Кіріспе

Серіктестік түрі

Шектеулі серіктестік (ШС) – бизнесті басқару құқығына ие жалпы серіктестермен және бизнесті басқару құқығы жоқ, бірақ оның қарыздары үшін тек шектеулі жауапкершілікке ие шектеулі серіктестермен құрылатын серіктестік түрі. Шектеулі серіктестіктер, барлық серіктестерінің жауапкершілігі шектеулі болатын серіктестіктерден ерекшеленеді. Жалпы серіктестер барлық маңызды жағынан дәстүрлі фирманың серіктестерімен бірдей құқықтық жағдайда болады: олар басқаруды жүзеге асырады, серіктестік мүлкін пайдалану құқығын бөліседі, фирманың табысын алдын ала белгіленген пропорцияда бөліседі және серіктестіктің қарыздары үшін бірлесіп және жеке жауапкершілікке ие. Жалпы серіктестіктегідей, жалпы серіктестер фирманың агенттері ретінде серіктестікті серіктестіктің қалыпты қызметі аясында үшінші тараптармен жасалатын шарттарға міндеттендіруге нақты өкілеттікке ие. Жалпы серіктестікке сәйкес, "жалпы серіктестің әрекеті, егер ол шектеулі серіктестіктің немесе осы серіктестікпен жүргізілетін қызмет түрлерінің қалыпты қызметін жүзеге асыруға бағытталмаған болса, тек барлық басқа серіктестердің нақты рұқсатымен ғана шектеулі серіктестікті міндеттейді".

Жауапкершілігі шектеулі серіктестіктің негізі

Корпорациядағы акционерлер сияқты, шектеулі серіктестердің жауапкершілігі шектеулі. Бұл дегеніміз, шектеулі серіктестердің басқару құқығы жоқ және (егер олар кепілдік сияқты жеке шарт арқылы міндеттенбесе) серіктестіктің қарыздары үшін жауапкершілікке тартылмайды. Шектеулі серіктестік шектеулі серіктестерге инвестицияларынан кіріс (дивиденд сияқты) әкеледі, оның сипаты мен мөлшері серіктестік шартында белгіленеді. Осылайша, жалпы серіктестер шектеулі серіктестерге қарағанда көбірек экономикалық тәуекелге ие, ал қаржылық шығын туған жағдайда, жалпы серіктестер жеке жауапкершілікке тартылады. Шектеулі серіктестер корпоративтік акционерлерге тән «жалған жаппай» теорияларына да бейім. Алайда, шектеулі серіктестіктің «пердесін» бұзу қиын, себебі шектеулі серіктестіктерді сақтау үшін көптеген ресми талаптар жоқ. Серіктестік пен мүшелер қаражатты араластырмаса, «пердені» бұзу қиын болады. Кейбір заңнамаларда (мысалы, Ұлыбританияда) шектеулі серіктестердің жауапкершілігі олардың басқаруға қатыспауына байланысты. Серіктестік мүдделері (оның ішінде шектеулі серіктестердің мүдделері) төлем ордері механизмі арқылы қорғалады. Төлем ордері кредитордың борышкер серіктестің немесе мүшенің үлесіне ғана шектеледі, кредиторға дауыс беру немесе басқару құқығы берілмейді. Серіктестік құрылған кезде немесе фирма құрамы өзгерген кезде, шектеулі серіктестіктер тиісті мемлекеттік тіркеу кеңсесіне құжаттарды ұсынуға міндетті. Шектеулі серіктестер басқа тараптармен мәміле жасағанда өздерінің мәртебесін ашық жариялауы керек, осылайша тараптар олармен келіссөздер жүргізіп отырған тұлғаның жауапкершілігі шектеулі екенін біледі. Фирманың жалға қолжетімді құжаттары мен электрондық материалдарында фирманың құқықтық мәртебесі туралы нақты мәлімдеме болуы керек және серіктестер жалпы және шектеулі ретінде бөлек тізімделуі керек. Сондықтан, жалпы серіктестерден айырмашылығы, шектеулі серіктестердің фирманы міндеттемеге түсіруге қатысты агенттік өкілеттігі жоқ, егер олар кейіннен агент ретінде танылмаса (және осылайша, сенімділік арқылы агенттік құрылмаса); немесе фирманың ратификациялық әрекеттері көрінетін өкілеттік құрады.

Тарих

Б.з.д. III ғасырда Римде пайда болған "societates publicanorum" компаниялары, мүмкін, шекті серіктестіктің ең алғашқы нысаны болған. Рим империясының өркендеу дәуірінде олар бүгінгі корпорациялармен шамалас болды. Олардың кейбірінде көптеген инвесторлар болды және үлестер ашық саудаға шығарылды. Дегенмен, оларға кем дегенде бір (көбінесе бірнеше) шексіз жауапкершілікке ие серіктес қажет болды. Исламның пайда болуы шамасында (шамамен 700 ж.), Арабияда да осыған ұқсас серіктестік формасы болды, ол ислам құқығында Кирад ретінде бекітілді.

