Александр Твардовский: өмір және шығармашылық жолы

Кіріспе

Ресей ақыны, совет ақыны Александр Трифонович Твардовский (; 21 маусым 1910 [ескі стиль бойынша 8 маусым 1910] – 18 желтоқсан 1971) – совет ақыны және жазушысы, 1950-1954 және 1958-1970 жылдары "Новый мир" әдеби журналының бас редакторы болды. Оның редакторлық кезеңінде журнал Александр Солженицыннің "Иван Денисовичтің өміріндегі бір күн" шығармасы жарияланды. Ол ең бастысы эпикалық поэмасымен танылды.

Өмірбаян

Твардовский Ресей империясының Смоленск губернаторлығының Смоленск уезінде, Загорье селосында орыс отбасында дүниеге келген. Ол туған кезде отбасы әкесі шаруалар жерінен бөліп сатып алған шаруа қожалығында тұрған. Твардовскийдің әкесі жерсіз сарбаздың ұлы, кәсібі темірші болған. Шаруа қожалығы кедей жерде орналасқан, бірақ Твардовскийдің әкесі оны жақсы көріп, көп жылғы қажырлы еңбегімен қол жеткізгені үшін мақтан тұтқан. Ол осы махаббат пен мақтанышын Александрға жеткізген. Твардовскийдің әкесі жақсы оқыған, зиялы адам болған, ол жиі Александрға және отбасының қалған мүшелеріне оқып беретін. Александр ерте жасынан Александр Пушкин, Николай Гоголь, Михаил Лермонтов, Николай Некрасов және басқалардың шығармаларымен танысқан. Ол өте ерте жасында өлең жазуды бастаған. 13 жасында ол өзінің бірнеше өлеңдерін жас мұғалімге көрсеткен, ол оған дұрыс емес сын айтып, поэзия мүмкіндігінше түсініксіз болуы керек деген кеңес берген. Оның алғашқы жарияланған өлеңі – «Жаңа үй», ол «Smolensk Village» газетінде жарық көрген. Ол өлеңдерін жинап, Михаил Исаковскийге көрсеткен. Александр кейіннен Исаковскийдің ықпалын мойындап, оның өзіне пайдалы әсер еткен жалғыз совет ақыны болғанын айтқан. Орландо Фигс Александрдың отбасына қалай қаралғанына алаңдауын, сонымен қатар өзінің мансабы мен өсіп келе жатқан шығармашылық жетістіктері үшін қорқуын сипаттайды, егер ол оларға белсенді түрде көмектессе. 1931 жылдың тамызында әкесі мен ағасы күтпеген жерден Смоленскіге жұмысына келгенде, Александр полицияға хабарласып, әкесі тұтқындалған. 1939 жылы ол Батыс Белоруссияға шеруге, сондай-ақ Қысқы соғысқа қатысқан, онда патриоттық өлеңдер жазған «жазушылар бригадасының» мүшесі болған. Сол жылдары бас редакторы Всеволод Кочетовтің «Октябрь» журналы Твардовскийдің «Новый мир» журналының кеңестік, батысқа қарсы және либералдыққа қарсы қарсыласы болған. 1963 жылдың қаңтарында Твардовский Яшиннің тым пессимистік деп саналған әңгімесін жариялағаны үшін «Известия» газетінде сынға ұшыраған. «Известияның» бас редакторы Алексей Аджубей Совет Одағының басшысы Никита Хрущевтің күйеу баласы болған, бірақ редакциялық материал Хрущев пен Аджубей Польша мен Шығыс Германияны аралап жүргенде олардың рұқсатысыз жасалған сияқты көрінеді. Твардовскийге шабуылдар үш ай бойы жалғасты, бірақ ол ешқандай кешірім сұрамаған және мәлімдеме жасалмаған. 1963 жылдың 18 тамызында «Известия» газетінде Твардовскийдің «Тюркин басқа әлемде» поэмасы жарияланды, бұл әдеби сатиралық туынды, онда кейіпкер тіпті өмірден кейін де бюрократиялық кедергілерге тап болады. Алғы сөзді Аджубей қол қойып, туынды мақтап жазған. Твардовский бұл өлеңді 1954 жылы жазған, бірақ ол тоғыз жыл бойы тыйым салынған, және «Новый мир» журналының редакторлығынан уақытша босатылуының бір себебі болған. Ол толыққанды жарияланғаннан бірнеше күн бұрын Твардовскийге өлеңді Хрущевке және Гаградағы шетелдік жазушылар тобына оқуға шақыру мәртебесі берілді. Твардовскийдің беделінің осы саяси көтерілістері мен төмендеулері Хрущев пен сталинистік идеологияны қорғауға тырысқан консервативті коммунистер арасындағы билік күресінің бір бөлігі болды, Хрущев оның қылмыстарын айыптаған. Хрущев өзінің естеліктерінде «Твардовскийдің кітаптары, әсіресе оның Василий Тьёркин туралы эпостық поэмасы, Екінші дүниежүзілік соғыста баршамызға күш берген. Твардовский бізге ұлы өнер сыйлады, бірақ ол танылмай, құрметсіз қалды» деп жазды. 1965 жылдың қаңтарында, Хрущевтің биліктен қуылғаннан кейін бірнеше ай өткен соң, Твардовский «Новый мирдің» 40 жылдығына арналған мақала жазды, онда Андрей Синявскийді қоса алғанда, бірнеше жас жазушыларды мақтады. 15 сәуірде «Известия» газеті жаңа бас редактордың тапсырмасымен Твардовскийді сталиндік әдебиетті сынға алғанда «өлшектік сезімін жоғалтқаны» үшін айыптап, оның Сольженицынге тым әуес болғанын айтты. Бес айдан кейін Синявский тұтқындалды. Әңгімелерге қарағанда, билік Твардовскийді жұмыстан босатып, орнына Константин Симоновты тағайындауды жоспарлаған, бірақ Симонов бұл лауазымнан бас тартты, ал Твардовскийдің ұжымы ереуілмен қорқытты. 1970 жылдың ақпанында Твардовский «Новый мирден» босатылды. Мамыр айында «Новый мир» журналына еңбек еткен Жорес Медведев тұтқындалып, Калугадағы психиатриялық ауруханаға жатқызылды. КСРО-да психиатрияны сыншыларды үнсіздендіру үшін пайдалану кең таралған құбылыс болды. Твардовский мен жазушы Владимир Тендряков Медведевті 6 маусымда барды, Медведевтің айтуынша, «дәрігерлер олардың әңгімесіне қатты әсер етті» және Медведевті босатуға келісті. Бостандыққа шыққан күні, 17 маусымда, Твардовский коммунистік партияның өкілі алдына шақырылып, іске араласуы үшін сөккен, сондай-ақ «біз сізге мүлдем басқа награда беруге ниеттендік» деген ескерту жасалды. Бұл оның 60 жылдығына орай «Совет поэзиясын дамытуға қызмет еткені үшін» Қызыл Ту орденімен марапатталуын білдірді, егер ол араласпағанда, одан да беделді награда алғанын білдірді. «Новый мир» журналының редакторлығынан айырылғаннан кейін Твардовскийдің денсаулығы нашарлап, 1971 жылдың желтоқсанында қайтыс болды. Оның қазасы туралы естіген Сольженицын былай деп жазды:

Tvardovsky was born into a Russian family in Zagorye, in the Smolensky Uyezd of the Smolensk Governorate of the Russian Empire. At the time of his birth, the family lived on a farm that his father had purchased in installments from the Peasant Land Bank. Tvardovsky's father, the son of a landless soldier, was a blacksmith by trade. The farm was situated on poor land, but Tvardovsky's father loved it and was proud of what he had acquired through years of hard labor. He transmitted this love and pride to Aleksandr. Tvardovsky's father was a well read and intelligent man who often read to Aleksandr and the rest of the family. From an early age, Aleksandr became familiar with the works of Alexander Pushkin, Nikolai Gogol, Mikhail Lermontov, Nikolay Nekrasov and others. He began composing poetry while still very young. At age 13, he showed some of his poems to a young teacher who gave him misleading criticism, telling him that poetry should be written as unintelligibly as possible. His first published poem was "A New Hut", which was printed in the newspaper, Smolensk Village. After its publication, he collected his poems and showed them to the poet, Mikhail Isakovsky. Aleksandr later acknowledged Isakovsky's influence, saying that he had been the only Soviet poet who had had a beneficial effect on him. Orlando Figes describes Aleksandr's sense of uneasiness at the way his family had been treated while at the same time fearing for himself, his career and growing creative accomplishments if he was to actively help them. In August 1931, when his father and brother arrived unexpectedly in Smolensk at his work, Aleksandr called the police and his father was arrested. In 1939, he participated in the march into Western Belorussia, and also in the Winter War, where he was part of a "writers' brigade" composing patriotic verse. During those years, the Oktyabr magazine, with the editor in chief Vsevolod Kochetov, was the pro Soviet, anti Western and anti liberal counterpart of Tvardovsky's Novy Mir. In January 1963, Tvardovsky was attacked in Izvestia for publishing Yashin's story, which was considered too pessimistic. The chief editor of Izvestia, Alexei Adzhubey, was a son in law of the Soviet leader, Nikita Khrushchev, but the editorial appears to have been organised behind their backs while Khrushchev and Adzhubey were visiting Poland and East Germany. Attacks on Tvardovsky persisted for three months, but he did not issue any apology or retraction. On 18 August 1963, Izvestia published Tvardovsky's poem Tyorkin in the Other World, a satire in which the hero continued to meet bureaucratic obstruction even if the afterlife, with an introduction praising the work, signed by Adzhubey. Tvardovsky wrote this poem in 1954, but it was banned for nine years, and was one of the reasons that he was temporarily dismissed from the editorship of Novy mir. A few days before it was finally published, Tvardovsky was accorded the honour of being invited to recite the poem to Khrushchev and a group of foreign writers in Gagra. These political ups and downs in Tvardovsky's reputation were part of the power struggle between Khrushchev and hard line communists seeking to protect the legacy of the dictator, Joseph Stalin, whose crimes Khrushchev denounced. In his memoirs, Khrushchev wrote that "Tvardovsky's books especially his epic poem about Vasili Tyorkin were a source of strength to us all in World War II Tvardovsky gave us some great art, but he ended without recognition and without honour." In January 1965, a few month after Khrushchev had been ousted, Tvardovsky wrote an article commemorating 40 years of Novy Mir, in which he singled out several new young writers for praise, including Andrei Sinyavsky. ON 15 April, Izvestia under a new chief editor commissioned a piece accusing Tvardovsky of 'losing his sense of proportion' when he criticised Stalinist literature, and of being too much of an admirer of Solzhenitsyn. Five months later, Sinyavsky was arrested. According to rumour, the authorities then intended to sack Tvardovsky and appoint Konstantin Simonov in his place, but Simonov refused the position, and Tvardovsky's staff threatened to strike. In February 1970, Tvardovsky was dismissed from Novy Mir. In May, Zhores Medvedev, a contributor to Novy Mir was arrested and interned in a psychiatric hospital in Kaluga. It was common practice in the USSR to abuse psychiatry to silence critics. Tvardovsky and the writer Vladimir Tendryakov visited Medvedev on 6 June, when according to Medvedev, "the doctors were deeply affected by their conversation" and agreed to release Medvedev. On the day he was released, on 17 June, Tvardovsky was summoned before a communist party official, rebuked for interfering in the case and told "we were going to give you a very different award." This was a reference to his 60th birthday, when he was awarded the Order of the Red Banner "for services to the development of Soviet poetry" implying that he would have received a more prestigious award if he had not intervened. Devastated at losing the editorship of Novy Mir, Tvardovsky's health collapsed, and he died in December 1971. On hearing of his death, Solzhenitsyn wrote:

Твардовский Сталин сыйлығын (1941, 1946, 1947), КСРО Мемлекеттік сыйлығын (1971) және «Алыс – алысқа» (За далью – даль, 1950–60) атты ірі поэмасы үшін Ленин сыйлығын алды, бұл туынды Транссибір темір жолымен саяхат жасағанда туған орыс өміріне арналған поэтикалық ойлар мен медитациялар жинағы. Твардовскийдің ең танымал ұзақ поэмасы – «Василий Тёркин. Книга про бойца» (1941–1945) – неміс-совет соғысындағы қатардағы жауынгер туралы. Юморға толы поэма орыс жауынгерінің оптимизмі мен тапқырлығына гимн болды. Ол таңқаларлықтай түрде саяси идеологиядан алыс, қарапайым және кездейсоқ батырлықтан мүлдем айырылған. Ол тараулар бойынша басылып, бірден газеттер мен журналдарда майданға жіберілді, сондай-ақ Дмитрий Орлов радиода оқыды. Твардовский «Василий Тёркин» үшін екінші Сталин сыйлығымен марапатталды.

Басқа жұмыстар

Твардовскийдің Екінші дүниежүзілік соғыс тақырыбындағы "Жол бойындағы үй" поэмасы Валерий Гаврилиннің 1984 жылы шыққан сол аттас симфониялық сюитасының негізі болды. 1963 жылы Твардовский "Тьёркин басқа әлемде" атты сатиралық туындысын жариялады, ол Кеңес Одағындағы және сталинизмдегі күнделікті өмірді сынайды. Тьёркин қысқа мерзімге тозаққа түседі және тозақтың Кеңес Одағындағы күнделікті өмірге өте ұқсас екенін көреді. Кук аралдарында тіркелген ресейлік экипажбен жүк тасымалдайтын кеме Твардовскийдің құрметіне аталған.