Кіріспе
Солтүстік Ирландияның Тайрон округіндегі қала. Strabane (/s//t//r//ə/'/b//æ//n/; ) – Солтүстік Ирландияның Тайрон округіндегі қала. 2011 жылғы халық санауы бойынша Страбанда 13 172 адам тұрады. Ол Фойл өзенінің шығыс жағасында орналасқан. Ома, Дерри және Леттеркенни қалаларынан шамамен ортасында жатыр. Фойл өзені Солтүстік Ирландия мен Ирландия Республикасы арасындағы шекараны белгілейді. Өзен арқылы (Лиффорд көпірінен өтетін) Лиффорд қаласы орналасқан, ол Донегал округінің орталығы болып табылады. Моурн өзені қаланың ортасынан ағып өтеді және Финн өзенімен қосылып Фойл өзенін құрайды. Кноккавоэ атты үлкен төбе, Сперрин тауларының басталуын көрсетеді, қаланың фонында орналасқан.
the community in the United States
Strabane (/s//t//r//ə/'/b//æ//n/; ) is a town in County Tyrone, Northern Ireland. Strabane had a population of 13,172 at the 2011 Census. It lies on the east bank of the River Foyle. It is roughly midway from Omagh, Derry and Letterkenny. The River Foyle marks the border between Northern Ireland and the Republic of Ireland. On the other side of the river (across Lifford Bridge) is the smaller town of Lifford, which is the county town of Donegal. The River Mourne flows through the centre of the town and meets the Finn to form the Foyle River. A large hill named Knockavoe, which marks the beginning of the Sperrin Mountains, forms the backdrop to the town.
Ерте тарих
Төртінші ғасырда бұл аймақта Оуэн (кейін Тир Эогейн) және Коннайл (кейін Тир Чонайл, көбінесе қазіргі Донегал округі) аймақтары құрылған кезде Оригелла деп аталатын солтүстік кельттер тобы мекен еткен. Оригеллалар Cenél Conaill-ге сіңірілді. Әйіргі Святой Патрик келген кезде миссионерлер Каслфинге жақын жерде шіркеу салды, Оуэннің дінге өтуі үшін Гриан Аилеахқа барып, Фойл өзені арқылы қайтып, Лекпатрикте (атауы "Святой Патриктің тақтасы" дегенді білдіреді) тағы бір шіркеу құрды. Кейін Лиффорд/Клонлиде Святой Колмсилл басқарған миссионерлік топ шіркеу салды. 586 жылы Святой Колган Камуста монастырь құрды [содан Камус Юкста Морн атауы шыққан]. Осы кезеңде Урней, Балликолман, Донагеди және Артигарван сияқты басқа да монастырлар мен діни орындар құрылды.
Орта ғасырлар
Викингтер 832 жылы Лиффордқа келді және 863 жылға дейін Фойл өзенінде бекінді, содан кейін Аэд Финдлиат оларды қуды. 1101 жылға дейін Грианнан Айлех аймақтық билік орталығы болды, бірақ Томмондтың О'Брайендері оны қиратқаннан кейін Страбайннан үш шақырым қашықтықтағы Урниге көшірілді. 1243 жылы Тайронның және О'Нилл әулетінің билік орталығы Кукстаунға көшірілді. Осы кезеңде, 1231 жылы францискан монахтары қазіргі Страбандағы Сент-Патрик көшесіндегі ескі зират орнында діни орталық құрды.
