Кіріспе

Тағамдық инженер және ғылыми фантастика авторы (1890–1965), педагог және дипломат, кейде «Э. Э. Смит» деп аталады. Смит 19 жасында өрттен қашып бара жатып білегін жарақаттағанға дейін көбінесе қол жұмысымен айналысты. Ол Айдахо университетінде оқыды. (Көп жылдар өткен соң ол 1984 жылғы Айдахо университетінің түлектердің Даңқ залына енгізілді.) 1907 жылы ол дайындық мектебіне түсіп, 1914 жылы химиялық инженериядан екі дипломмен бітірді. Ол Химия клубының, Шахмат клубының және Мандолин мен Гитара клубының президенті, Дрилл және Мылтық командасының капитаны болды; сонымен қатар Гилберт пен Салливанның оперетталарында бас партияны орындады. Оның бакалаврлық диссертациясы «Айдахоның кейбір саз балшықтары», ол сыныптасы Честер Фаулер Смитпен бірлесіп жазылған, ол Берклиде оқытушылық грантын алғаннан кейін бір жылдан соң Калифорнияда туберкулезден қайтыс болды. Олардың туыс екендігі белгісіз. 1915 жылдың 5 қазанында Айдахо штатының Бойсе қаласында ол колледждегі бөлмедесі Аллен Скотт (Скотти) Макдугалдың қарындасы Жанн Крейг Макдугалға үйленді. (Оның әпкесі Кларисса Маклин Макдугал деп аталды; «Линзаман» романдарының кейіпкері кейінірек Кларисса Макдугал деп аталды.) Жанна Макдугал Шотландияның Глазго қаласында дүниеге келген; оның ата-анасы скрипкашы Дональд Скотт Макдугал және Джессика Крейг Маклин. Оның әкесі балалары кішкентай кезінде Бойсеге көшіп келді, кейіннен отбасын шақыртты; ол 1905 жылы жолда қайтыс болды. Жаннаның анасы 1914 жылы бизнесмен және зейнеткер саясаткер Джон Ф. Кесслерге қайта үйленді және Риденбау көшесіндегі пансионда жұмыс істеді, кейіннен оған ие болды. Смиттердің үш баласы болды: Родерик Н., 1918 жылдың 3 маусымында Колумбия округінде туған, Lockheed Aircraft компаниясында конструктор-инженер болып жұмыс істеді. Верна Жан (кейін Верна Смит Трестрейл), 1920 жылдың 25 тамызында Мичиган штатында туған, 1994 жылы қайтыс болғанға дейін оның әдеби мұрагері болды. (Оның ұлы Ким Трестрейл қазір мұрагер болып табылады.) Роберт А. Хайнлайн 1982 жылы жазған «Жұма» романын Вернаға арнады. Кларисса М. (кейін Кларисса Уилкокс) 1921 жылдың 13 желтоқсанында Мичиган штатында дүниеге келді.

Химияның алғашқы жылдары және Скайларктың басталуы

Колледжді бітіргеннен кейін Смит Вашингтондағы Ұлттық стандарттар бюросында кіші химик болып жұмыс істеді. Джордж Вашингтон университетінде тағам химиясын оқып жүргенде, сары май мен устрицаларға арналған стандарттарды әзірледі. Ол Герберт Гувер басқарған Бельгияға көмек көрсету комиссиясына жіберілді. 1915 жылы бір күні Смиттер Айдахо университетінің бұрынғы сыныптасы, доктор Карл Гарбиге (1890–1928) барады, ол да Вашингтонға көшіп келген еді. Ол әйелі Ли Хокинс Гарбимен бірге Ситон Плейс пәтерлерінде тұрды. Ғарышқа саяхаттар туралы ұзақ әңгіме өрбіді, сонда Смит өзінің идеялары мен болжамдарын жұлдызаралық саяхат туралы әңгіме түрінде жазуы керек екені ұсынылды. Ол қызығушылық танытса да, кейін ойланып, романтикалық элементтер қажет болады деп ойлады және бұл оған ұнамады. Ли Гарби махаббат тақырыбы мен романтикалық диалогтарды өзіне алуға ұсыныс жасады, ал Смит оны сынап көруге келісті. Романдағы басты кейіпкерлердің шабыт көзі – өзі болды; «Ситон» және «Кран» кейіпкерлері Смиттер мен Гарбилердің өзіне негізделген. 1916 жылдың соңына қарай «Ғарыштың көңілді қарлығасы» романының үштен бірі аяқталды, бірақ Смит пен Гарби оны жазуды біртіндеп тоқтатты. Смит 1917 жылы Джордж Вашингтон университетінде химия ғылымдарының магистрі дәрежесін алды, оқытушысы доктор Чарльз Э. Манроуді «әзірге өмір сүрген ең ірі жарылғыш заттар маманы» деп атады. «Азот оксидтерімен ақтартудың бидай ұнының сапасына және коммерциялық құнына тигізетін әсері» атты диссертациясы 1919 жылы жарияланды.