Ерте заманауи Еуропадағы даму

Ортағасырлық Италияда 10-ғасырда теңіз саудасын қаржыландыру үшін қолданылатын "комменда" деп аталатын коммерциялық ұйым пайда болды. Коммендада кеменің саяхатшы саудагерінің жауапкершілігі шектеулі болды, егер саудагер келісімшарт ережелерін бұзбаса, ақша жоғалған жағдайда ол жауапты емес еді. Керісінше, құрлықтағы инвестициялық серіктестерінің жауапкершілігі шексіз болды және олар тәуекелге ұшырады. Комменда ұзақ мерзімді бизнес-жобалар үшін кең таралған форма болған жоқ, өйткені көптеген ұзақ мерзімді бизнестер әлі де жеке меншік иелерінің мүлкімен қамтамасыз етілуі керек болды. Институт ретінде комменда кирадқа өте ұқсас, бірақ кирад коммендаға айналды ма, әлде екі институт тәуелсіз дамыды ма, бұл сұраққа нақты жауап беру қиын. Моңғол империясында моңғолдық орток серіктестігінің шарттық ерекшеліктері кирад пен комменда келісімдеріне ұқсас болды, алайда моңғол инвесторлары серіктестік инвестициялары үшін монеталанбаған қымбат металдар мен саудаға жарамды тауарларды қолдануға және ақша беруге құқылы болды. Сонымен қатар, моңғол элитасы Италия қалаларының саудагерлерімен, оның ішінде Марко Полоның отбасымен сауда серіктестіктерін құрды. Колберттің (1673) жарлығы мен Наполеон кодексі (1807) Еуропалық құқықта шектеулі серіктестік тұжырымдамасын бекітті. АҚШ-та шектеулі серіктестіктер 19-ғасырдың басында кеңінен қолжетімді болды, бірақ сол кездегі бірқатар заңдық шектеулер оларды бизнес-жобалар үшін азырақ танымал етті. Ұлыбритания алғашқы серіктестік заңын 1907 жылы қабылдады.

Дания

Коммандиттік серіктестік (қысқаша K/S) – бұл Даниядағы толық серіктестіктің аналогы. Иелері жалпы серіктестерге (дан. komplementarer) және коммандиттерге (дан. kommanditister) бөлінеді. Көбінесе K/S-тің жалғыз жалпы серіктесі – ең төменгі капиталмен тіркелген Anpartsselskab болып табылады, осылайша K/S-тің жауапкершілігі Anpartsselskab капиталымен шектеледі.

Германия

Kommanditgesellschaft auf Aktien – қысқартылған KGaA – бұл неміс корпоративтік атауы, ол «акциялармен шектелген серіктестік» дегенді білдіреді, корпоративтік ұйымның түрі шамамен шеберлікпен шектелген серіктестікке тең. Kommanditgesellschaft auf Aktien екі түрлі қатысушыға ие. Оның кем дегенде бір шексіз жауапкершілікке ие серіктесі (Komplementär) бар. Осы тұрғыдан алғанда, бұл жеке компания. Komplementär-лар жеке немесе заңды тұлғалар болып табылады. Егер Komplementär жауапкершілігі шектеулі компания болса, онда компанияның түрі UG (haftungsbeschränkt) & Co. KGaA, GmbH & Co. KGaA, AG & Co. KGaA немесе SE & Co. KGaA деп аталуы тиіс. Еуропалық құрылым құру еркіндігінің аспектілерін ескере отырып, шетелдік заң бойынша құрылған корпорациялар KGaA-ның Komplementär-і болуы мүмкін, мысалы Limited & Co. KGaA сияқты компанияларды құрады. Шектелген жауапкершілікке ие серіктестердің (Kommanditisten) инвестициясы – компанияның акциялық капиталы (Grundkapital) және акцияларға бөлінеді. Осы тұрғыдан алғанда KGaA неміс Aktiengesellschaft-пен салыстыруға болады. Барлық серіктестердің инвестициясы – корпорацияның жалпы капиталы (Gesamtkapital) болып табылады. KGaA Германиядағы өте ірі отбасылық кәсіпорындардың дәстүрлі түрі (олардың кейбіреулері ішінара ашық саудаланады); тұтыну тауарларының алып компаниясы Henkel, фармацевтикалық компания Merck және медиа конгломераты Bertelsmann көрнекті мысалдар. Merck компаниясының жағдайында, Merck отбасының иелігінен басқа, атқарушы кеңестің мүшелері де компания үшін толық және жеке жауапкершілікке ие (компаниядан бас тартқаннан кейін де). Сондай-ақ, неміс футбол клубы «Боруссия Дортмунд» өзінің кәсіби футбол командасы үшін осы корпоративтік ұйымды (Borussia Dortmund GmbH & Co KGaA ретінде) «50+1 ережесін» сақтау мақсатында пайдаланады.