ХХ ғасыр
1921 жылы Ирландияның бөлінуінен кейін Страбан шекаралық қалаға айналды. Шекараның тікелей үстінде орналасқан Страбан 1970-ші жылдардың басынан бастап «Түркістан соғысы» кезінде ауыр зардаптар шекті: 1972 жылы Страбан қалалық әкімдігі бомбалық шабуылда қиратылды. 1990-шы жылдардың көп бөлігінде бұл қиындықтар жалғасты, бомбалау мен оқ атысу жиі болды; Ирландия республикалық жартылай әскери топтары, бастысы Уақытша Ирландия республикалық армиясы (IRA), қаладағы Ұлыбритания армиясы мен Корольдік Ольстер полициясы (RUC) базаларына үнемі шабуыл жасады. Страбан бір кезде өлшеміне қарай Еуропадағы ең көп бомбаланған қала және Солтүстік Ирландиядағы ең көп бомбаланған қала болды. «Түркістан соғысы» кезінде осы аймақта көптеген бейбіт тұрғындар мен қауіпсіздік күштерінің өкілдері қаза тапты немесе жарақат алды. Англия, Шотландия және Уэльстен келген Ұлыбритания армиясының көптеген полктері Лиффорд көпірінің жанындағы «Түйе мойны» деп аталатын казармаларда «Түркістан соғысы» кезінде әртүрлі уақытта Страбанда қызмет етті. «Үлкен Жұма келісімі» нәтижесінде қалада Ұлыбритания армиясының әскері болмайды. Страбан «Ольстер жобасы» халықаралық бағдарламасына қатысып, католик және протестант жасөспірімдерін АҚШ-қа жіберіп, олардың арасындағы келеңсіздікті азайту жұмыстарын жүргізді. «Түркістан соғысының» қызу кезінде Страбан индустриалды әлемдегі ең жоғары жұмыссыздық деңгейіне ие болды. Қазіргі таңда Ұлыбританиядағы ең экономикалық тұрғысынан қиын жағдайдағы қалалардың бірі. 1987 жылы қала орталығының суға батуынан зор экономикалық шығын болды. 2005 жылдың тамызында Channel 4 телеарнасының мүлік сарапшылары Кирсти Оллсопп пен Фил Спенсер Страбанды жұмыссыздық деңгейінің жоғары болуына байланысты Ұлыбританиядағы тұруға ең қолайсыз сегізінші қала деп атады. 2007 жылғы басылымда Страбан топ-20 тізімінен шығарылды. Осының нәтижесінде, ұзақ мерзімді жұмыссыздық мәселесін шешу және жұмыссыздықтың себептерін жою мақсатында Страбан қауымдық жұмыссыздар тобы құрылды. 1997 жылы білім беру саласындағы қызметі үшін MBE орденімен марапатталған, зейнеткер католик қыздар мектебінің директоры Мэри Кармель Фэннинг сол жылдың соңында осы топтың директоры болды.
Темір жолдар
Ирландиялық 5 фут 3 дюймдік Лондондерри және Эннискиллен темір жолы (L&ER) 1847 жылы Страбайнға, 1852 жылы Омага және 1854 жылы Эннискилленге жетті. Фин долинасы темір жолы (FV) 1863 жылы Страбанеден Стренорларға дейін ашылды. FV бастапқыда ирландиялық өлшемде болды, бірақ 1892 жылы ол 3 фут тары өлшемді Батыс Донегал темір жолымен (WD) бірігіп, Донегал темір жолын құрды және үздіксіз қозғалыс үшін сол тар өлшемге дейін айналдырылды. Донегал темір жолы 1900 жылы Дерриге өз желісін ашты. 1958 жылы «Ulster Transport Authority» шекараның Солтүстік Ирландия жағындағы қалған GNR желілерін қабылдады. 1963 жылы Солтүстік Ирландия үкіметіне ұсынылған Бенсон есебіне сәйкес, UTA 1965 жылы Страбайн арқылы Дерриге дейінгі бұрынғы GNR желісін жапты. Страбаннің темір жолдарынан қалада сақталған бір ескі темір жол ғимаратынан басқа ешқандай із қалмады. Ең жақын темір жолды Солтүстік Ирландия темір жолдары басқарады және Лондондерри темір жол станциясынан Колерайн арқылы Белфаст орталық темір жол станциясына және Белфаст Ұлы Виктория көшесі темір жол станциясына қатынайды. Белфаст-Дерри темір жолы көбірек пойыздарды қамтамасыз ету үшін жаңартылды.