Жазу Скайларк

1919 жылы Смит Мичиган штатының Хилсдейл қаласындағы Ф. В. Сток пен Ұлдары компаниясына бас химик болып жұмысқа орналасты, ол бір кезде Миссисипи өзенінен шығысқа қарайғы ең ірі отбасылық ұн тартатын мекеме болған және пончиктерге арналған қоспаларды жасаумен айналысты. Ол романын көптеген кітап баспалары мен журналдарға жіберді, оның басылуы үшін алған гонорарынан артық почта ақысын төледі. 1922 жылы "Аргоси" журналының редакторы Боб Дэвис романды қабылдамағанын хабарлады, бірақ жеке өзі романды ұнатып, оқырмандары үшін тым жаңашыл екенін айтты. Соңында, 1927 жылғы "Тамаша әңгімелер" журналының сәуірдегі нөмірін көргеннен кейін, ол романын сол журналға тапсырды. Ол бастапқыда 75 долларға, кейін 125 долларға қабылданды. Роман 1928 жылдың тамыз-қазан айларында үш бөлімнен тұратын серия ретінде жарияланды (Уорнердің сөзіне сүйенсек, бірақ басқа деректерде көрсетілмегендей, Смит бірінші кітап қабылданбастан бұрын "Skylark Three" атты жалғасын жазуды бастады). 1928 жылы күйеуі қайтыс болған Гарби енді бірлесіп жұмыс істеуге мүдделі болмады, сондықтан Смит "Skylark Three" романын жеке жазуға кірісті. Ол 1930 жылдың тамыз-қазан айларында "Amazing" журналында тағы да үш бөлімнен тұратын серия ретінде жарияланды, тамыз айының мұқабалық мақаласы ретінде ұсынылды. Оған бір сөз үшін ¾ цент төленді, бұл "Amazing" журналының бұрынғы жарты центтік рекордын арттырды.

1930 жылдардың басында: Скайларк пен Ленсман арасында

Смит содан кейін жаңа серия ретінде жоспарлаған жұмысты бастады, ол 1930 жылдың күзінде аяқтаған IPC-нің Spacehounds-тен басталды. 1938 жылы "Галактикалық патруль" романын жазғаннан кейін де Смит оны өзінің ең үздік туындысы деп санады. Тіпті өмірінің соңына дейін, ол осы туындыны ғана нағыз ғылыми фантастика деп есептеді. Ол 1931 жылдың шілде-қыркүйек айларында Amazing журналында жарияланды, бірақ Слоун рұқсатсыз өзгерістер енгізді. Журналдағы жанкүйерлер романның Күн жүйесінің шеңберінде шектелуіне наразылық білдірді, ал Слоун оқырмандардың пікірін қолдады. Сондықтан, "Астоудинг Сторис" журналының редакторы Гарри Бейтс Смитке келесі әңгімесі үшін сөзіне 2 центтен төлеуге уәде бергенде, ол келісті. Бұл Spacehounds-қа жалғас бола алмайтындығын білдірді. Шындығында, әңгімедегі кейіпкерлер оның психологиялық және ғылыми тұрғыдан сенімсіздігін көрсетеді, кейде тіпті өзін-өзі пародиалауға ұмтылады. Ал кейде олар көзге түсетін кемшіліктерді жасырады. 1933 жылдың қаңтар айындағы "Астоудинг" журналы "Трипланетар" наурыз айындағы санында жарияланатынын хабарлады, сонымен қатар сол санының мұқабасында әңгімеден бір көрініс бейнеленген. Алайда, "Астоудингтің" қаржылық қиындықтары әңгіменің жарық көруіне кедергі келтірді. Смит қолжазбаны Wonder Stories журналына жіберді, бірақ оның жаңа редакторы, 17 жасар Чарльз Д. Хорниг оны қабылдамады, кейін фанзинде бас тарту туралы мақтан тұтты. Соңында ол оны Amazing журналына тапсырды, ол 1934 жылдың қаңтарынан бастап жариялады, бірақ сөзіне жарты центтен ғана төледі. Қолжазба қабылданғаннан кейін көп ұзамай, қайта жаңғыртылған "Астоудингтің" жаңа редакторы Ф. Орлин Тремейн "Трипланетар" үшін сөзіне бір цент ұсынды. Ол тым кеш екенін білгенде, үшінші "Скайларк" романын жазуды ұсынды. 1933-1934 жылдың қысында Смит "Валеронның көк шұбаршағы" романымен айналысты, бірақ оқиғаның бақылаудан шығып бара жатқанын сезінді. Ол өзінің алғашқы нұсқасын Тремейнге жіберді, сонымен қатар кеңес сұрап, үлкен күйзеліспен жазылған хатты қоса жіберді. Тремейн осы жобаны 850 долларға қабылдады және 1934 жылдың маусым айындағы санында толық беттік редакторлық мақаламен және үштен бір бөлігі жарнамамен жариялады. Роман 1934 жылдың тамызынан 1935 жылдың ақпанына дейін жарық көрді.

