Кіріспе

Американдық сценарист (1930–2003)

Питер Хесс Стоун (27 ақпан 1930 – 26 сәуір 2003) – американдық сценарист және драматург. Стоун көбінесе 1960-шы жылдардың ортасында жазған немесе бірлесіп жазған «Шарада» (1963), «Әке Қаз» (1964) және «Мираж» (1965) сценарийлерімен танымал.

Ерте өмір

Питер Хесс Стоун Лос-Анджелесте еврей отбасында дүниеге келді. Оның анасы Хилда (қызметтік аты Хесс) киносценарийші болса, әкесі Джон Стоун (шынайы аты Сол Стромвассер) сценарийші және кинопродюсер болды. Ол "Хезардс Павильонында" Боби Кларктың өнер танытуына куә болды. Стоун Кларктың шляпасын 100 фут қашықтықтағы шляпа ілгішке лақтырғанын көрді, сол сәтте ол театр саласында жұмыс істегісі келетінін түсінді. Ол Лос-Анджелестегі Университет жоғары мектебін бітіріп, 1947 жылы Бард колледжіне түсті және Йель драма мектебінен магистр дәрежесін алды.

Париж

Стоун Бардты бітіргеннен кейін, оның анасы (әлі күйеуінде) Джордж Мартон есімді венгр әдеби агентімен (ол да үйленген) Парижге қашып кетті. Парижде олар екеуі де ажырасып, кейін бір-біріне үйленді. Стоун бұл жағдайды "күшті эмоционалдық ауыртпалық болуы керек еді, бірақ болмады" деп сипаттады, анасының Голливудты жек көретінін және соңында бақытты болғанын айтты. 1940-жылдардың соңында оларды аралап қайтқаннан кейін, Стоун Парижде және оның маңында шамамен он үш жыл өмір сүрді. Шетелде жүргенде ол CBS телерадиокомпаниясында радио жазушысы және жаңалықтар оқып берушісі болып жұмыс істеді. Сонымен қатар, ол Арк де Триумф ат жарысы, Канн кинофестивалі және Грейс ханшайымның тойы сияқты тақырыптарда телешоулар жасады. "Мен сезімтал тәлім алып, Голливудтың маған әсер етуіне мүмкіндік берді", - деді ол кейін. Осыдан кейін Стоун Мэри Хэнлиге үйленді.

Кейн

1953 жылы Стоун Жан Пол Сартрдың "Кин" атты пьесасын көрді, ол Эдмунд Киннің өміріне негізделген Александр Дюманың пьесасынан бейімделген. Бродвей әншісі және актері Альфред Дрейк "Кинды" мюзиклге айналдыруға өте құштар болды, сондықтан оның агенті (сонымен қатар Стоунның да агенті) продюсер болды. 1961 жылдың 2 қарашасында "Кин" Бродвейде тұңғыш рет көрсетілді, музыкасын Роберт Райт пен Джордж Форрест жазды, ал Стоун драматург ретінде қатысты. Ол мюзикл үшін жазуға тартынды, оларды жақсы көріп, тамашалағанмен: "Мен өзімді мұндай іспен айналысатындай көрмедім, бірақ содан кейін мүмкіндік туды, мен Бродвейде болуым керек еді". Стоунға көмек қажет болды, сондықтан ол Фрэнк Лоссермен кеңесті. Лоссерден әндердің құрылымы және басқа да музыкалық мәселелер туралы сұрақтар қойғанда, Стоун оны "өте талантты, сәтті және мәдениетті адам" деп сипаттады, сондай-ақ ол "көмектескен ғана емес, шабыттандырды" деді. "Нью-Йорк Таймс" газеті оны "театрдың редакциялық наразылық құралы ретінде қолданылуының керемет мысалы" деп атады. Стоун өзінің сценарийі үшін "Эмми" сыйлығын жеңіп алды. Ол сонымен қатар "Жасырын операция" ("Өліммен келісім") және "Бреннер" ("Лэнидің ұлы", "Трагикалық флейта") эпизодтарын да жазды.

