Кіріспе

Америка Азамат соғысындағы одақ генералы (1820–1891)

Патрик Эдвард Коннор (17 наурыз 1820 – 17 желтоқсан 1891) – Америка Азамат соғысы кезінде одақ генералы болып қызмет еткен ирланд-американдық әскер. Ол Американың Батыс аймақтарындағы Үнді соғыстары кезіндегі жергілікті американдықтарға қарсы жасаған жаппай қырғындарымен әйгілі.

Ерте өмір және мансап

Патрик Эдвард Коннор 1820 жылы 17 наурызда Ирландияның Керри округіне қарасты Баллиферритер қаласында дүниеге келді. Ол Форт-Левенворт, Форт-Аткинсон, Форт-Сэндфорд және екінші Форт-Дес-Мойнде драгун ретінде қызмет етті. 1844 жылы 28 қарашада қарапайым сарбаз ретінде құрметпен босатылды, ал Нью-Йоркте екі жыл болғаннан кейін, 1845 жылы 5 сәуірде ол натуралдасқан азамат атанды.

Мексика-Америка соғысы

Коннор 1846 жылы мамыр айында "П. Эдвард Коннор" деген атпен Техас еріктілеріне қосылды және Мексика-Америка соғысы кезінде Техас жаяу әскерлерінің бірінші лейтенанты болып қызмет етті. 1846 жылдың 7 шілдесінде Галвестон қаласында ол 12 ай мерзімге АҚШ армиясына бірінші лейтенант ретінде қабылданып, тіркелді. Капитан Чарльз А. Сифилд басқаратын Техас еріктілерінің дербес ротасы, генерал Джон Э. Вулдың Мексикаға жорық жоспарлаған Орталық армиясының құрамында Матагорда шығанағындағы Порт Лавакаға жіберілді. Монклова, Паррас және Сальтильо қалалары арқылы марш жасаған рота, енді капитан Коннордың басқаруында болып, полковник Уильям Х. Бисселл басқаратын 2-ші Иллинойс еріктілеріне қосылды және 1847 жылдың ақпан айында Буэна-Виста шайқасына қатысты. Рота ауыр шайқасқа түсті, Коннор қолынан жараланды; оның екі лейтенанты мен 13 жауынгері қаза тапты. Коннор 1847 жылдың 24 мамырында Мексиканың Монтерей қаласының жанында ревматизм ауруына байланысты әскери қызметтен босатылды. Калифорниядағы алтын асығу кезінде ол Техастан Мексика арқылы өтіп, 1850 жылдың 22 қаңтарында Калифорнияға жетті.

Калифорния

Калифорнияға келгеннен кейін Коннор Тынық мұхитында Троица өзенінің сағасына жақын жерде жаңа елді мекен құруға тырысқанда қайық апатына ұшырады. Коннор мен оның адамдары Троица өзенінің Тынық мұхиты емес, Кламат өзеніне құятынын білмеді. Ауыр толқындарда бағытталған кит қайығындағы 10 адамның бесеуі суға батып кетті. 1853 жылдың 28 мамырында Гарри С. Лав Коннорды Калифорния штатының рейнджерлерінің құрамындағы лейтенант қызметіне шақырды, онда 20 тәжірибелі Мексика-Америка соғысының ардагерлері де болды. Олар мексикалық заңнан тыс Жоакин Мурриетті және оның бандасынан үш адамды өлтіріп, тағы екеуін ұстады, соның нәтижесінде "Бес Жоакин" тобы таратылды. Рейнджерлердің қалған бөлігі мен Коннор таратылғанға дейін штаттан жомарт сыйлық алды.