2021 жылғы халық санағы
2021 жылғы санақ күні Страбаньде 13 507 адам тұрды. Олардың арасында:
20,93% -ы 16 жасқа дейінгілер, 62,89% -ы 16 мен 65 жас аралығындағылар, ал 16,18% -ы 66 жастан асқандар;
Тұрақты түрде тұратын халықтың 51,83% -ы әйелдер, ал 48,17% -ы ерлер;
91,96% (12 241) католик дінін ұстанады немесе католиктерде тәрбиеленген, 5,46% (738) -ы «протестант және басқа христиан (христиандықпен байланыстыларын қоса)» дінге жатады немесе сонда тәрбиеленген, 0,65% (88) -ы басқа діндерді ұстанады, ал 1,92% (260) -ы діни көзқарасы жоқ. 6,77% өзін тек «британдық» деп санайды, 63,98% өзін тек «ирландтық» деп санайды, 21,60% өзін тек «Солтүстік ирландтық» деп санайды, 0,4% өзін «ирландтық және британдық» деп санайды, 0,64% өзін «британдық және Солтүстік ирландтық» деп санайды, 2,39% өзін «ирландтық және Солтүстік ирландтық» деп санайды, 0,38% өзін «ирландтық, британдық және Солтүстік ирландтық» деп санайды, ал 3,83% өзін «басқа» деп санайды;
19,57% ирланд (гейль) тілін біраз біледі, ал 2,65% -ы Ульстерлік шотланд тілін біледі.
20.93% were aged under 16, 62.89% were aged between 16 65, and 16.18% were aged 66 and over;
51.83% of the usually resident population were female and 48.17% were male;
91.96% (12,241) belong to or were brought up in the Catholic faith, 5.46% (738) belong to or were brought up in a 'Protestant and Other Christian (including Christian related)' denominations, 0.65% (88) belong to other religions and 1.92% (260) had no religious background. 6.77% only identified as 'British', 63.98% only identified as 'Irish', 21.60% only identified as 'Northern Irish', 0.4% identity as 'both Irish and British', 0.64% identified as 'both British and Northern Irish', 2.39% identified as 'both Irish and Northern Irish', 0.38% identified as 'Irish, British and Northern Irish', and 3.83% identified as 'Other';
19.57% had some knowledge of Irish (Gaeilge), and 2.65% had some knowledge of Ulster Scots;
Саясат
2015 жылы Стребайн және Дерри кеңестері бірігіп, Дерри қалалық және Стребайн аудандық кеңесін құрды, және олардың құрамында ұлтшылдар басымдығы бар. 2011 жылдың мамыр айында өткен жергілікті сайлауда Стребайн аудандық кеңесіне келесі саяси партиялардан өкілдер сайланды: 8 «Синн Фейн», 4 Демократиялық унионисттік партия (ДУП), 1 Социал-демократиялық және Еңбек партиясы (СДЛП), 1 Ольстер унионисттік партиясы (UUP) және 2 тәуелсіз ұлтшыл. 2013-2014 жылдардағы кеңес төрағасы «Синн Фейн» партиясынан Руари МакХью болды. 1997 жылдан бері Стребайн Ұлыбритания парламентінің Батыс Тирон сайлау округінің құрамына кіреді, оны 2001 жылдан бері «Синн Фейн» партиясынан Пат Доэрти ұстап тұр. 1983 жылдан 1997 жылға дейін ол сол кездегі СДЛП жетекшісі Джон Хьюм басқарған Фойл сайлау округінің бөлігі болды.
Ирланд тілі
Страбанеде 1994 жылы құрылған ирланд тіліндегі балабақша, Naíscoil an tSratha Báin, және Gaelscoil (бастауыш мектеп) бар. Страбане және Солтүстік-Батыс аймағында кең таралған сәлемдесу: "Бар ма сізде таяқтар?" Бұл "Қалай жаңалықтар?" немесе "Соңғы қыбыр-жырлар не?" дегенді білдіреді. Бұл ирланд тілінен шыққан болуы мүмкін, "barr nuachta" фразасынан, яғни "ұсақ жаңалық", жаңалықтардың қызықты бөлігін білдіреді.