Шараға және Universal компаниясына жұмыс істеуге

Стоунның алғашқы киносценарийі – «Шарада» (1963) болды, оны агенті Роберт Ланцтың ұсынысымен романға айналдырды. Стоун өзінің түпнұсқа сценарийін «барлық жерге» жібергенін, бірақ ешкім қаламайтынын айтты. Стоун сценарийді Стэнли Доненге сатты, оны таңдауының себебі: «Біріншіден, ол оны бұрын көрмеген жалғыз адам еді және мен оны қабылдамағандарға сатудың қатыстығын сесінбедім. Екіншіден, бұл мені Нью-Йорк қаласынан шығарды, сол кезде мен одан кеткім келіп тұрдым, мен онда Кинмен ұзақ уақыт болдым. Үшіншіден, Стэнли жұлдыздарды тартты, ал мен Кэри Грант пен Одри Хепберн туралы ойлап жазғанмын». «Шарада» шыққан кезде үлкен сәттілікке ие болды. Стоун «Универсал» студиясымен бес фильмге эксклюзивті келісімшартқа қол қойды. «Ата Гус» фильмі «Мираж» фильмінен бұрын түсірілді. Ол Стоунға «Ең үздік сценарий» номинациясы бойынша жалғыз «Оскар» сыйлығын әкелді; ол оны Тарлоффпен бөлісті. Оның бір некрологында айтылғандай, «кейбіреулер бұл марапаттың бір бөлігі, «Шарада» сценарийіне кешіктірілген құрмет екенін ойлады». Стоун бірнеше сценарийлер жазды, бірақ олар түсірілмеді, соның ішінде Теодор Фликермен бірге жазылған «Сарапшы» (1964). Стоунның «Универсал» компаниясымен жасасқан келісімшарты оған театр үшін жазуды жалғастыруға мүмкіндік берді. Ол Бродвейде Джули Харриспен бірге «Көк үй» (1965–66) мюзиклімен 248 қойылым өткізді. Кейін Стоун оны «Тамаша идея, бірақ іске аспады» деп атады. Стоун «Универсал» үшін фильмдер сериясын жазды: «Гарри Фриггтің құпия соғысы» (1968), Пол Ньюманмен екінші дүниежүзілік соғыс туралы комедия (Тарлоффпен бірге жазылған); «Жігсау» (1968), Брэдфорд Диллмен бірге детектив; Боб Фоссе режиссерлік еткен «Sweet Charity» мюзиклінің (1969) экрандауы, ол күтпеген кассалық сәтсіздікке ұшырады; және соңында «Skin Game» (1971) фильмі.

1776 жыл

Стоун Бродвей мюзиклінің кітабын жазды – «1776» (1969–72), ол 1217 қойылымға дейін сахналады. Ол «Үздік мюзикл» номинациясы бойынша «Тони» сыйлығын, ал Стоун «Үздік кітап» үшін «Драмалық үстел» сыйлығын жеңіп алды. Стоун Universal студиясында сценарий жазуын жалғастырды, «Skin Game» жобасымен айналысты және «The Ornament» деп аталатын, ақ және қара нәсілдер арасындағы қарым-қатынас туралы әңгіме жазды, бірақ ол ешқашан экранға түспеді. Ол Том Манкевич авторлық құқығына ие болған «Георги» (1970) мюзиклінің сценарийін қайта жазды. Содан кейін ол тағы бір мюзикл – «Екі-екі» (1970–71) жазды, онда Дэнни Кей Роджерстің әндерімен ойнады. Ол 351 рет сахналады. Стоун «Skin Game» (1971) сценарийіне енгізілген өзгерістерге наразы болды (соңында Warner компаниясы түсірді), ол фильмнің соңғы үштен бір бөлігін Джеймс Гарнердің өзгерткенін айтты, ол фильмнің продюсері және басты рөлде ойнаған актер болды. Стоун фильмге Louis Gosset-тің рөлін баса назар аударуды қалаған. «1776» (1972) фильмінде ол өзінің кітабын сценарийге бейімдеді, бұл оның үшін шығармашылық табысқа жеткен жұмысы болды. Бірақ бұл фильм кассада сәтсіздікке ұшырады. Стоунның тағы бір Бродвейдегі сәтті жобасы – «Sugar» (1972–73) мюзиклінің кітабы, «Some Like It Hot» фильмінің адаптациясы, оны Дэвид Меррик продюсерлік етті және Гоуэр Чемпион режиссерлік етті. Стоун бастапқы кітап авторы Джордж Аксельродты алмастырды. Ол 505 рет сахналады және содан кейін де танымал болды. Кейінірек Стоун былай деді: «Бұл, сірә, мен жасаған ең табысты лицензиялық және әуесқойлық [жоба] – әсіресе шетелде [лицензиялау]. Әлемде екі жігіт бар, олар көйлек кигісі келеді. Олар гей болмай-ақ, көйлек киіп шыға алатын жалғыз шоу осы. Олар қашып бара жатыр! Бұл екі актер үшін өте тартымды, сондықтан ол үнемі қойылады». Бродвейдегі мюзикл емес, жалғыз фильм – Эрих Мария Ремарк романы негізінде түсірілген «Толық шеңбер» (1973), режиссері Отто Премингер, көп сұранысқа ие болмады. Ол тек 21 рет көрсетілді.

