Кіріспе

Биостатистикада шынайы оң және шынайы теріс нәтижелердің үлесі. Оң және теріс болжамды мәндер (ОБМ және ТБМ) – статистикалық және диагностикалық тесттердегі шынайы оң және шынайы теріс нәтижелердің үлесін көрсетеді. ОБМ және ТБМ диагностикалық тесттің немесе басқа статистикалық өлшемнің тиімділігін сипаттайды. Жоғары мән осындай статистиканың дұрыстығын көрсетеді деп түсіндіруге болады. ОБМ және ТБМ тестке тән емес (шынайы оң көрсеткіш пен шынайы теріс көрсеткіш сияқты); олар сонымен қатар таралуға да байланысты. ОБМ және ТБМ екеуін де Байес теоремасын қолдану арқылы есептеуге болады. Кейде синоним ретінде қолданылса да, оң болжамды мән әдетте бақылау топтарымен анықталғанды білдіреді, ал тесттен кейінгі ықтималдық – жеке адам үшін ықтималдықты білдіреді. Дегенмен, егер адамның мақсатты жағдайдың тестке дейінгі ықтималдығы оң болжамды мәнді анықтау үшін қолданылған бақылау тобындағы таралумен бірдей болса, онда екеуі сандық тұрғыдан тең болады. Ақпаратты іздеуде ОБМ статистикасы көбінесе дәлдік деп аталады.

Қарым-қатынас

Келесі диаграмма оң болжамдық құндылық, теріс болжамдық құндылық, сезімталдық және ерекшелік арасындағы байланысты көрсетеді. Оң және теріс болжамдық құндылықтарды тек көлденең қима зерттеулерінен немесе жарамды аурудың таралу деңгейін анықтауға мүмкіндік беретін басқа да халыққа негізделген зерттеулерден алынған деректер арқылы ғана бағалауға болады. Ал сезімталдық пен ерекшелік деректерді жағдай-бақылау зерттеулерінен алуға болады.

Басқа жеке факторлар

PPV сынаққа ішкі қасиет емес екенін ескеріңіз, ол таралу деңгейіне де байланысты. PPV аурудың немесе жағдайдың таралу деңгейіне тікелей пропорционалды. Жоғарыда келтірілген мысалда, егер тексерілген адамдар тобында ішек қатерлі ісігі бар адамдардың үлесі жоғары болғанда, PPV жоғарырақ, ал NPV төменірек болар еді. Егер топтағы барлық адамдар ішек қатерлі ісігіне шалдықса, PPV 100%-ға, ал NPV 0%-ға тең болар еді. Бұл мәселені шешу үшін, NPV және PPV тек қана ауру тобындағы науқастар санының және дені сау бақылау тобындағы науқастар санының арақатынасы зерттеліп отырған популяциядағы аурулардың таралу деңгейіне тең болғанда ғана қолданылуы керек, немесе егер екі ауру тобы салыстырылатын болса, ауру тобы 1-дегі науқастар санының және ауру тобы 2-дегі науқастар санының арақатынасы зерттеліп отырған екі аурудың таралу деңгейіне тең болғанда ғана қолданылуы керек. Әйтпесе, оң және теріс ықтималдық коэффициенттері NPV және PPV-ге қарағанда дәл болады, себебі ықтималдық коэффициенттері таралу деңгейіне байланысты емес. Егер сынақтан өтетін адамның PPV және NPV анықтау үшін пайдаланылған бақылау топтарына қарағанда жағдайға қатысты сынақтан бұрынғы ықтималдығы өзгеше болса, PPV және NPV әдетте сынақтан кейінгі оң және теріс ықтималдықтардан ажыратылады, PPV және NPV бақылау топтары анықтаған мәндерді, ал сынақтан кейінгі ықтималдықтар сынақтан өткен адамға қатысты мәндерді (мысалы, ықтималдық коэффициенттері арқылы бағаланған) көрсетеді. Мұндай жағдайларда, осындай адамдарда тестілеуді қолдану үшін жеке оң және теріс болжамдық мәндерін анықтау үшін, бір-біріне тең адамдардың үлкен тобы зерттелуі керек.

Түрлі мақсатты жағдайлар

PPV тестінің оң нәтиже көрсеткен жағдайда науқаста белгілі бір аурудың бар екендігіне деген ықтималдықты білдіру үшін қолданылады. Дегенмен, аурудың бірнеше себебі болуы мүмкін және әрбір жеке себеп әрқашан науқаста көрінетін ауруға алып келмейді. PPV және NPV-нің байланысты шарттарын шатастыру мүмкін, мысалы, PPV немесе NPV-ні аурудың болуы деп түсіну, ал шын мәнінде бұл PPV немесе NPV мәні тек сол ауруға бейімділікті көрсетеді. Мысалы, тамағы ауырған науқастарға жасалатын микробиологиялық тамақтан алынған сынама. Көбінесе тамақтан алынған сынаманың PPV-сі туралы жарияланымдар, науқастың бактериядан ауыруына емес, бактерияның тамақта болу ықтималдығы туралы мәлімет береді. Егер бұл бактерияның болуы әрқашан тамақ ауруына себеп болса, онда PPV өте пайдалы болар еді. Алайда, бактериялар адамдарға зиянсыз түрде қоныстануы мүмкін және инфекцияға немесе ауруға әкелмейді. Мұндай жағдайларда тамақ ауруының себебі вирустар сияқты басқа факторлар болады. Осы жағдайда бағалау зерттеуінде қолданылатын «алтын стандарт» бактерияның болуын ғана көрсетеді (ол зиянсыз болуы мүмкін), бірақ бактериялық тамақ ауруының себебін көрсетпейді. Оң болжамдық құнның теріс болжамдық құннан гөрі әлдеқайда көп әсер ететіні дәлелденген. Диагностикалық тесттерді бағалау үшін, егер «алтын стандарт» аурудың ықтимал себептерін ғана қараса, болжамдық құнның кеңейтілген түрі – этиологиялық болжамдық құн қолданылуы мүмкін.