Жапон-Ресей соғысының 1904 жылғы маңызды теңіз шайқасы – Сары теңіз шайқасы. Ресей флотының Порт-Артурдан шығу әрекеті сәтсіз аяқталды. Теңіз блокадасы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1904 жылғы орыс-жапон соғысының теңіз шайқасы
1904 naval battle of the Russo Japanese War
Сары теңіз шайқасы (黄海海戦; Бой в Жёлтом море) – 1904 жылғы 10 тамызда болған орыс-жапон соғысының маңызды теңіз шайқасы. Ресей теңіз флотында бұл шайқас «10 тамыздағы шайқас» деп аталды. Шайқас Порт-Артурдағы ресейлік флоттың Владивосток эскадрильясымен қосылуға жасаған әрекетін сәтсіз аяқтады және оларды портқа қайтуға мәжбүр етті. Төрт күннен кейін Ульсан түбіндегі шайқас Владивосток тобының шабуылын тоқтатты, нәтижесінде екі флот та бекіністе қалуға мәжбүр болды.
The Battle of the Yellow Sea (黄海海戦; Бой в Жёлтом море) was a major naval battle of the Russo Japanese War, fought on 10 August 1904. In the Russian Navy, it was referred to as the Battle of 10 August. The battle foiled an attempt by the Russian fleet at Port Arthur to break out and form up with the Vladivostok squadron, forcing them to return to port. Four days later, the Battle off Ulsan similarly ended the Vladivostok group's sortie, forcing both fleets to remain at anchor.
Өмірбаян
Императорлық Ресей теңіз флотының адмирал Вильгельм Витгефттің басқаруындағы Бірінші Тынық мұхит эскадрильясы 1904 жылғы 8 ақпанда Порт-Артур шайқасымен басталған Жапон императорлық теңіз флотының блокадасынан кейін Порт-Артурда қамауға түсті. Шілде айының соңы мен тамыздың басында, Жапон императорлық армиясы Порт-Артурды қоршауға алғанда, адмирал Витгефт пен Ресей вице-королі Евгений Алексеев арасындағы қарым-қатынас күрт нашарлады. Бұрынғы адмирал Алексеев, Бірінші Тынық мұхит эскадрильясының Владивосток эскадрильясымен бірігіп, жапон флотына қарсы тұра алатын күшті теңіз күшін құру үшін белсенді шабуыл жасауды қолдады. Ал адмирал Витгефт флотты тікелей қақтығысқа шығармай, якорда ұстап тұруды және қару-жарағының бір бөлігін құрлықтағы шайқасқа жұмсауды ең қауіпсіз бағыт деп есептеді. Витгефт пассивті болғанымен, оның таңдауы Ресей теңіз флотының доктринасына көбірек сәйкес келді.
The Imperial Russian Navy's First Pacific Squadron, commanded by Admiral Wilgelm Vitgeft, had been trapped in Port Arthur since the Imperial Japanese Navy's blockade began on 8 February 1904 with the Battle of Port Arthur. Throughout late July and early August, as the Imperial Japanese Army laid siege to Port Arthur, relations between Admiral Vitgeft and Russian Viceroy Yevgeni Alekseyev increasingly soured. Viceroy Alekseyev, a former admiral, favored an aggressive sortie so as to enable the First Pacific Squadron to link up with the Vladivostok Squadron and thereby create a naval force powerful enough to challenge the Japanese fleet. Admiral Vitgeft believed in a fleet in being, which simply stayed at anchor, while at the same time contributing some of his weaponry to the land battle as the safest course to follow. Although passive, Vitgeft's preference was actually more in keeping with the Russian Navy's doctrine,
Алексеев Санкт-Петербургке жүгінді, ал патша Николай II вице-корольдің пікірін толық қолдайтынын мәлімдеді. Императорлық жарлық пен сот шараларымен қорқыту арқылы адмирал Витгефтке дереу Владивостокке баруға бұйрық берілді. 10 тамызда сағат 06:15-те адмирал Витгефт, «Цессаревич» жауынгерлік кемесінде туын көтеріп, кемежайдан жауынгерлік кемелерін шығара бастады.