Азаматтық соғыс

Америка Азамат соғысы басталғанда, Коннор Калифорниялық милицияның "Стоктон Блюз" жасағына қолбасшылық етті. Ол жасақтың санын полк деңгейіне жеткізіп, 3-ші Калифорниялық ерікті жаяу әскер полкіне айналдырды. Оның полкі Юта аймағына жер үстіндегі жолдарды үндістерден қорғау және мүмкін болатын мормондық көтерілісті басу үшін жіберілді. Ютада Коннор, жоғары шенді офицер ретінде, 1862 жылдың 6 тамызында Тынық мұхиты департаментінің Юта округінің командирі болды және қазан айында Солт-Лейк-Ситиде Даглас лагерін құрды, бірақ бұл қызметі оған ұнамады. Ол және оның әскерлері нағыз шайқас пен даңққа толы Вирджинияға баруды қалады. Генерал-майор Генри В. Галлек (Коннордың жеке досы) Одақ армиясының бас қолбасшысы болғаннан кейін, Коннор оның әскерлерінің сатқындармен күресу үшін тіркелгенін айтты. Ол полктің жалақысынан 30 000 доллар алып, әскерді шығыс майдандарына жіберуді ұсынды. Галлек Коннорға Солт-Лейк-Сити ауданын барлауды ұсынды. Коннор осылай істеді және мормондардың қарсылығына қарамастан, қалаға басып алу үшін Форт-Дугласты құрды. Бригам Янг өзінің Конгресстегі өкілі Джон Ф. Кинни арқылы федералды әскерлерді алмастыруға тырысты. Алайда, губернатор Джеймс Дуэйн Доти мен полковник Коннордың күш-жігері арқасында федералды әскерлер Вашингтон мен Тынық мұхиты театрының қолбасшысының бұйрығымен Форт-Дугласта орналастырылды. 1863 жылдың қазан айында Коннор мен губернатор Доти қалған жауынгерлік үнді тайпаларымен бейбіт келісімдерге қол қойды, осылайша Юта аймағындағы үндістердің барлық жауынгерлік әрекеттеріне нүкте қойды. Келісімдерге қол қойылғаннан кейін көп ұзамай, Форт-Дугласта орналасқан Калифорниялық еріктілердің офицерлері мен сарбаздары Ютаның алғашқы күнделікті газетін – "The Union Vedette" газетін шығарды. Бұл газетте соңғы күнгі қасиеттілердің Иса Мәсіх шіркеуіне тиесілі "Deseret News" газетінде жарияланбаған жаңалықтар берілді. Коннор Ютадағы үш жылдық қызметі барысында мормон емес адамдарды және соңғы күнгі қасиеттілер шіркеуінен шығуды қалағандарды қорғады. Ол сонымен қатар Ютадағы құнды минералды байлықтарды ашты және осы туралы жоғары лауазымды тұлғаларға хабарлады. Бұл Ютаға мормон емес адамдардың біртіндеп көшіп келуіне әкеп соқты, бұл аймақтағы шіркеу билігін әлсіретті. Коннор кең көлемді әскери хат алмасулар жүргізді, ол 1897 жылы "Қарсылық соғысы: Одақ және Конфедерация армияларының ресми жазбаларының жинағы" деген атпен жарияланды. Коннор 1865 жылдың наурыз айында Юта округі оның ұсынысы бойынша құрылған "Жазық округіне" біріктірілгенге дейін Юта округінің қолбасшысы болып қалды, ол оған қолбасшылық ететін "Жазық департаментін" құруды ұсынды. Миссури департаментіндегі жаңа округ Ютаның бұрынғы округін (Батыс Субдистриктік деп қайта аталды), Небраска аймағын (Шығыс Субдистриктік), Колорадо аймағын (Оңтүстік Субдистриктік) және Айдахо аймағын (Солтүстік Субдистриктік) біріктірді. Коннор жаңа округтің командирі болып тағайындалды.

Бэр-Ривер қазасы

1860-шы жылдардың басында қазіргі Айдахо-Юта шекарасына жақын орналасқан Вашингтон территориясындағы халықтың өсуі иммигрант қоныс аударушылар мен жергілікті американдықтар арасында қақтығыстарға әкелді. Кеншілерге жасалған шабуылдан кейін, құтқарылғандардың Солт-Лейк-Ситиде берген куәліктеріне сәйкес, Коннор өзінің полкін 140 миль мұздай қысқы ландшафт арқылы "шешім шығару" үшін үндістерге қарсы аттандырды. Форт Рубиден Коннор әскерлеріне "қарсыласқан әрбір еркек үндіні жоюды" бұйырды. 1863 жылдың 29 қаңтарында Коннордың әскерлері Bear өзенінің жағасындағы шошондар лагеріне кездесті. Коннор және оның жасағы өзеннен өтіп, лагерьге шабуыл жасады, содан кейін лагерьді қоршап, шабуылды жаңартты. Коннор үндістердің қашу жолын бөгеп, қалған әскерлерін флангтық маневр жасап, биікке орналастырды, содан олар үндістерге атыс ашты. Сондай-ақ, әскерлер мұздай судан жүзіп қашуға тырысқан үндістерге де оқ атты. Әскерлер лагерьдегі үндістердің көбін өлтірді, тек 160-қа жуық әйел мен баланы ғана қалдырды, оларды кейін босатып, тамақтануға көмектесу үшін бидай берді. Шошондар мормондармен жабдықталған еді, ал бидай мен қару-жарақтардың көп мөлшері Коннордың жасағы Bear өзеніндегі шайқастан кейін қолға түсті. Коннордың сөзіне қарағанда, аман қалған үнді кейінірек үнділердің үлкен тобы қазіргі Айдахо штатындағы Франклин қаласын қиратуды жоспарлап отырғанын айтқан. Коннордың хабарлары "Қарсылық соғысы: Тынық мұхиты театрындағы Одақ және Конфедерация армияларының ресми жазбаларының жинағы" кітабында толық сипатталған. Бригам Мэдсеннің "Солтүстік шосони" атты кітабы басқаша оқиғаны баяндайды.

