Кіріспе
1970 жылы 31 мамырда сол суқойманың бөгеті Анкаш жер сілкінісі кезінде жарылып, оның момент-магнитудасы 7,9, ал Меркалли шкаласы бойынша ең жоғары қарқындылығы VIII (Қатты) болды. Өзен аңғарында, 1941 жылғыға ұқсас лавина қайтадан келді. Алдыңғы төрт жылдың ішінде қала шеті қайтадан дамытыла бастады: көптеген тұрғын үйлер 1941 жылғы лавинаның қалдықтарының үстіне, қауіпті өзен аңғарында салынды. 45 секундтың ішінде қала орталығындағы барлық маңызды құрылыстар қирады. Бірнеше минуттан кейін қаланың солтүстік жартысы, әсіресе өзен аңғарында, тас-талқандар мен басқа да қиындықтарды алып жүрген мұзды саз лавинасымен жойылды. Қала ішінде 20 000-ға жуық адам қаза тапты; қаланың өзінде бар болғаны 91 адам тірі қалды. Тарихи құрылыстар, әсіресе тар көшелердегі, керамикалық плиткамен жабылған үлкен саман үйлер (казоналар) қирап, уатылды. Басты алаң қираған қалдықтардың аздығымен ерекшеленді, қала оның айналасында қайтадан салынды. Бұрын ескі казоналар мен олардың биік қоршаулары тұрған жерде қазір кішкентай ғимараттар тұр. Тар көшелер жер сілкінісі кезінде қауіпті тұзаққа айналды; 1970 жылдан кейінгі қала жоспары кең, заманауи көшелерді қамтиды.
On 31 May 1970 the same reservoir dam burst during the Ancash earthquake, which had a moment magnitude of 7.9 and a maximum Mercalli intensity of VIII (Severe). Down the creek valley, again came an avalanche, eerily similar to that of 1941. In the prior four years or so, the suburb had begun to again be redeveloped: numerous residences were built atop the 1941 avalanche deposit within the at risk creek valley. Within its duration of 45 seconds, virtually every structure of consequence in the city's center was destroyed. A few minutes later, the north half of the city, particularly in the creek valley, was obliterated by an avalanche of icy mud carrying boulders and other debris. As many as 20,000 people were killed within the city; there were reported only 91 survivors within the city itself. The historic structures along the narrow streets, particularly the big adobe casonas (large houses) roofed with ceramic tiles, were reduced to rubble. The main square was evident by the dearth of rubble; the city was rebuilt around it. Where once stood the old casonas and their high walled compounds now there are smaller buildings. The narrow streets had been deathtraps during the quake; the post 1970 city design has wider, more modern streets.
Демография
2017 жылғы Перу халық санағы бойынша, Уара́с қалалық аймағының халқы 118 836 адамды құрайды. 1970 жылы қала басынан өткен жер сілкінісі салдарынан қала тұрғындарының жартысы қаза тапты. Бірақ, қала қайта жаңартылып, ішкі мигранттарды, әсіресе аймақтың ауылдық жерлерінен келгендерді қызықтырды. 1990 жылдары аймақта Пьерина алтын кеніші ашылды, бұл елдің басқа аймақтарынан адамдарды қалаға көшіруге ықпал етті. Қаладағы ресми тіл – испан тілі, және оны Уара́с тұрғындарының көп бөлігі қолданады. Аздаған бөлігі кечуа тілінде сөйлейді, әсіресе ауылдық жерлерде ол тіл басым.