Гонконг

Гонконг екі түрдегі шектеулі серіктестіктерді ұсынады, атап айтқанда, Шектеулі серіктестік туралы жарлықпен реттелетін шектеулі серіктестіктер және Бағалы қағаздар және фьючерстер туралы жарлықпен реттелетін шектеулі серіктестік қорлары ("LPFs") деп аталады. Шектеулі серіктестіктер де, LPF-тар да жеке заңды тұлғалар емес. Керісінше, олар жеке тұлғалардың серіктестігі болып табылады, олардың кейбіреулері заңнамалық талаптарды орындау нәтижесінде шектеулі жауапкершілікке ие. Көптеген басқа да юрисдикциялардағыдай, мұндай шектеулі жауапкершілікке ие серіктестер шектеулі серіктестер деп белгілі және олардың шектеулі жауапкершілігі серіктестікті басқаруға белсенді қатыспауына байланысты. LPF-тар 2020 жылы енгізілді және жеке капитал қорлары үшін Гонконгтың ішкі құралын қамтамасыз ету мақсатында жасалды.

Ұлыбритания

Ұлыбританияда шектеулі серіктестіктер 1907 жылғы Шектеулі серіктестік туралы заңмен реттеледі, ал осы заңда белгіленбеген мәселелер бойынша 1890 жылғы Серіктестік туралы заң қолданылады. Ұлыбританияның Бизнес, кәсіпкерлік және реттеуші реформалар департаменті (қазіргі Бизнес және сауда департаменті) 2008 жылы екі заңды өзгерту және біріктіру жөніндегі ұсыныстарды талқылады, бірақ бұл ұсыныстар іске аспады. Шотландияның серіктестік туралы заңдары (соның ішінде шектеулі серіктестіктер) ағылшын заңдарынан өзгеше. Шотландия заңнамасына сәйкес, серіктестік серіктестерден тәуелсіз заңды тұлға болып саналады. Дегенмен, сотқа шағымдану серіктестердің атынан жасалуы мүмкін. Бұл жарлық жеке қор серіктестіктеріне қатысты талаптарды жеңілдетіп, заң қолданылысындағы белгісіздіктерді жоюға, әкімшілік шығындарды азайтуға және "Ұлыбританияның жеке инвестициялық қорлар үшін басқа елдермен салыстырғанда тартымды және бәсекеге қабілетті орны болып қала беруіне" көмектесуді мақсат етті. Қаржы индустриясы PFLP-ға қатысты заңның жеңілдетілуін қолдады.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-та шектеулі серіктестік ұйымы кино өндірісі компаниялары мен жылжымайтын мүлік инвестициялық жобаларында, немесе бір немесе шектеулі мерзімге бағытталған бизнес түрлерінде ең көп кездеседі. Олар сондай-ақ "еңбек капиталы" серіктестіктерінде де пайдалы, онда бір немесе бірнеше қаржылай демеушілер ақша немесе ресурстар салуды қалайды, ал екінші серіктес нақты жұмысты атқарады. Мұндай жағдайларда, шектеулі серіктестік статусын таңдаудың басты себебі жауапкершілік мәселесі болып табылады. Сондай-ақ, шектеулі серіктестік корпорация сияқты қосымша салық жүктемесіз көптеген жеке тұлғаларға үлестер беруді жоспарлаған компаниялар үшін де тартымды. Жеке капитал компаниялары өздерінің инвестициялық қорлары үшін әдетте жалпы және шектеулі серіктестердің үйлесімін пайдаланады. Белгілі шектеулі серіктестіктерге Enterprise Products және Blackstone Group (екеуі де акционерлік қоғамдар) және Bloomberg L. P. (жеке компания) кіреді. 2001 жылға дейін шектеулі серіктестердің жауапкершілігі олардың фирманы басқаруға белсенді қатыспауына байланысты болды. Алайда, қайта қарастырылған Бірыңғай шектеулі серіктестік туралы заңның 303-бабы (егер оны штат заңнамасы қабылдаса) ұйым міндеттемелері үшін жеке жауапкершілікке қатысты "бақылау ережесін" жояды және шектеулі серіктестерді ЖШС мүшелерімен, ЖШҚ серіктестерімен және корпоративтік акционерлермен теңестіреді. 2001 жылғы Бірыңғай шектеулі серіктестік туралы заңға енгізілген түзетулер (егер түзетулерді штат заңнамасы қабылдаса) шектеулі серіктестіктерге өзгерістерді қабылдаған штаттарда шектеулі жауапкершілігі бар серіктестікке айналуға мүмкіндік берді. Бұл формада шектеулі жауапкершілігі бар серіктестіктің қарыздары тек серіктестіктің жауапкершілігінде болады, осылайша серіктестік міндеттемелері үшін жалпы серіктестің жауапкершілігі жойылады. Бұл өзгеріс, шектеулі серіктестікті басқаратын 1% жалпы серіктес ретінде жауапкершілігі шектеулі ұйымды тағайындау және басқарушыларды шектеулі серіктестер ретінде ұйымдастырудың кең таралған тәжірибесіне жауап ретінде жасалды. Бұл тәжірибе серіктестік құрылымында жалпы серіктеске де-факто шектеулі жауапкершілік беруге мүмкіндік берді.