Alekseyev appealed to St. Petersburg, and Tsar Nicholas II replied that he fully shared the Viceroy's opinion. Faced with an Imperial writ and threat of legal action, Admiral Vitgeft was ordered to sail for Vladivostok immediately. By 06:15 hours, on 10 August, Admiral Vitgeft, flying his flag in the battleship Russian battleship Tsesarevich, began leading his battleships from the harbor.
Ашылу қозғалыстары
09:55-те оның флоты портың кіреберісінен шығып, адмирал Витгефтің Тынық мұхиты эскадрильясы шығып кеткен кезде, ол өзінің нақты ниетін жасыру үшін оңтүстік-батысқа қарай қимыл жасады, осылайша адмирал Того Хейхачироның күштерін шоғырландыруын кешіктірді. Ресейлік эскадрилья «Цесаревич», «Ретвизан», «Победа», «Пересвет», «Севастополь», «Полтава» линкорлары, «Аскольд», «Диана», «Новик», «Паллада» қорғалған крейсерлері және 14 эсминецтен тұрды. Сағат 12:25-те екі жауынгерлік флот бір-бірін 18 шақырым қашықтықтағы Энкаунтер Рок маңында байқады. Витгефтің әскери флоты оңтүстік-шығысқа қарай бағытталды, ал Того, тосқауылдау бағытында, солтүстік-шығыстан келді. Оның флоты Жапонияның аман қалған бес линкорынан – «Микаса», «Асахи», «Фудзи», «Шикисима» және екінші сыныпты «Чин Йен» линкорынан, «Нишин» және «Касуга» бронетандырылған крейсерлерінен, сондай-ақ сегіз қорғалған крейсер, 18 эсминец және 30 торпедалық катерден тұрды. Осы уақыт аралығында адмирал Деваның төрт крейсері («Читосе», «Такасаго», «Якумо» және «Касаги») көзге түсті, олар оңтүстіктен жылдам жақындады. Того адмирал Витгефтің флотын екі алға жылжып келе жатқан колоннаның арасына қысып алуға тырысты. 13:00-ден кейін Того Витгефтің «Т»-сінен өтуге тырысып, негізгі батареяларын 8 мильден астам қашықтықтан атуды бастады. Витгефт және «Ретвизан» соғыс кемелері атысқа жауап берді, бірақ қашықтық екі тарап үшін де тым үлкен болды және ешқандай тиімді соққылар болмады. Того қарсыластың «Т»-сінен өту үшін жылдамдығын дұрыс есептемеді, ал Витгефт тез портқа бұрылып, жылдамдығын сақтап, Того флотынан қашықтығын арттырды. Бірнеше минуттан кейін адмирал Витгефт қайтадан ашық теңізге бет алды, ал адмирал Тогоның қыспақ әрекеті сәтсіз аяқталды, өйткені адмирал Деваның крейсерлері Тогоның шайқас шебінен қашу үшін тез бұрылуға мәжбүр болды, сондықтан бір оқ атпастан байланыс үзілді. Того Витгефтің шайқас сызығының қарама-қарсы бағытта жылдам қозғалатынын байқаған кезде, ол әр соғыс кемесін жеке-жеке айналып кетуге бұйырды, бұл оның крейсерлерін алға шығарды, бірақ қазір Витгефтің шайқас сызығына параллель қозғалды. Сағат 13:25 шамасында және тағы да 13 шақырым қашықтықта Тогоның соғыс кемелері Витгефтің флагманы мен «Ретвизанға» оқ атып, соңғысына 12 рет тиді. Сағат 13:30-да Ресей флагманы жауап беріп, осы қашықтықтағы екі снарядтың тікелей тиюінен Тогоның сымсыз байланысын тоқтатты. Бірақ радио байланысы үзілгендіктен, оған флаг сигналдары мен ілесіп жүретін әскери кемелердің радио релелеріне сүйенуге тура келді.