Ленсман ғаламшарын кеңейту

Vortex Blasters (сонымен қатар Vortex Masters деп те аталады) Ленсман романдарымен бірдей ғаламда орналасқан. Бұл «Галактикалық патруль» мен «Ленстің балалары» арасындағы негізгі сюжет желісін кеңейтеді және Ленстер қолданған псионикадан өзгеше псионика түрін ұсынады. «IPC-нің Spacehounds» сериясы, кейбір қате мәлімдемелерге қарамастан, осы серияның бөлігі емес. (1970 жылдардағы кейбір қағаздық басылымдарда бұл роман серияға кірген деп көрсетілген.)

Ғылым мен әскери салаға әсер етуі

Смит 1930 жылдан 1970 жылға дейін ғалымдар мен инженерлер арасында кеңінен оқылды. Әскери ғылыми кешенге енген идеялардың әдеби көкжиегі SDI (Трипланетарлық), жасырын технология (Грей Ленсман), OODA циклы, C3 негізіндегі соғыс және AWACS (Грей Ленсман) болды. Оның күшті ықпалы Джон В. Кэмпбеллдің (Astounding журналының редакторы, онда Lensman сериясының көп бөлігі жарияланған) Смитке 1947 жылдың 11 маусымындағы хатында айтылған. Кэмпбелл Капитан Кал Лэнингтің Смиттің идеяларын АҚШ Әскери-теңіз күштерінің кемелеріндегі Жауынгерлік ақпараттық орталықтарды (құжаттарда "танк" деп аталған) жобалауда қолданғанын жеткізді, осы арқылы соғыс ахуалын көрсетуге мүмкіндік берді. "Бүкіл жүйе Directrix-тен тікелей және саналы түрде алынған. Сіздің әңгімеңізде, флоттың интеграциялаудан гөрі байланыс арналарының көптігіне тап болды. Сіз интеграциялық тәсілді ұсындыңыз және оның тиімділігін дәлелдедіңіз. Сіз, мырза, 100% дұрыс айттыңыз. Жапондық флот – гипотетикалық Боскония флоты емес – осыны қымбатқа түскен сабақ ретінде үйренді." Кейінгі Lensman романдарының маңызды тақырыбы әскери құпияны сақтаудағы қиындықтар болды – озық қабілеттер ашылғанда, қарсы тарап оларды көшіруге тырысады. Джон Кэмпбелл бұл мәселені Смитке жазған хатында кеңінен талқылады. Сондай-ақ, кейінгі Lensman романдарының бірінде, әсіресе "Кловия шайқасы" екінші кезеңнің соңында Босконияның күш орталығын жойғаннан кейін, Боскония күштері, әсіресе Онлоның Кандроны, Цивилизацияны әлсірету үшін террористік тактикаға көшті, осылайша заманауи құқық қорғау және әскери жауаптың бұл мәселесіне алғашқы әдеби көзқарас берді. "Трипланетарлық" романында Гиперионға шабуыл жасаған қарақшылардың қолданған "Vee two" газы (журналда да, кітапта да) уытты газдарды террористік мақсатта пайдалану мүмкіндігін болжайды. Алайда, Смит Бірінші дүниежүзілік соғысты бастан өткерді, сол кезде әскерлерге уытты газды қолдану халыққа кеңінен белгілі болды; қарақшылар оны қолдануы мүмкін деген болжам қазіргі білімді орынсыз кеңейту емес еді. "Space Skylark" әңгімесінің басында басты кейіпкердің платина тобының қалдықтарын бөлу бойынша зерттеулерін, содан кейін электролизбен байланысты тәжірибелерді және суық термоядролық реакцияны еске түсіретін процестің ашылуын егжей-тегжейлі сипаттайды (Стэнли Понс пен Мартин Флейшманнан 50 жылдан астам бұрын). Ол үлкен мөлшерде энергия беретін және аз радиоактивті қалдықтар тудыратын ядролық процесті сипаттайды, бұл Skylark кітаптарындағы оқиғалардың негізін құрайды. Смиттің ашу процесін сипаттауы Рентгеннің рентген сәулелерін ашуын сипаттауына ұқсас. Skylark романдарының тағы бір тақырыбы – қазіргі заманғы ақпараттық технологиялардың алға басушылары. Бірінші романда кездесетін адам тәрізді шетелдіктер "механикалық педагог" деп аталатын қарапайым технологияны жасады, ол ми толқындарын басқаларға беру үшін немесе электрлік сақтау үшін түсінікті ойға тікелей түрлендіруге мүмкіндік береді. Серияның үшінші романы "Valeron Skylark" кезінде бұл технология "Электрондық ми" болып дамыды, ол энергияның барлық "диапазондарында" – электромагнетизм, гравитация және "тахиондық" энергия мен сәулеленуді есептеуге қабілетті. Бұл екінші романдағы редукционистік атомдық теорияның талқылауынан туындайды, Skylark Three, ол элементарлық бөлшектер физикасының қазіргі кварк және субкварк теорияларын еске салады.