Сценарий жазуға көңіл бөлу

Стоун Кэтрин Хепберн мен Спенсер Трейсидің 1949 жылғы "Адамның қабырғасы" (1973) фильмінің кішкентай экранға бейімделуі үшін теледидарға оралды. Стоун эпизодтардың, соның ішінде пилоттық эпизодтың авторы болды және продюсер ретінде жұмыс істеді. Бірақ шоу ұзаққа созылмады. Ол тағы бір Трейси-Хепберн фильмі негізінде "Пэт пен Майк" үшін пилоттық эпизод жазды, бірақ одан сериал жасалмады. Стоун пойызды қақпай салу туралы роман негізінде "Пелхэмді басып алу" (1974) фильмінің сценарийін жазды. Ол "Leavenworth Irregulars", "The Grand Defiance" және "The Ornament" сияқты, сондай-ақ "Subject to Change" мюзиклі сияқты ешқашан түсірілмеген бірнеше сценарийлердің жұмысын істеді. Ол "Goodtime Charley" (1975) шоуының сценарийін аздап өңдеді (авторлық құқығы көрсетілмеген) және Пьер Мартон псевдонимін тағы да пайдаланып, Джек Клугманның басты рөлде ойнаған "Менің әйелімнің біреуі жоғалды" (1976) телефильмін жазды. Стоун "Күміс аюлар" (1977), Джордж Сегалмен бірге "Еуропаның ұлы шеф-аспаздарын кім өлтіреді?" (1978) және Трит Уильямспен бірге "Неге мен өтірік айтайын?" (1980) көркем фильмдерінің сценарийлерін жазды. Ол осы кезеңде "Csardas", "The Late Great Creature" және "The Day They Kidnapped Queen Victoria" атты түсірілмеген сценарийлерді де жазды.

Бродвейге оралу

1980 жылы Стоун Алгонкин дөңгелек үстелі туралы музыкалық спектакль жұмысын бастады, бірақ ол қойылмады. Стоун Лорен Баколлдың басты рөлде ойнаған «Жыл әйелі» (1981–83) музыкалық спектаклінің либреттосымен Бродвейге қайтып оралды, ол 770 қойылымға дейін сахналады. Стоун осы еңбегі үшін «Музыкалық спектакльдің үздік либреттосы» номинациясы бойынша «Тони» сыйлығын жеңіп алды. «My One And Only» (1983–85) спектаклі де сәтті болды, онда Стоун Джордж Гершвиннің музыкасына либретто жазды. Томми Тьюн мен Твигги басты рөлдерді ойнады, ол 767 қойылымға дейін сахналады. Стоун «Ұлы ұрлық» (1987) телефильмінің сценарийін жазды. 1988 жылы ол CBS Summer Playhouse үшін «Бейби-оф-Борд» әнін жазды. Стоун режиссер Томми Тьюнның өтініші бойынша «Гранд-отель» (1989) мюзиклінің либреттосын редакциялады. Ол 44-ші жылдық «Тони» сыйлығының (1990) және 46-шы жылдық «Тони» сыйлығының (1992) сценарийін жазды. Ол «Уилл Роджерс Фоллиз» (1991–93) спектаклінің либреттосын жазды, ол 981 қойылымға дейін сахналады. Ол «Үздік мюзикл» номинациясы бойынша «Тони» сыйлығын жеңіп алды, ал Стоунның либреттосы номинацияланды.

