Француз композиторы: Ф. Буальдьё және оның шығармалары

Кіріспе

Француз композиторы Франсуа Адриан Бойелдье (fʁɑ̃. swa a. dʁi. (j)ɛ̃ bɔ. jɛl. djø, сондай-ақ bwa(.ɛ)l. djø) (16 желтоқсан 1775 – 8 қазан 1834) – француз композиторы, көбінесе опералар жазған, оны жиі «француз Моцарты» деп атайды. Оның биографы Люсьен Ог де Лассус (1841 ж.т.) оның туған күнін 15 желтоқсан деп көрсеткен, ал кейбір жергілікті баспасөз құралдары 15 қыркүйек деп хабарлаған. Бойелдье опералары арқылы танымал болғанымен, ол басқа да шығармалар жазды, соның ішінде C мажордағы арфа концерті (1800–1801) арфа репертуарының шедеврі саналады.

Өмірбаян

Руанда Анcien Régime кезінде туған Франсуа Адриен Бойелдье музыка білімін алдымен хормейстерден, содан кейін жергілікті собордың органшысынан алды. Террорлық билік кезінде Руан маңызды музыкалық өмірді сақтаған бірнеше қалалардың бірі болды және 1793 жылы атақты скрипкашы Пьер Род пен тенор Пьер Жан Гараттың қатысуымен концерттер сериясы ұйымдастырылды. Осы уақытта Бойелдье өзінің алғашқы шығармаларын әкесі жазған мәтіндерге жазды (La fille coupable 1793 жылы, содан кейін Розалия және Мирза 1795 жылы). Бұл шығармалары оған бірден табыс әкелді. Революциялық кезеңде Бойелдье Парижге кетіп, фортепианоны баптаушы болып жұмыс істей бастады. Бұл уақытта Опера Комик классикалық операға жақын, бірақ сөйлеу диалогын қамтитын, сол есімді гибридтік шығармаларды ұсынуға мүмкіндік беретін жалғыз театр болды. Жанрдың ең үлгілі туындысы - Луиджи Черубинидің "Медея" (1797) операсы. Дәстүрлі түрде "Фавард" залында орындалған "Опера комик" 1789 жылдан бастап "Месье" театрында қойылды. 1791 жылы компания жаңа театрда, бұрын опера буффа труппасына арналған Фейдо театрында үйін құрды. Он жыл бойы Фаварт пен Фейдо компаниялары бәсекелестер болды, Фаварт патриоттық көріністер репертуарын күшейтіп, Этьен Мехульдің жеңіл шығармаларын ұсынды, ал Фейдо Керубини немесе Жан-Франсуа Ле Суердің батырлық драмаларын ұсынды. 1797 жылы Бойелдье "Фейдо" театрына "La famille suisse" және "L'heureuse nouvelle" шығармаларын ұсынды. 1798 жылы ол "Фаварт" театрына "Зораим мен Зулмаре" операсын ұсынды, бұл оған ерекше жетістік әкелді. Андре Гретридің рухани мұрагері Бойелдье әуендерге тым көп әшекейлемелерден аулақ болатын, жарық, бірақ ақылды оркестрлеуге назар аударды. Гектор Берлиоз өзінің музыкасын "жақсы көркемдік пен сәнді париждік сән" деп сипаттады. 1798 жылы фортепиано пәнінің екінші сынып профессоры болып тағайындалды. 1800 жылы ол "Бағдад халифасы" операсымен үлкен жетістікке жетті. 1804 жылы ол әйелі Клотильда Мафлюраймен арадағы қарым-қатынастың аяқталуынан кейін Санкт-Петербургке Ресей патшасының сарай композиторы қызметін атқару үшін жолға шықты, онда 1810 жылға дейін болды. Ол жерде ол тоғыз опера құрастырды, соның ішінде "Алин, Голконде патшайымы" (1804) және "Les voitures versées" (1808) опералары. Францияға оралғаннан кейін ол Париж аудиториясын "Жас қыз ашулы" (1811), "Жан де Париж" (1812), "Жаңа ауыл иелері" (1813) және басқа да ондаған шығармаларымен қайта жеңіп алды. 1817 жылы ол Мехульдің орнын басып, Академияның қырық мүшесінің бірі болды. 1820 жылы Париж консерваториясында композиция профессоры болды. Ол сондай-ақ 1820 жылы Легион-д'онёр орденін алды. 1825 жылы ол өзінің опералық шедеврын – "Ақ ханым" операсын жазды (1997 жылы Salle Favart-та қайта қойылды және дирижер Марк Минковский жазды). Ол кездегі әдеттегідей емес, "Ақ ханым" операсы Уолтер Скотттың екі романының эпизодтарына негізделген. Эжен Скрибтің либреттосы ұзақ уақыт жоғалған баланың тақырыбы бойынша құрылған, бақытымызға орай, қауіп төнген сәтте танылған. Операның стилі Лучия ди Ламмермур, "I пуритани" және "La jolie fille de Perth" операларына әсер етті. "Ақ ханым" операға фантастикалық жанрларды енгізудің алғашқы әрекеттерінің бірі болды. Ол сөйлеу қабілетін біртіндеп жоғалтты, бұл, мүмкін, кеуде қуысының қатерлі ісігіне байланысты болды. Опера Комик театрының банкротқа ұшырауы және 1830 жылғы төңкеріс оның қиындықтарын арттырды. Оны кедейліктен құтқару үшін Адольф Тьер оған 6000 франк мемлекеттік зейнетақы берді. 1834 жылы 25 қыркүйекте ол өзінің соңғы рет Адольф Адамның "Шале" операсының премьерасында көрінді. Осылайша ол өзінің талантты шәкіртіне билік тапсырды. Бойелдье Варен-Жарсиде қайтыс болды. 1834 жылы 13 қарашада оның жүрегі Руанда, сол қала төлеген және Шарль Изабелл жобалаған қабірге жерленді, ал денесі Париждегі Пэр-Лашез зиратына жерленді. Оның артында (Адриен) Луи (Виктор) Бойелдье (1815–83) қалды, ол француз опера әншісі және Опера Комикінің мүшесі, Антуанетт Лемониер деген атпен белгілі Тереза Луиза Антуанетт Регнодан туған ұлы. Оның ұлы композитор болды. Ол Париждің "Les Arts et l'Amitié" ("Өнер және Достық") ложасында Францияның Ұлы Шығысына жататын масон, сонымен қатар Санкт-Петербургтегі "Палестина" ложасының және Санкт-Петербургтегі "Les Amis Réunis" ("Достар біріктірілді") ложасының құрметті мүшесі болды.