At 09:55 his fleet had cleared the harbor's entrance, and as Admiral Vitgeft's Pacific Squadron completed their exit, he made a feint to the south west to conceal his actual intent, whereby he succeeded in delaying Admiral Tōgō Heihachirō's concentration of his forces. The Russian squadron consisted of the battleships Tsesarevich, Russian battleship Retvizan, Russian battleship Pobeda, Russian battleship Peresvet, Russian battleship Sevastopol, and Russian battleship Poltava, protected cruisers Russian cruiser Askold, Russian cruiser Diana, Russian cruiser Novik, and Russian cruiser Pallada, and 14 destroyers. At about 12:25 the battleship fleets sighted each other near Encounter Rock at a range of about 11 mile (18 km). Vitgeft's battlefleet was headed southeast at , while Tōgō, on an intercepting course, came from the northeast at His fleet consisted of Japan's five surviving battleships Japanese battleship Mikasa, Japanese battleship Asahi, Japanese battleship Fuji, Japanese battleship Shikishima and the second class battleship Chin Yen, the armoured cruisers Japanese cruiser Nisshin and Japanese cruiser Kasuga, as well as eight protected cruisers, 18 destroyers, and 30 torpedo boats. During this time, Admiral Dewa's four cruisers (Chitose, Takasago, Yakumo and Kasagi) came into view, fast approaching from the south at , and Tōgō attempted to squeeze Admiral Vitgeft's fleet between the two advancing columns. Just after 13:00, Tōgō attempted to cross Vitgeft's T and commenced firing his main batteries from the extreme range of more than 8 miles. Vitgeft, with the battleship Retvizan, returned fire, but the range was excessive for both sides and no hits were scored. Tōgō had miscalculated his speed when trying to cross the enemy's T, and Vitgeft simply made a quick turn to port, maintained his speed, and increased his range from Tōgō's fleet. Within minutes, Admiral Vitgeft was again headed for the open sea, and Admiral Tōgō's pincer move had failed, as Admiral Dewa's cruisers had to turn quickly to avoid Tōgō's battleline, and thus broke contact without having fired a shot. As Tōgō observed Vitgeft's battleline swiftly move past his own in opposite directions, he quickly ordered each warship to turn about individually, which put his cruisers into the lead, but now parallel with Vitgeft's battleline. At about 13:25, and again at a range of over 8 mile (13 km), Tōgō's battleships opened fire on Vitgeft's flagship and Retvizan, hitting the latter 12 times. By about 13:30 the Russian flagship had returned fire, knocking out Tōgō's wireless communications with two shell direct hits at this extreme range. But with his radio shot out, he had to rely on flag signals and radio relays from accompanying warships.
Кеме артынан қуу
Жапондық крейсерлер ресейлік соғыс желісімен қайта байланыс орнатты, бірақ 305 мм-лік артиллериялық оқпен жылдамдықпен ығыстырылды. Екі флот та шамамен 15 км қашықтықта сақталды, бірақ Витгефт Тогоны озуға үлкерді, соның салдарынан жапондықтар қуып жете бастады. 14:45-ке қарай жапондық флагмандық кеме артта қалған "Полтава" жауынгерлік кемесіне шамамен 8 км-ге жақындады, ол қозғалтқыштарындағы ақауларға байланысты флоттың 20 шитке дейін жылдамдығын ұстай алмады. "Микаса" мен "Асахи" жақын арада "Полтаваға" оқ жаудырып, бірнеше соққы берді. Алайда, "Пересвет" жауынгерлік кемесіндегі адмирал Ухтомский "Полтаваның" қиын жағдайын байқап, дивизиясына кері шегінуге және "Полтаваға" көмектесуге бұйрық берді. Олар өздерінің атысын "Микаса" мен "Асахиға" шоғырландыра бастады. Адмирал Ухтомский дивизиясының атысқа қосылуымен және "Полтаваның" қайтадан шайқасқа қосылуымен "Микаса" мен "Асахи" көптеген зақымдар алды, штаб бастығының кеңесімен Того өзінің артық жылдамдығын пайдаланып байланысты үзіп, Витгефт флотының алдынан өтіп, қолайлырақ жағдайда қайта байланыс орнатуға тырысты. 15:20-де қашықтық арттырылып, атыс тоқтатылды. Жауынгерлік кемелер байланысты үзгеннен кейін, адмирал Дева өз крейсерлерімен әрекетке кірісуге тырысты, сол кезде орыс жауынгерлік кемелері оған оқ жаудырды. Шамамен 15:40-та бір снаряд Деваның бронекері "Якумоға" шамамен 30 кабельдік шақырым қашықтықтан тиді, бұл оның 152 мм-лік қаруларының қашықтығынан әлдеқайда артық еді.