Кейінгі мансап

Стоун Шон Коннеридің басты рөлде ойнаған "Жақсы себеп" (1996) триллерінің сценарийін жазды. Ол "Маған сүй, менің итімді сүй" және Майкл Джексонмен бірге жасалған мюзиклдердің кітаптарын жазды, бірақ олар ешқашан қойылмады. Стоун Мори Йестонның музыкасы мен өлеңдеріне негіделген "Титаник" (1997–99) мюзиклі үшін кітап жазды. Мюзиклдің алдын ала дайындық кезеңі қиындықтарға толы болды, бірақ ақырында 804 рет көрсетіліп, бес "Тони" сыйлығын жеңіп алды, оның ішінде Стоун өзінің кітабы үшін "Тони" сыйлығына ие болды. "Мен жұмыс істеп жатқан шоу қиындыққа тап болғанда көңілім көтеріледі", - деді Стоун сол кезде. "Мен жұмбақтарды шешуді ұнатамын, мен үшін бұл – қызықты ойнау. Мен процеске ризамын. Бірақ Нью-Йоркте қиындыққа тап болғым келмейді, себебі театр қауымдастығына бір шоудың қиын жағдайда екенін білуден артық қуаныш жоқ. Егер олар жеңіске жетіп, шоуды құлатқан болса, бұл маған көңіл көшіруі мүмкін еді. Бірақ олар жеңіліп, біз жеңдік." Ол осы кезде сценарий жазуды тоқтатты, "Мен оларды жазуды сағынамын, бірақ жазып бітіргеннен кейін олармен не болатынын сағынбаймын. Қазір жұлдыздар продюсерлердің орнында, өйткені олардың ықпалымен іс жүзеге асырылады. Мысалы, Джим Керридің жалақысының жартысы – "Титаник" фильмінің барлық бюджеті. Ал жұлдыздар сценарийді қайта жазудың жолын білмейді. Бұл фильмге зиян келтіреді. Сценарий менің компьютерімнен шыққаннан кейін бірнеше минут өткен соң, маған ұйықтау керек."

Драматургтар гильдиясының президенті

18 жыл бойы Стоун 1981 жылдан 1999 жылдың 24 наурызына дейін Америка драматургтер гильдиясының сайланған президенті қызметін атқарды. Ол президенттік лауазымынан "жаңа команда басқаруға келсін" деп кешіп отырды.

Өлім және өлтіру

2003 жылы 26 сәуірде Нью-Йорк қаласының Манхэттен ауданында өкпе фиброзынан қайтыс болды. Одан әйелі Мэри және інісі Дэвид қалды. 2004 жылы 27 ақпанда, оның қайтысынан кейін көп ұзамай, ол Америка театр залының мүшесі ретінде қабылданып, құрметпен еске алынды. Осы шарада оның жақын досы, актриса Лорен Баколл сөз сөйледі. Стоунның қайтысынан кейін, 2003 жылы 30 маусымда Ричард Роджерс театрында өткен естелік кешінде барлық уақыттағы ең танымал екі кеме – Нұхтың кемесі мен «Титаник» екені айтылды, ал Стоун осы екеуі туралы Бродвей мюзиклдерін жазғандығы еске салынды («Нұхтың кемесі» – «Екі-екіден» мюзиклінің тақырыбы).

Өлімнен кейін

Стоун өзінің алғашқы кітабына негізделген "Кернектер" (2007–08) қойылымымен Бродвейде қайтыс болғаннан кейін сәттілікке ие болды. Ол 511 қойылымға дейін сахналанды. 2011 жылы Томас Миханмен бірлескен жобасы аяқталды, ал Мори Йестонның музыкалық қойылымымен "Өлім демалысқа кетеді" Бродвейден тыс сахналарда қойылды. Өмірінің соңына дейін ол "Финианның Көсемі" мюзиклінің кітабын қайта жаңартып, жоспарланған Бродвей қойылымын сынақтан өткізуге апарып соқты, бірақ ол жоспарланғандай сахнаға шықпады. Сондай-ақ, ол Джимми Уэббпен бірге "Маған ғашық бол, менің итімді сүй" мюзиклі жөнінде жұмыс істеді, бірақ ол мюзикл ешқашан сахналастырылмады.

Марапаттар

Стоун – Тони, Оскар және Эмми сыйлықтарын жеңіп алып, сахнада, кинода және телевидениеде мойынға алған аз ғана жазушылардың қатарында.