Born during the Ancien Régime in Rouen, François Adrien Boieldieu received his musical education first from the choirmaster and then from the organist of the local cathedral. During the Reign of Terror, Rouen was one of the few towns to maintain a significant musical life and in 1793, a series of concerts was organised that featured the celebrated violinist Pierre Rode and the tenor Pierre Jean Garat. It was during this time that Boieldieu composed his earliest works to texts written by his father (La fille coupable in 1793, followed by Rosalie et Mirza in 1795). These works brought him immediate success. During the Revolutionary period, Boieldieu left for Paris and wisely started work as a piano tuner. At this time, the Opéra Comique was the only theatre to offer opportunities for the hybrid works of the same name, close to classic opera, but containing spoken dialogue. The most typical work of the genre was Luigi Cherubini's Médée (1797). Traditionally performed at the Salle Favart, Opéra comique was staged at the Théâtre de Monsieur from 1789. In 1791, the company set up home in a new theatre, the Théâtre Feydeau, previously reserved for the troupe of the opera buffa. Throughout the course of ten years, the Favart and the Feydeau companies were rivals, the Favart beefing up its repertoire of patriotic spectacles and presenting the lighter works of Étienne Méhul, the Feydeau offering the heroic dramas of Cherubini or Jean François Le Sueur. In 1797, Boieldieu offered the Feydeau La famille suisse and L'heureuse nouvelle. In 1798, he presented the Favart with Zoraime et Zulmare, which brought him extraordinary success. The spiritual heir of André Grétry, Boieldieu focused on melodies that avoided too much ornamentation, set to light, but intelligent, orchestration. Hector Berlioz described his music as possessing "a pleasing and tasteful Parisian elegance". He was appointed as second class professor of piano in 1798. In 1800, he achieved a veritable triumph with Le calife de Bagdad (The Caliph of Baghdad). Following the breakdown of his marriage to the dancer Clotilde Mafleurai, he set off for Saint Petersburg in 1804 to take up the post of court composer to the Russian tsar, where he stayed until 1810. There he composed nine operas, including Aline, reine de Golconde (1804) and Les voitures versées (1808). On his return to France he won back Parisian audiences with La jeune femme en colère (1811), Jean de Paris (1812), Le nouveau seigneur du village (1813), and a dozen other works. In 1817, he succeeded Méhul as one of the forty members of the Académie des Beaux Arts. He became professor of composition at the Paris Conservatoire in 1820. He also received the Légion d'honneur in 1820. In 1825, he produced his operatic masterpiece, La dame blanche (revived in the Salle Favart in 1997 and recorded by the conductor Marc Minkowski). Unusual for the time, La dame blanche was based on episodes from two novels by Walter Scott. The libretto by Eugène Scribe is built around the theme of the long lost child fortunately recognized at a moment of peril. The style of the opera influenced Lucia di Lammermoor, I puritani, and La jolie fille de Perth. La dame blanche was one of the early attempts to introduce the fantastic into opera. He gradually lost the ability to speak, likely due to cancer of the larynx. The bankruptcy of the Opéra Comique and the revolution of 1830 added to his woes. To save him from poverty, Adolphe Thiers awarded him a state pension of 6,000 francs. On September 25, 1834, he made his last public appearance at the premiere of Adolphe Adam's Le chalet. In this way, he stylishly passed on the baton to his brilliant pupil. Boieldieu died in Varennes Jarcy. On 13 November 1834 his heart was interred in Rouen, in a tomb paid for by that city and designed by Charles Isabelle, while his body was interred in Père Lachaise Cemetery in Paris. He was survived by (Adrien) Louis (Victor) Boïeldieu (1815–83), a son he had with Thérèse Louise Antoinette Regnault, the French opera singer and member of the Opéra Comique who is known under the name Antoinette Lemonnier. His son became a composer. He was a freemason, initiated at the Parisian lodge Les Arts et l'Amitié ('Arts and Friendship') – belonging to the Grand Orient of France, – as well as having been a member of the lodge 'Palestine' (in St. Petersburg), and an honorary member of the lodge 'Les Amis Réunis' ('Friends Re united'), also in St. Petersburg.