Экономика
Қазіргі уақытта тау-кен өндірісі басты экономикалық қызмет болып табылады. 1996 жылы канадалық Barrick Gold Corporation компаниясы үшін «Пиерина» алтын кеніші іске қосылғаннан бері. Өнеркәсіп орта және шағын компаниялардан тұрады, олар азық-түлік өнеркәсібіне бағытталған, мысалы, сусындар, сыра, ірімшік және сүт өнімдерін өндіру сияқты, және бұл сала экономикалық жағынан белсенді халықтың 13%-ын жұмыспен қамтиды. Сондай-ақ, құрылыс және тұрғын үй салумен айналысатын компаниялар да бар. Мұндай компаниялар мегаполистің әртүрлі аудандары мен Уайлас шатқалында таралып орналасқан. Экономикалық белсенді халықтың 50%-ы сауда және қызмет көрсету саласында жұмыс істейді. 1990 жылдардан бері экономикалық дағдарыс салдарынан және жұмыссыздық деңгейін төмендету мақсатында шағын және орта кәсіпорындардың саны артып келеді. Шағын кәсіпорындардың еңбек ресурстары туризм және қолөнер сияқты басқа да салаларды дамытуға септігін тигізеді. Хуарас әрқашан Уайлас шатқалы мен Анкаш таулы аймағындағы бизнес, сауда және қаржы орталығы болып келді, қала аймақтағы ауыл шаруашылығы өнімдерін жеткізуші маңызды өнеркәсіп орталығы болып табылады. Туризм әрқашан басты экономикалық қызмет болғанымен, осы себепті Хуарас Перудың маңызды туристік орталықтарының бірі болып саналады және жыл сайын 200 000-ға жуық жергілікті және шетелдік туристерді қабылдайды. Аймақтың бас қаласы ретінде Хуарас жақсы сапалы қонақүйлер, мейрамханалар және пабтар сияқты көптеген туристік қызметтерді ұсынады. Зейінкерлер Хуаскаран ұлттық паркіне (тропиктің ең үлкен мұздығы ретінде танымал) және Чавин де Хуантар сияқты тарихи орындарға баруды күтеді.
Спорт және демалыс
Футбол қаладағы ең көп таралған спорт түрлерінің бірі. Қаланың түрлі аудандарында көптеген футбол алаңдары орналасқан. Баскетбол және волейбол да ойналады, әсіресе әйелдердің арасында бұл спорт түрлері танымал. Жастар мен туристердің арасында қалада серуендеу және тау альпинизмі де кең таралған. Серуендеу спорт түрлеріне жаяу жүру, тауға шаруашылық, жол жүгіруі және тау велосипедімен жүру жатады. Сонымен қатар, Ратакенуа көрікті орнына және Пукавентана төбелеріне жасалатын жарты күндік шағын саяхаттар да жиі кездеседі.
Спорт
Перудің барлық аймақтарындағыдай, Хуараста да футбол ең танымал спорт түрі. Росас Пампа стадионы Перу футбол лигасы сияқты футбол турнирлерінің негізгі алаңы болып табылады. Бұл стадион 20 000 адамға арналған. Қаладағы ең көрнекті футбол командасы – Sport Ancash, ол 2005 жылдан 2009 жылға дейін Перудің жоғары лигасына қатысқан Хуарастың жалғыз командасы.
Жолдар
Хуараз Тынық мұхитының жағалауымен үш тас жол арқылы байланысты. Біреуі негізінен батысқа, екіншісі оңтүстікке, содан кейін батысқа, ал үшіншісі солтүстікке, содан кейін батысқа қарай бағытталған. Үш жолдың да барлығы Анды тауларынан төменге қарай, жағалаудағы шөлді аймаққа түседі. Батысқа қарайғы бағыт Кордильера Неграға көтеріліп, шамамен 4000 метрге (13,100 фут) жетеді, содан кейін Панамерикан тас жолындағы Касма қаласына дейін биіктігі төмендейді. (Касма – Лима мен Чимботе қалалары арасындағы ең ірі елді мекен.) Хуараздан оңтүстікке қарайғы жол шамамен 40 километрге дейін Рекуай қаласына қарай созылады, онда ол батысқа бұрылады. Ол Кордильера Неграның оңтүстік бөлігінде шамамен 4300 метрге (14,000 фут) дейін көтеріліп, содан кейін жағалаудағы Хуармей қаласына (Касмадан оңтүстікке қарай) шамамен 80 километрлік (60 миль) қашықтықта төмен түседі. Бұл жерде ол Панамерикан тас жолымен (Лимадан солтүстікке қарай 187 километрде) жалғасады. Хуараздан солтүстікке қарайғы бағыт Рио Санта өзенімен солтүстікке қарай Кальон-де-Уайлас шатқалының соңына дейін жетеді, онда ол екіге бөлінеді. Кішігірім тармақ тік батысқа қарай ежелгі Уайлас қаласына, содан кейін солтүстік-батысқа қарай жағалауға дейін барады. Басты тас жол Каньон-дель-Патоның жанынан өтіп, ондаған бір жолақты туннельдер арқылы солтүстікке қарай созылады, бір жолақты тасты жолмен бірнеше мың метрге тік төмен түсіп, серпілген бұрыштармен төмендейді және Хуалланка қаласына жетеді. Мұнда Санта темір жолымен байланыс бар. Тас жол қайтадан екіге бөлінеді. Көбінесе қолданылатын тармақ негізінен батысқа қарай Панамерикан тас жолымен байланысатын жағалаудағы Чимботе қаласына дейін жалғасады. Екінші тармақ Хуалланкадан солтүстікке қарай және жоғары Перудің солтүстік Анд тауларына қарай бағытталған. Хуараздан жағалауға дейін кез келген үш тас жол арқылы автомобильмен саяхаттау Лимаға немесе Чимботеге шамамен жеті-сегіз сағатқа созылады.