The Japanese cruisers had re established contact with the Russian battleline, but were quickly driven off by their 305 mm gunfire. Both battlefleets were maintaining about , but again, Vitgeft had managed to get past Tōgō, and the Japanese were forced to commence a stern chase. By 14:45 the Japanese flagship had closed to within about of the trailing battleship Poltava, which had been unable to maintain her fleet's speed of due to engine trouble. Mikasa and Asahi soon began to pound Poltava, scoring several hits. However, Admiral Ukhtomsky in the battleship Peresvet observed the plight of Poltava and ordered his division to fall back and help Poltava, and they began concentrating their gunfire onto Mikasa and Asahi. With Admiral Ukhtomsky's division firing, coupled with Poltavas rejoining of the fight, Mikasa and Asahi began taking too many hits, and upon the urging of his chief of staff, Tōgō used his superior speed to break contact, race ahead of Vitgeft's fleet, and try to re establish contact again under more favorable conditions. By 15:20 the range was opened and the firing ceased. As the battleships had broken contact, Admiral Dewa with his cruisers attempted to get into action, when suddenly the Russian battleships opened up on him. At about 15:40 one shell hit Dewa's armored cruiser, Japanese cruiser Yakumo, from a range of over , which was well out of range of his guns.
Берілу
Қашықтық шамамен 5 км-ге дейін төмендесе де, 155 және 203 мм-лік зеңбіректердің қосалқы батареялары тиімсіз болды, ал Полтава мен Пересвет ауыр зақымдалғандарына қарамастан, орыс тізімінде қалды. 18:30-ға қарай Того әлі де соғыс кемесінің атысын бақылауда қиындықтарға тап болды; Шикисима мен Асахи қираған Полтаваға оқ жаудырды, Фудзи Победа мен Пересветке, ал флагман Микаса орыс флагманы Цесаревичпен шайқасты. Ресейлік "Ретвизан" және "Севастополь" линкорларына ешқандай жапон кемесі оқ атпады, осылайша олар Микасаға еркін оқ жаудыруға мүмкіндік алды. Қараңғыға 30 минут қалғанда, жапон флагманы Микаса енді жауынгерлік қабілетін жоғалтқандай көрінді, ал орыс атысы әр оқпен дәлдігі мен тиімділігін арттырды; флагман Асахиге орыс линкорына атуды (жауынгерлік тапсыру деп аталады) тапсыруға сигнал берді. Асахиге атуды тапсырғаннан кейін 10 минут өткен соң адмирал Того орыс флагманы Цесаревичке 305 мм-лік снарядтарды жіберді, ол адмирал Витгефт пен оның тікелей штабын бірден өлтірді және флагманның рульдік басқаруын бұзды. Жарылыс рульді солға бұрып, Цесаревичтің 12 градусқа дейін еңкейуіне жеткілікті күш түсірді. Флагманның жағдайынан хабарсыз Ревизан да соңынан ілесіп келді. "Победа бұрылыс нүктесіне жеткен кезде Цесаревич 180 градусқа бұрылып, өз қатарына қайта бет бұрды. Оқиға туралы ешқандай сигнал болмағандықтан, басқа кемелер Цесаревичтің бақылаудан шығып, әміршісіз қалғанын, тіпті командада ешкімнің болмағанын білмеді".
Although the range had dropped to about 3 miles, the secondary batteries of 155 and 203 mm guns were still ineffective, and Poltava and Peresvet, although heavily damaged, were still with the Russian battleline. By 18:30, Tōgō was still having trouble controlling his battleship's gunfire; Shikishima and Asahi were blasting away at the crippled Poltava, Fuji was shooting at Pobeda and Peresvet, while the flagship Mikasa was duelling with the Russian flagship Tsesarevich. No IJN warships were shooting at the Russian battleships Retvizan and Sevastopol, which allowed them to freely blast away at Mikasa. With darkness only 30 minutes away, the Japanese flagship Mikasa almost no longer combat effective, and Russian gunfire seemingly becoming more accurate and effective with each cannon shot; the flagship signaled to Asahi to take over (known as a battle handoff) the shooting upon the lead Russian battleship. Within 10 minutes of being relieved by Asahi, Admiral Tōgō fired a 305 mm salvo into the Russian flagship Tsesarevich, instantly killing Admiral Vitgeft and his immediate staff, and jamming the flagship's steering wheel. The explosion had wedged the wheel into a port turn, sharp enough so that Tsesarevich heeled over 12 degrees. Retvizan, which was unaware of the situation on the flagship, followed in her wake. "By the time Pobeda arrived at the turning point, Tsesarevich had swung around 180 degrees and was heading back into her own line. With no signal to indicate what had happened, the other ships were unaware that Tsesarevich was not only out of control and without its admiral, but was actually without anyone at all in command."
