Кіріспе

Фурнас – Португалияның Азор аралдарындағы Сан-Мигель аралындағы Повоасао муниципалитетіне қарасты азаматтық приход. 2011 жылғы халық санағы бойынша халқы 1439 адамды құрайды, ал ауданы 34,43 км² шамасында. Бұл приход аралдағы және Азор аралдарындағы ең ірі приходтардың бірі. Ол Лагоа және Понта-Делгададан шығысқа қарай, Повоасаодан батысқа қарай және Рибейра-Грандеден оңтүстік-шығысқа қарай орналасқан.

Тарих

Фурнас туралы ең алғашқы мәліметтердің бірі – 1522 жылы Вила Франка-ду-Камподағы жер сілкінісі мен тау жылауы салдарынан қираған көптеген үйлерді салуға көмектесу үшін Фурнас аңғарындағы ағаштарды жинаудан басталады. Бұл жоба, Донаторлық капитан Руи Гонсалвес да Камара бастаған, шіркеуді қайта жарақтандыру үшін көптеген ағаштарды қамтыды. 1553 жылы оның ізбасары Мануэль да Камара осы ағаштарды қайта отырғызу туралы жарлық шығарды. Аймақ толық дерлік ормансызданып қалғаннан кейін, оның ұлы Руи Гонсалвес да Камара басшылығымен жолдар кеңейтілді, бұл аңғарда 1577 жылдан кейін мал өсіруге мүмкіндік берді. Мануэль да Камараның кезінде 1613 жылы Носса Сеньора да Консоласа (Қуаныш Анамыз) құрметіне шағын шіркеу салынды, сондай-ақ жергілікті діни қызметкер үшін (мисса өткізуге және сакристиядағы шамды жағуға жауапты) шағын тұрғын үй салынды. 1615 жылға қарай осы аймақта тағы да көп үйлер пайда болды, ал шіркеудің жанында кішкентай монастырь бой көтерді. 1630 жылы аңғардағы жанартаудың атқылауы салдарынан аймақ уақытша тастап кетілді. Бірақ, жаңа қоныс аударушылар (көбінесе Понта-Гарса, Повоасао, Вила-Франка және Майядан) Фурнас аңғарына тез оралып келді, себебі жер құнарлы болып, үлкен халықты қамтамасыз ете алатын жағдайға келді. 1682 және 1683 жылдар аралығында Ларанжейра баронының қаржысымен жаңа жолдар салынды. Аймаққа оқшауланғандықтан, елді мекен қарақшылардың шабуылына ұшырау қаупінде болды. 1679 жылы алжирлік қарақшылар (Барбария жағалауынан) Портинхо-де-Агриаоға қонды, Рибейра-Квенте жағалаудағы ауылды тонады, содан кейін аңғардан бірнеше қошқар ұрлап, жағалауға қайтып кетті. Агриаоның жанында тұратын Хосе Перейра Содре Сан-Мигель губернаторынан Вила-Франкадағы қалалық әкімдікте сақталған зеңбіректердің біреуін беруді өтінді, осы қару аймақты болашақ шабуылдардан қорғау үшін қолданылатынын айтты, бірақ өтініші қабылданбады. 1832 жылы белгісіз ағылшын қоныс аударушы кратерлік көлдің маңындағы үлкен жер учаскесін үй салу үшін сатып алды, бірақ ол одан бас тартып, 1855 жылы Понта-Дельгададағы ағылшын бас консулы Винеске сатты. Винес мырза оның әйелінің туысқандық байланысын құрметтеп, Grená деп атаған бақшасы бар жазғы үй салды. Оның әйелі Ирландиядағы католик қозғалысын ұйымдастырған Дэниел О'Коннеллдің немересі болды және олардың ирланд туыстарының Grená деп аталатын үйінде тұрды. Консул Вайн қайтыс болғаннан кейін үйді Лондондық хирург Хинтон (гигиена және есту туралы көптеген еңбектердің авторы) пайдаланды, себебі Кэтрин Вайн Фурнасқа қайтуға ниеттемеді. Хинтон 1875 жылы қайтыс болғаннан кейін үйді Хорхе Браун пайдаланды, ол бірнеше жыл бойы жазғы туристер үшін қонақ үй ретінде пайдаланды. Осы кезеңде қонақ үйде көптеген саяхатшылар, соның ішінде "Азор аралдарындағы жаз және Мадейраға бір көз жүгіртіп қарау" ("A Summer in the Azores with a Glimpse of Madeira") атты кітабының авторы Элис Бейкер және аймақ туралы әдеби және ғылыми шолулар жазған басқалар да болды. 1882 жылы Кэтрин Вайннің ұлы Grená-ны Хорхе Хейске сатты, сол жылы Хорхе Браун қайтыс болды. Хосе до Канто осы үйді пайдаланды, ал оның үйі мен шіркеуі көлдің екінші жағында салынып жатқанда ол онда тұрды. 1840 жылдың маусым айында Фурнас аңғарындағы халық саны 1320 адамды құрады, олар бассейн бойындағы 334 үйге шашырап орналасқан.

