтағы 31 жолаушы мен экипаждың 23-і қаза тапты. 2004 жылдың 14 мамырында Сан-Паулу-де-Оливенса мен Тефеден Манаусқа қарай ұшып бара жатқан Rico Linhas Aéreas авиакомпаниясының 4815 рейсі (EMB 120ER Brasília, PT WRO тіркелімі) Манаустан шамамен орманда құлады. EMB 120 ұшағының апатынан 33 жолаушы мен экипаждың барлығы қаза тапты. 2010 жылдың 22 наурызында Airnorth авиакомпаниясының EMB 120 (VH ANB) ұшағы Дарвин халықаралық әуежайынан 10.10 (ACST) шамасында V1 кесу деп аталатын жүйелі модельді қозғалтқыш ақаулықтарын жаттығу жаттығулары кезінде ұшып кетті. Екі ұшқыш бірден қаза тапты. 2011 жылдың 14 қыркүйегінде Ангола әуе күштерінің EMB 120ER T 500 ұшағы Хуамбо әуежайынан ұшып көтерілуге тырысқанда апатқа ұшырап, борттағы 23 адамның 17-сі қаза тапты. 2011 жылдың 12 қазанында Nationale Regionale Transport авиакомпаниясының EMB 120 (ZS PYO тіркелімі, MSN: 120245) Либревилден Порт-Джентильге (Габон) чартерлік рейс жүргізген 21 ұшу-қону жолағын басып өтіп, тұрып қалды, ал алдыңғы дөңгелектері бұзылмаған, екі негізгі дөңгелектері де артқа қарай бүгілген, бұл қозғалтқыштардың қанаттарымен бірге "түсірілуіне" әкелді. Бірнеше жолаушы жеңіл жарақат алды, бірақ ұшақ қалпына келтірілмейтін зақымдалды және есептен шығарылды. 2012 жылдың 27 қарашасында Inter Îles Air авиакомпаниясының EMB 120ER Brasilia (тіркеу нөмірі D6 HUA) 25 жолаушы мен 4 экипажбен Морониден Анжуанға (екіуі де Комор аралдарында) бара жатқанда, Моронидің Принс Саид Ибрагим халықаралық әуежайынан ұшып шыққаннан кейін биіктігін жоғалтып, әуежайға қайтуға тырысқан кезде, жағалаудан 5 км солтүстікке қарай жағалауға құлдырады. Жергілікті балықшылар кемедегі барлық адамдарды құтқарып қалды. Тек жеңіл жарақаттар болған, бірақ ұшақ қалпына келтірілмейтін зақымдалған және есептен шығарылған. 2013 жылдың 3 қазанында Associated Aviation авиакомпаниясының 361 рейсі, EMB 120RT (5N BJY) Лагос әуежайынан Акуреге бағытталған ұшу кезінде апатқа ұшырады. Ұшақ Ондо штатының бұрынғы губернаторы доктор Олусегун Агагудың денесін жерлеуге алып бара жатқан чартерлік рейс болды. Жерлеуге қатысқан жолаушылар арасында кем дегенде 16 адам қаза тапты. Апаттан аман қалған екі адам кейін ауруханада қайтыс болды. 2017 жылдың 12 қазанында Air Guicango авиакомпаниясының EMB 120 (D2 FDO) ұшағы Дундодан Луандаға (екі қала да Анголада) бағытталған рейсте апатқа ұшырады. Экипаж қозғалтқыштың істен шығуы және өрт туралы хабарлады, содан кейін радио байланысы үзілді. Құлаған жері келесі күні табылды, аман қалғандар жоқ. 2020 жылдың 4 мамырында African Express Airways авиакомпаниясының EMB 120 (5Y AXO) ұшағы Могадишуден Баидоаға бағытталған рейсте Сомалиде ракетамен атып түсірілді деген хабар бар. Бұл ұшақ COVID-19 індетімен күресу үшін медициналық көмектерді тасымалдап жатқан. Апатқа ұшырағаннан кейін барлық алты адам қаза тапты. 2023 жылдың 11 шілдесінде Halla Airlines авиакомпаниясының EMB 120 (6O AAD) ұшағы Гароведен Могадишуге ішкі рейсте Аден Адде халықаралық әуежайына қонған кезде 05 ұшу-қону жолағынан шығып, қоршауға соқтығысты. Борттағы барлық 34 адам аман қалды. 2023 жылдың 28 қарашасында Unity Air Zanzibar авиакомпаниясының EMB 120 (5H MJH) ұшағы Занзибардан Микуми ұлттық саябағына ішкі рейсте қонған кезде Кикобога әуежайының ұшу-қону жолағынан шығып, едәуір зақым келді. Барлық 33 жолаушы аман қалды. 2023 жылдың 28 қарашасында Sindbar Air авиакомпаниясының EMB 120 (5H FLM) ұшағы Микуми ұлттық саябағынан Занзибарга ішкі рейсте ұшып шыққан кезде Кикобога әуежайының ұшу-қону жолағынан шығып, ғимаратына соқтығысты, едәуір зақым келді. Борттағы барлық 34 адам аман қалды.
Сақталған әуе кемелері
PT ZBA 120001 Бразилияның алғашқы прототипі, Сан-Хосе-дос-Кампос әуежайы мен Embraer зауытының кіреберісіндегі Бразилия әуе кеңістігі ескерткішінде сақтаулы.