Қоғамдық көліктер
Хуарастың қоғамдық көлігін қалалық әкімдік және Перудың Көлік министрлігі рұқсат берген жеке компаниялар басқарады. Жүйеге микроавтобустар мен автобустар кіреді, олардың бағыттары ұйымдастырылған, бірақ ресми емес. Адамдар олармен немесе жеке көліктерінде қатынайды. Таксилер белгіленген аялдамалардан алынады, басқа ірі перу қалаларымен салыстырғанда арзан, бірақ қашықтыққа байланысты бағасы өсуі мүмкін. Сонымен қатар, автобустардың бағыттарына ұқсас бағыттары бар colectivos (қалалық таксилер) де бар, оларды таксилерге қарағанда басқа жолаушылармен бөлісуге болады.
Әуе көлігі
Хуараздан солтүстікке қарай 40 минуттан кем сапарда Анта ауылында Команданте ФАП Герман Ариас Грациани әуежайы орналасқан; бұл әуежай аймақтағы ең ірі екі кен компаниясының шағын ұшақтарын қабылдайды.
Туризм
Қаланың ортасынан далалар, орман мен қарлы шыңдарды көруге болады. Бірақ Хуараста саяхатшыларға арналған бірнеше қызықты орындар бар. Ла-Соледадта колониялық дәуірде салынған, айқышқа ілінген Иса Масихтің бейнесі бар Соледад Иесі шіркеуі орналасқан. Сонымен қатар, Вилкахуайн қаласынан 3 шақырым жерде Испаниялық кезеңге дейінгі қираған орындар бар, онда Вари мәдениетінің тас сарайлары сақталған. Тағы бір қираған орын Хуараздан 1 миль қашықтықтағы Вауллақта орналасқан, оның төңірегінде қарлы шыңдар мен таулардың әсем көрінісімен кең дала жатыр. Қала орталығындағы Plaza de Armas (Басты алаң) қарамағысында Анкаш мұражайы орналасқан, онда Рекуай мәдениетінің құнды жәдігерлері көптеп сақталған. Бұл мұражайда Америкадағы ең ірілерінің бірі саналатын Монолиттік саябақ та бар. Хуараздан солтүстікке қарай 8 шақырым жерде Монтеррей моншалары орналасқан, онда емдік қасиеттері бар ыстық су бұлақтары бар. Бұл орын орманмен қоршалған экологиялық аймақ, мұнда қонақ үйлер мен жоғары деңгейлі қонақ үйлер де бар. Хуарас – аймақтың туристік орталығы, жыл сайын мыңдаған саяхатшыларды қызықты саяхаттар мен қысқы спорт түрлерімен тартады. Сонымен қатар, биосфералық қорық саналатын Уаскаран ұлттық паркі де туристер үшін тартымды орын. Аймақтың шыңдары ондаған жылдар бойы Гималайға жорықтарға дайындалатын альпинистер үшін сынақ полигоны болды. Хуарас – Кордильера-Бланка және Кальехон-дель-Уайластың оңтүстігінде орналасқан Уаюаш тау тізбегіне жорықтардың базалық лагері. Фермерлер базарын қоршаған көшелерде жергілікті сатушылардың парадиталары (көше базарлары) панчо, альпака тоқымалары (кілемдер, свитерлер және т.б.) сияқты қолөнер бұйымдарын ұсынады; жергілікті жерден алынған қалайы, мыс және күмістен жасалған әшекейлер; куартеадос (Карас қаласына жақын жерде маңжарбланко мен жеміс торттарын араластырып дайындалатын дәстүрлі десерт); маңжарбланко қораптары, май, ірімшік, бал, ысталған және тұздалған шұжықтар, кептірілген ет (кечуа тілінде – чарки) және т.б. Хуарас қаланың ортасынан көрінетін тау шыңдарының сұлулығы үшін "Оңтүстік Швейцариясы" деп аталады. Аймақта Инкаға дейінгі жолмен саяхаттау ең танымал, ол Чавинге дейін тас төселген жолмен жетеді, ал саяхат кезінде жүк тасу үшін ламалар пайдаланылады.