Музыка және өнер
2007 жылы Alley Arts and Conference Centre (архитекторлар Гленн Хауэллс және AJA жобалаған) жалпы жұртшылыққа есігін ашты, онда 270 орындық театр, өнер галереясы, туристік ақпарат орталығы және кафе-бар бар. «Аллея» 2008 жылы Солтүстік Ирландияның «Жыл ғимараты» атағын алды, сондай-ақ 2008 жылғы «Жасыл алма» сыйлығына ие болды. Бұл орында 2008 жылы All Ireland Confined Drama Finals финалы өтті және қазіргі таңда Солтүстік-Батыс музыка фестивалі, The Stage Write Schools драма фестивалі, Sounds Like Summer Music Festival, Strabane Drama Festival және Johnny Crampsie музыка фестивалі тұрақты түрде өткізіледі. Стребейн қаласында жыл сайын Сент-Патрик күніне арналған шеру ұйымдастырылады. Страбанның ең танымал ерекшеліктерінің бірі – өзен жағасында орналасқан бес 6 метрлік болаттан жасалған құрылым. Олар Морис Харронның жобасы бойынша салынды, құрамында Лиффорд жағында екі биші және скрипкашы, Страбан жағында флейташы, ал ортада барабаншы бар.
Дін
2011 жылғы халық санауы бойынша, тұрғындардың 91,57% католик дінін ұстанады, ал 7,22% протестант дінін ұстанады. Ирландия шіркеуінің басты ғимараты – Боулинг Гриндегі Христос шіркеуі. Басты пресвитериан шіркеуі Дерри жолында, ал басты методист шіркеуі Теміржол көшесінде орналасқан.
Білім
Стребанеде білім беру балабақша, бастауыш және орта мектептердің үйлесімімен қамтамасыз етіледі. Қаланың орталық орналасқандығы ата-аналарға Дерри, Омах және Донегал қалаларындағы мектептерді таңдау мүмкіндігін береді. Қалада екі орта мектеп бар: Holy Cross колледжі және Strabane академиясы. Holy Cross колледжі 2003 жылы Страбэйннің үш католиктік орта білім беру мектебін – монастырь грамматикалық мектебін, Сент-Колман орта мектебін және Мәрхәмет анамыздың орта мектебін біріктіру арқылы құрылды. Колледж 2009 жылдың қыркүйегінде ашылған, 1400 оқушыға арналған, 29 миллион фунт стерлингтік заманауи жаңа ғимаратына дейін үш орында жұмыс істеді. Holy Cross – барлық қабілеттері бар мектепте грамматикалық білім беретін екі бағытты колледж. Ол Солтүстік Ирландиядағы білім берудің болашағы үшін үлгі ретінде қарастырылады, себебі академиялық және кәсіптік бағыттарды ұсынады. Екінші орта мектеп – Strabane академиясы, ол 2011 жылы Strabane грамматикалық мектебі Strabane орта мектебімен біріктірілген кезде құрылды. Солтүстік-Батыс өңірлік колледжі, кампустары Дерри, Лимавади және Страбанде орналасқан, 16 жастан асқандарға арналған кәсіптік және кәсіптік емес курстарды ұсынады.
Қызықты орындар
Ұлттық қордың қолында Джон Данлап баспа ісін үйренген "Страбейн" дүкені бар. Данлап кейіннен АҚШ-тың Тәуелсіздік жарияланымын басып шығарды. АҚШ-тың 28-ші президенті Вудро Вильсонның туған үйі Дергальт, Страбейнге жақын жерде орналасқан. 2008 жылдың 8 мамырында ол өрттен ауыр зақым көрді. 2014 жылы Таунсенд көшесінде Израильдің Газадағы әскери қимылдарынан кейін Палестина халқына қолдау білдіру мақсатында қабырға суреті салынды.
Басқа
Strabane тарату станциясы – Arqiva меншігіндегі және басқарылатын телерадиохабар тарату және телекоммуникациялық кешен. Оның құрамында 305,5 метрлік (1002 фут) биіктіктегі тіреулі болат торлы мачта бар, ол Ирландиядағы ең биік құрылыс. Бұл құрылымның үстіне орнатылған тарату антенналары шыны талшықтан жасалған цилиндрдің ішінде орналасқан. 1963 жылы салынған станция сол жылдың 18 ақпанында қолданысқа енді.