Физикалық география

Фурнас Сан-Мигель аралындағы үш белсенді трахиттік жанартаудың ең шығысында, тарихи тұрғыдан белсенді Фурнас жанартау кешенінде орналасқан. 100 000 жылдық күрделі тарихы бар Фурнас жанартауының орталық кальдерасы екі негізгі кальдерадан тұратын, қалыптасу, құлау және жарылыс арқылы массивтің табиғи тарихын белгілеген табиғи жарылғыш трахиттік құрылым. Ең көне кальдераның диаметрі шамамен 7 * 5,5 км, оның тіктелігі солтүстікке, солтүстік-шығысқа және оңтүстік-шығысқа қарай Рибейра Квенте аңғарына дейін Повоасао жанартау кешенінің лава құрылымдарын кесіп өтеді. Тарихы бойында Фурнас жанартауының белсенділігі негізінен жарылғыш болған, бірақ атылу стилі жұмсақ эффузиялық белсенділіктен 30 000 және 12 000 жыл бұрын болған кем дегенде екі кальдераны қалыптастырған атылуларға дейін өзгерген. Ол өте белсенді деп есептеледі, өйткені соңғы 5000 жыл ішінде он Плинийге дейінгі атылулар болды, олардың жалпы ауданы 0,9 шаршы километр біртекті трахиттік магманы құрайды. Алғашқы тарихи атылу 1440 жылы, Сан-Мигель жағалауын алғашқы қоныстандырушылар мекендей бастағаннан кейін болды. Соңғы атылу 1630 жылы, Азор аралдарына қоныстанғаннан кейін болды және 200 адамның қаза болуына себеп болды. Жоғарғы Фурнас тобының атылулары негізінен магмалық және фреатомагмалық белсенділіктің кезектесіп жүзеге асуымен сипатталады, нәтижесінде жанартау күлінің және лапиллинің араласқан шөгінділері пайда болды, олар іргелес Фого жанартауының кең таралған негізгі шөгінділерінің үстіне орналасқан. Бұл атылулардың кем дегенде үшеуі атылудың соңғы кезеңдерінде трахит күмбездерінің сыртқа шығуымен бірге жүрді. Екі кальдераның батысында Лагоа дас Фурнас кратерлік көлі жартылай толтырылған, көлдің солтүстік бөлігінде көптеген фумаролалар мен лайлы көлдер орналасқан. Ауылдың орталық бөлігінде бұлақтар мен гейзерлер көптеп кездеседі; әрқайсысы әртүрлі температура мен химиялық құрамға ие тридцать бұлақ, соның ішінде темірге бай жылы ағындар және минералды бай жылы және суық судың құбырлары бар. Гейзерлер натрий бикарбонаты, бор, фтор және көмірқышқыл газына бай бірнеше бассейндерде орналасқан. Жергілікті тұрғындар гейзерлерде қазандық сияқты тағамдар пісіреді. Гидротерапиялық орналасқан жерлер паркте орналасқан және 19 ғасырда салынған.

Климат

Фурнас мұхиттық климатқа ие, жазда ыстық, қыста жұмсақ және ылғалды болады. Аралдың төмен бойындағы жерлерге қарағанда түнгі температурасы төмендеу.

Экономика

Тарихи тұрғыдан алғанда, аңғардағы басты экономика бал мен балауыз өндірісі болды: иезуит миссионерлері бұл істі бастап, жылына бір немесе бір жарым баррель өндірген. Осы қоныстану кезеңінде жергілікті шаруалар бидай, бақша өсімдіктері, таро, қабақ, аққауын және жолбарыс жаңғағын да кеңінен өсірген. 1661 жылы Коррегидор Андре Лопес Пинто э Васкончеллос Фернас округіндегі жер иелеріне аштықтан сақтану, шошқаларға жем беру және кейіннен экспортқа шығару үшін кем дегенде бір алкейр таро егуді міндеттеді. Бұл кезеңде лупин де маңызды дақыл болды, әдетте қазан және қараша айларында егілді, топырақтың құнарлылығын арттыру және жүгері, бұршақ және бидай сияқты негізгі дақылдарды қолдау мақсатында кейде өзгерістер енгізілді. 2016 жылы Еуроодақ сүт квоталарын алып тастағаннан кейін, жас малшы Паула Рего, жергілікті ыстық сулармен жуылған, минералдық заттарға бай Queijo do Vale деп аталатын жаңа ірімшік түрін ойлап тапты.