Музейлер мен өнер
Хуараста бірнеше мұражай бар. Аңқаш облысының археологиялық мұражайы Басты алаңның қарсы бетінде орналасқан. Бұл мұражай үш деңгейлі, төрт бөлмеден тұрады, және әр бөлмеде Аңқаш аймағын мекендеген түрлі халықтардың мәдени ескерлерінің көрмесі ұйымдастырылған. Осы мұражайда Оңтүстік Америкадағы ең ірі тас саябақ саналатын Монолиттік саябақ та бар. Хуараста сондай-ақ, жаңа өнер орталығына айналған Хуарастың мәдени орталығы да орналасқан. 2012 жылы ашылған бұл орын Перудегі ең үлкен театрлардың бірі деп есептеледі.
Ас мәзірі
Хуарас асханасы Перу Анд тауларындағы ең танымал асханалардың бірі саналады. Ең көп танылған тағамдарының қатарында: Пиканте де Куй (қызыл дәмдеуіштермен пісірілген гиней шошқасы, қайнатылған картоппен беріледі), Ллунка де Галлина (қайнатылған бидай және сары дәмдеуіштер қосылған тауық сорпасы), Чарки де Чанчо және Рес (тұздалып, кептірілген шошқа және сиыр еті), Пачаманка (жерде ыстық тастармен дайындалатын, сиыр еті, тауық, шошқа еті, пісірілген жүгері және картоптан жасалған тағам), Патаска (қайнатылған жүгері және шошқа немесе сиыр еті терісі қосылған ыстық сорпа), Севиче де Чочо (лимон шырынында маринадталған шикі балық, типикалық бұршақпен беріледі) және Хуарасино шұжығы (тұздалған және кептірілген шұжық). Сондай-ақ, Api de Calabaza (қабақ пюресінен жасалған тәтті крем) сияқты десерттер мен Chicha de Jora (қызыл сары жүгерінен жасалған ашытылған сусын) сияқты сусындар да бар.
Медиа
Хуараста таңертең шығатын көптеген жергілікті газеттер мен үш жергілікті телеарна бар. Көптеген медиа ұйымдары Хуараз қалалық әкімдігінің басты алаңының маңында орналасқан және күні бойы ақпарат алмасады. Мемлекеттік ақпарат "Имаген" кеңсесінен келіп түседі. Көптеген баспа компаниялары бар, олардың көпшілігі визиткалар мен жарнама парақшаларын шығарумен айналысады. Оларды Centenario көшесіне немесе Gamarra көшесіне қарай көпірден өтіп бара жатқанда табуға болады. Ұлттық пошта қызметі Plaza de Armas алаңында орналасқан. Таңертең жұмыс істейтін жергілікті телеарналар – үшінші және он үшінші арналар.
Газеттер
Көптеген ұлттық газеттер, мысалы El Comercio, Peru 21 және Correo газеттерін таңертең ерте сатып алуға болады, себебі олар Лимадан әкелінеді. Хуарас қаласында жарияланатын газеттердің бірі – Diario Ya, тағы бір газет – Prensa Regional.
Ағылшын тіліндегі газет
2012 жылдың сәуір айынан бастап Хуаразда «The Huaraz Telegraph» деп аталатын ағылшын тіліндегі тегін газет шыға бастады, оны тіл үйренуші мектептердің студенттері мен туристер оқыды. Газет канадалық саяхатшы Джесси Галгановтың жоғалып кеткені туралы жариялады.