Туынды шығармалар мен танымал мәдениетке әсер ету

Рэндалл Гарретт Смит ұнаған «Көне артында» атты пародиа жазды. Гарри Харрисон Смиттің шығармаларын «Галактика рейнджерлерінің жұлдызды соққылары» романы мен «ККК-нің ғарыш тышқандары» повесінде пародиалады. Сэр Артур Кларктың «Жер жарығындағы» ғарыш шайқасы «Скайларк Үштің» жетінші тарауындағы Мардоналдық бекініске жасалған шабуылға негізделген. Стив «Слаг» Расселл Lensman сериясының ғарыш шайқастарынан шабыт алып, алғашқы компьютер ойындарының бірі – Spacewar! ойынын жасады. Жапондық Lensman анимесі Lensman романдарының аудармасы емес, Star Wars-тың имитациясы. 1990 жылдардың басында Смит отбасына авторлық құқық төлеместен, Америка Құрама Штаттарында осы манганың аудармаларын басып шығаруға жасалған әрекеттерді Верна Смит Трестрейл бірнеше Калифорниялық ғылыми-фантастика авторлары мен жанкүйерлерінің көмегімен сотта тоқтатты. Джордж Лукас өзінің өмірбаянында Lensman романдарының оның жастық шағына зор әсер еткенін айтады. «Вавилон 5» ғылыми-фантастикалық телесериалының авторы Д. Майкл Страчински де Lensman кітаптарының ықпалын мойындады. Суперменді жасаған Джерри Сигел «Көңілді Аспан» повесінде ұсынылған болашақтың оңтайлы көрінісіне ерте жасынан әсерленді. Рон Ховардтың Imagine Entertainment және Universal Studios компаниялары 2008 жылы «Вавилон 5» сериалының авторы Дж. Майкл Страчинскиді сценарийші ретінде тарта отырып, Lensman сериясы бойынша фильм жасауға кірісті, бірақ 2014 жылы бюджет шектеулеріне байланысты жоба тоқтатылды. Өзінің «Плиоцен серігі» атты қысқа кітабында автор Джулиан Мей 1980 жылдардың басында жазылған «Exile» сериясының басты кейіпкері Марк Ремилардтың Смиттің «Скайларк DuQuesne» романынан Марк Дюквен кейіпкерінен күшті әсер алғанын түсіндірді. Бұл Смитке жасалған біршама құрмет еді. Мей 1950 жылы «Дюна роллері» атты алғашқы ғылыми-фантастикалық туындысын жазды және 1950 жылдардың басында бірнеше ғылыми-фантастикалық конвенцияларға қатысты, онда ол Смитпен жеке танысып, жақсырақ білді. 2019 жылы Hawkwind тобының «All Aboard the Skylark» альбомы осы повестьтердің құрметіне аталды.

Шығармалық көріністер

Смит өзі 2006 жылы Пол Малмонттың "The Chinatown Death Cloud Peril" романында кейіпкер ретінде көрінеді. Роман 1930 жылдардағы пульп жазушылары арасындағы достық және бәсекелестік туралы айтады. Ол сондай-ақ 1980 жылы жарық көрген "Жануардың саны" романында "Ленсмен Тед Смит" және 1985 жылы шыққан "Қабырғалар арқылы жүретін мысық" романында "Командир Тед Смит" болып бейнеленеді, екеуі де Роберт А. Хайнлайнға тиесілі. Ол Хайнлайнның Лазарус Лонг кейіпкеріне шабыт көзі болған деп есептеледі. Кристофер Натталл өзінің әскери ғылыми-фантастикалық кітабы "Ең жаман жау жоқ" ішінде "Эдвард Э. Смит, әлеуметтану профессоры" деген ойдан туған цитатаны пайдаланған.