Retvizan- ті қолдану
Князь Павел Ухтомский с линкора «Пересвет» вскоре понял, что флагманский корабль выведен из строя, и попытался взять под контроль русскую эскадру. Но японский снаряд, упав в стороне, перерубил фокмачту «Пересвета», что помешало обычному подъему сигнальных флагов; их пришлось поднимать вдоль мостика. Таким образом, сигнал был почти скрыт от глаз, и его заметили только на «Севастополе»; ни один другой русский линкор не последовал примеру Ухтомского. В то же время капитан Эдуард Шенснович, командующий «Ретвизаном», немедленно повернул свой линкор к боевой линии Того, направив его прямо в нее со всеми орудиями, несмотря на то, что нос корабля был поврежден в бою. Боевая линия Того перенесла огонь на «Ретвизан», когда расстояние сократилось менее чем до трех миль. Вокруг атакующего линкора было так много разрывов снарядов, что японским артиллеристам не удалось скорректировать огонь. Однако, поскольку у линкоров Того заканчивались 305-мм снаряды, и многие из его главных орудий вышли из строя, он решил не рисковать и, поскольку русская эскадра была рассеяна, передал бой своим крейсерам и эсминцам. Когда корабли Того начали поворот, они произвели последний залп, поразив вражеский линкор несколькими снарядами, один из которых серьезно ранил капитана Шенсновича в живот. «Ретвизан» выпустил дымовую завесу и также начал поворот. Практически не оставалось выбора, кроме как отказаться от попытки достичь Владивостока и вернуться в Порт-Артур. Даже это оказалось невозможно скоординировать, и многие корабли ушли в море самостоятельно. Через два часа основная часть русского флота вернулась в относительную безопасность Порт-Артура. Вернулись пять линкоров, один крейсер и десять эсминцев. Поврежденный «Цесаревич» и три сопровождающих эсминца направились в Цзяочжоу, где были интернированы немецкими властями. Крейсер «Аскольд» и еще один эсминец направились в Шанхай и также были интернированы китайскими властями. Крейсер «Диана» ушел в Сайгон, где был интернирован французами.
Prince Pavel Ukhtomsky of the battleship Peresvet soon realized that the flagship was out of action, and attempted to gain control of the Russian squadron. But a Japanese shell, falling wide, cut the foremast of Peresvet, preventing the signal flags from being hoisted as usual; they had to be hoisted along the bridge instead. Being thus almost hidden from view, the signal apparently was only seen on Sevastopol; no other Russian capital ships followed Ukhtomsky's lead. At the same time Captain Eduard Schensnovich commanding Retvizan, immediately turned his battleship towards Tōgō's battleline, charging directly into it with all weapons firing, despite being down by the bow from battle damage. Tōgō's battleline shifted their fire onto Retvizan as the range dropped to less than three miles. There were so many shell splashes surrounding the charging battleship, that Japanese gunners were unable to adjust their fire. However, as Tōgō's battleships were running low on 305 mm shells, and many of his main guns were out of action, he decided to play it safe, and with the Russian squadron scattered, he turned the fight over to his cruisers and destroyers. As Tōgō's ships began their turn, they fired a final salvo, hitting the enemy battleship with several shells, one of which seriously wounded Captain Schensnovich in the stomach. Retvizan laid smoke and also began to turn away, There was little choice but to give up the attempt to reach Vladivostok and to return to Port Arthur. Even this proved impossible to coordinate, and many ships wandered off on their own. Two hours later, the bulk of the Russian fleet returned to the relative safety of Port Arthur. Five battleships, a cruiser and ten destroyers made it back. The damaged Tsesarevich and three escorting destroyers sailed to Kiaochou, where they were interned by German authorities. The cruiser Askold and another destroyer sailed to Shanghai and were likewise interned by Chinese authorities. The cruiser Diana escaped to Saigon, where it was interned by the French.