Паудер өзенінің экспедициясы

Bear River қырғынынан кейін Коннор еріктілер армиясының бригадир-генералы болып тағайындалды. 1865 жылдың шілдесінен қыркүйегіне дейін ол Бозман жолы мен құрлықтағы пошта жолдарын бойлай саяхатшыларға шабуыл жасаған сиу, шайен және арапахо үндістеріне қарсы Powder River экспедициясын басқарды. Коннордың 2600 адамы үш жеке-жеке бөлімге бөлініп, болашақта Монтана және Вайоминг аймақтарын құрайтын жүздеген шақырым жерді шарлады. Экспедиция басталғанда, Коннор офицерлеріне: "Үндістерден бейбітшілік немесе бағыну туралы ұсыныстарды қабылдамаңыздар, керісінше, 12 жастан асқан әрбір еркек үндіге шабуыл жасап өлтіріңіздер" деген бұйрық берді. Коннордың жоғары лауазымдағы офицерлері бұл бұйрықты күштен шығарды. Әскерлер үндістердің шабуылдарына ұшырады, бірақ олар ашық шайқасқа түспеді. Коннор Форт-Коннорды, кейін Форт-Реноны салған және Тунг өзені шайқасында арапахолардың ауылын қиратты. Оның пауни скауттары 24 шайен жауынгерін тұзаққа түсіріп өлтірді. Алайда, көбінесе Коннордың үш бөлімі қорғанысқа шығып, аттары мен жабдықтарына жасалған үндістердің шабуылдарына тойтарыс берді, нәтижесінде көптеген сарбаздар жаяу қалды, киімдері жыртылып, шикі жылқы етімен күнкөріс жасауға мәжбүр болды. Жалпы алғанда, экспедиция "азамат соғысы аяқталғаннан кейін үйге қайтуға асыққан әскерлермен толған, ірі әрі қиын бағаналармен" жүргізілген "үлкен сәтсіздік" деп есептелді.

Кейінгі өмірі

Азамат соғысы аяқталғаннан кейін Коннор еріктілер армиясында бригадалық генерал болып тағайындалды және 1866 жылы ерікті қызметтен босатылды. Шығыста Конфедерацияға қарсы шайқасқа қатыспағандықтан, ол шекарадағы әскерлерге басшылық етуді жалғастырды. Ол конфедерацияның ардагерлерін үндістерге қарсы қызметке тартты. Солт-Лейк-Ситиде тұрақты мекен еткен Коннор қаланың алғашқы газеттерінің бірін құрды. Ол сондай-ақ қайтадан кен өндірумен айналысты. Юта штатында қала құрып, оны Калифорниялық милиция бөлімінің құрметіне Стоктон деп атады. Коннор 1891 жылы Юта аймағының Солт-Лейк-Сити қаласында 71 жасында қайтыс болды және сол жерге жерленді.

Ирландиядағы беделі

Айрылдағы Керри округінде Патрик Эдвард Коннордың өмірі мен беделі туралы көп мәлімет болған жоқ. Алайда, 7 тамыз 2023 жылы (тамыз банктік демалыс күні) жергілікті Radio Kerry радиостанциясы 90 минуттық "Gloryhunter, Kerry’s Indian Killer" атты деректі радиобағдарламасын эфирге шығарды. Бұл бағдарламада қырғын туралы толыққанды мәліметтер келтірілген, сондай-ақ Коннордың қазіргі Юта, Айдахо және Колорадо аймақтарындағы алғашқы американдықтардың жерінен айырылуы мен қаза табуындағы рөлі баяндалған. Бағдарламада тарихшылар мен жазушылармен, сондай-ақ Шошон тайпасының өкілдерімен сұхбаттар ұсынылған. Толық деректі радиобағдарламаны Spotify-да тыңдауға болады.