Талдау
Сары теңіз шайқасы – қазіргі заманғы болаттан жасалған жауынгерлік кемелер флотының арасындағы теңіз тарихындағы алғашқы маңызды шайқас болды. Сондықтан, 1904 жылдың 9 ақпанында Порт-Артурда адмирал Тогоның ресейлік адмирал Старктың жауынгерлік кемелерімен 20 минуттық жекпе-жегін есептемегенде, Витгефт пен Того екеуі де қазіргі заманғы болаттан жасалған жауынгерлік кемелер флотымен шайқасу тәжірибесі жоқ еді. Адмирал Оскар Старк Порт-Артур шайқасынан кейін көп ұзамай адмирал Степан Макаровпен ауыстырылғанмен, Макаров 1904 жылдың сәуір айында қайтыс болғаннан кейін Витгефтпен ауыстырылды, оның «Петропавловск» ресейлік жауынгерлік кемесі Сары теңізде минаға шағылып, батып кеткен кезде қаза тапты.
The Battle of the Yellow Sea was naval history's first major confrontation between modern steel battleship fleets, so with the exception of Admiral Tōgō's 20 minute duel with Russian Admiral Stark's battleships at Port Arthur on 9 February 1904, both Vitgeft and Tōgō were new to fighting modern steel battleship fleet actions. Although Admiral Oskar Starck had been replaced by Admiral Stepan Makarov shortly after the Port Arthur battle, Makarov in turn was replaced by Vitgeft, following Makarov's death in April 1904, when his battleship Russian battleship Petropavlovsk blew up and sank in the Yellow Sea, after striking mines.
Нәтиже
Орыс әскерлері Владивостокқа қарай шығып, жүзіп кетуді ниеттенді (флотты сол жерге көшіру жапондықтар Ресей флотын қайтадан қоршауға алса, оларға жаңа науқан жүргізуді қажет ететін еді, ал мұндай науқан фельдмаршал Ояманың күштерін шамадан тыс жұмсаған болар еді). Жапон флоты соңғы жеке-жеке линкорларын сақтап, өз шығындарын барынша азайту арқылы Ресей флотын жоюды мақсат тұтқан. Ресей флоты Порт-Артурдан шыққаннан кейін жапондықтар алдымен оның қайта оралуына кедергі келтірді. Ресейліктер Порт-Артурға қайтпайтынын түсінген соң, жапондықтар олардың басқа портқа жетуіне де жол бермеуге тырысты. Жапондықтар ресейліктердің Владивостокқа жетуіне тосқауыл қойды, бірақ флоттың көп бөлігі Порт-Артурға қайта оралуын тоқтатуға қол жеткізе алмады. Екі тарап та тактикалық мақсаттарына жете алмады. Дегенмен, жапондықтар бұрылыс жасауға қарсы сәттілікке қол жеткізді, ал қайтып келген ресейлік кемелердің қарулары жағалаудағы бекіністерді нығайту үшін алынып тасталды. Кейіннен Порт-Артурды қоршау кезінде олар жойылды, нәтижесінде жапондықтар аймақта теңіз үстемдігіне толық ие болды.
The Russians wanted to break out and sail to Vladivostok (relocating the fleet to there would have left the Japanese needing to mount a new campaign if it wanted to besiege the Russian fleet again and such a campaign would have overtaxed the resources of Field Marshal Ōyama). The Japanese fleet contained the last of their battleships, and they had an underlying objective to destroy the Russian fleet while minimising their own losses. Once the Russian fleet left Port Arthur the Japanese initially sought to prevent it returning there. When the Japanese realised the Russians were not returning to Port Arthur they also sought to prevent the Russians reaching an alternative port. The Japanese prevented the Russians from reaching Vladivostok but failed to stop most of the fleet returning to Port Arthur. Neither side achieved its tactical goals. The Japanese, however, were successful in preventing the breakout, and the returning Russian ships were stripped of their guns in order to reinforce the shore batteries. They were later eliminated in the course of the Siege of Port Arthur, leaving the Japanese with undisputed naval control of the area.