Кіріспе

Оукленд қорымы – АҚШ-тың Атланта, Джорджия қаласындағы ең ірі зираттардың бірі. 1850 жылы Атланта қорымы деп аталған, қаланың оңтүстік-шығысында алты акр (2,4 гектар) жерге орналасқан, 1872 жылы аумақтағы емен мен магнолия ағаштарының көптігін көрсететіндей етіп қайта аталды. Сол кезде қала өсіп, зират та сәйкес түрде кеңейді. Одан бері Атланта дамып келеді, сондықтан қазір зират қаланың орталығында орналасқан. Оукленд – Виктория стиліндегі зираттың көрнекті мысалы және Массачусетс штатындағы Маунт-Оберн зираты бастаған «бақша зираты» қозғалысын көрсетеді. Оуклендтің бастапқы бөлігі Атлантадағы ең көне тарихи жерлердің бірі болып табылады, себебі 1864 жылы қаланың көп бөлігі өртенген. Өте ерте тарихы мен орналасуының арқасында, зират Атланта қаласының тарихын, мәдениетіндегі өзгерістерді және оның куә болған маңызды оқиғаларды нақты көрсетеді. Зират қақпаларының ішінде Атланта көшелерінің, ғимараттарының, саябақтарының, аудандарының және тағы да басқаларының атауларын кездестіруге болады. Оуклендте шамамен 70 000 адам жерленген, соңғы учаскелер 1884 жылы сатылған, бірақ қазір де тұрақты жерлеу рәсімдері жүргізілуде. Бұл рәсімдер көбінесе отбасылық жерлерде немесе Атланта қаласына тиесілі жерлерде өткізіледі (соңғы мысалдардың бірі – бұрынғы мэр Мейнард Джексон, оның жер учаскесін қала сыйлаған).

Бастапқы

Оукленд қақпасынан кіргеннен кейін, 1850 жылы Атланта зираты ретінде пайдалануға сатып алынған түпнұсқаны көресіз. Қақпалар мен периметр қабырғалары 1896 жылға дейін орнатылмаған, бұл дата қақпалардың ең биік аркасының кілт тасына қашалған. Кірпіш жолмен қысқа қашықтықтан кейін, Оуклендтің құрылғаннан бері алғашқы тұрғынын таба аласыз. Доктор Джеймс Ниссен Атлантаға сапарлаған дәрігер болды, ол 1850 жылы ауырып қайтыс болды. Аңыз бойынша, доктор Ниссен тірідей жерленуден қатты қорқыпты. Сондықтан, өлер алдында оны жерлеуден бұрын жамбас тамырынан қан тамырларын кесуді өтінген, осылайша ол жер астында оянбас үшін. Оуклендтегі ең көне қабір және қалалық зират ретінде тағайындалғаннан бері Ниссеннің қабір тасы уақыт пен ауа райының әсерінен толығымен тозған. Жазуды 1930 жылдары Франклин Гаррет Атланта зираттарын жан-жақты зерттеуі арқасында білуге болады. Оуклендтің басты қақпасына қарай, Атланта қаласының сыйлаған жеріне Марта Лампкин Комптон жерленген. Губернатор Уилсон Лампкиннің қызы, 1843 жылдан 1845 жылға дейін Атланта оның құрметіне «Мартасвилл» деп аталды. Оукленд қақпасынан кіргенде көптеген адамдардың көзіне бірінші болып Жаспер Ньютон Смит мавзолейі түседі, оның үстінде Смиттің өмірлік мүсіні орналасқан. Смит – Атлантада соғыстан кейінгі қайта құру дәуірінде танымал болған кәсіпкер және жылжымайтын мүлікке инвестиция салған адам. Смит бала кезіндегі жаман оқиғадан кейін галстук тағудан бас тартқанымен әйгілі. Сондықтан, оның мүсінін жасау туралы бір әңгімеде, суретші оны галстукпен бейнелеген кезде Смит кінәлі затты кесіп тастағанша төлеуден бас тартқаны айтылады. Тағы бір әңгімеде Смит бірде қабірге барып, мүсіннің мойнына оралған жүзімнің сабағын өзі алып тастағаны айтылады. Осы бөлімнен әрі қарай Конц ескерткіші мен Нил монументін көруге болады, екеуі де өнердің әртүрлі стильдерін көрсетеді. Соңғысы неоклассикалық өнер мен бейнелеудің үлгісі, ал біріншісі Оуклендтегі египеттік қайта жандану стилінің жалғыз белгілі мысалы. Сондай-ақ, түпнұсқада ежелгі еврейлердің жерленген жері белгіленген шағын аумақ бар. Бұл жерді еврей қайырымдылық қоғамы сатып алған (кейін кеңейтілген зиратта көбірек жер сатып алды) және ол Джорджия штатындағы екінші ең көне еврей зираты болып табылады, ал одан бұрын Саваннадағы отарлық еврей зираты орналасқан. Түпнұсқада Роберт Тайр «Бобби» Джонс та жатыр, ол Атланта тумасы, гольф ойнауды ұнататын және «Даблды» бірінші болып жеңген әуесқой гольфші. Оның қабірінен әдетте гольф доптары мен осы спортқа қатысты басқа да заттарды табуға болады. Джонстың қабірін қоршаған аумақты Аугуста Ұлттық гольф алаңындағы ойықтардың аттарымен аталатын он сегіз гүлді өсімдіктер әшекейлейді. Франклин Гаррет, «Атлантаның ресми тарихшысы» деп аталған, Атлантаның тарихын және Оуклендтегі және Атланта аймағындағы басқа да зираттардағы көптеген қабірлерді жан-жақты зерттеген және түпнұсқада демалып жатыр. Бұл Атланта қаласының Оуклендтегі бастапқы темірдің көп бөлігін АҚШ үкіметіне Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қару жасау үшін беруіне байланысты.

Конфедерация бөлімі

Оуклендтегі Конфедерация бөлімінде шамамен 6900 жерлеу орны бар, оның шамамен 3000-ы белгісіз. Азамат соғысы кезінде Атланта Оңтүстік штаттары үшін маңызды көлік және медициналық орталық болды. Оуклендтен 800 метрдей қашықтықта орналасқан бірнеше ірі әскери госпиталь болғандықтан, жараларынан көз жұмған көптеген сарбаздар осы жерде жерленген. Соғыс аяқталғаннан кейін, Атланта науқанында қаза болған бірнеше мың сарбаз, бұрын шайқас далаларында жерленген, Оуклендтегі Конфедерация аумағына көшірілді. Аймақ ірі ескерткішпен – Конфедерация обелискімен белгіленген. Бұл 20 метр биіктігіндегі обелиск Стоун-Маунтин тауынан алынған граниттен салынған және 1874 жылдың 26 сәуірінде, Джозеф Э. Джонстонның Уильям Шерманға бас иесінің мерейтойында ашылды. Бірнеше жыл бойы Конфедерация обелискі Атлантадағы ең биік құрылыс болды. Обелискің өзіне өте жақын, солтүстік-батыс жағында төрт Конфедерация генералы – Джон Б. Гордон, Люциус Дж. Гартрелл, Клемент А. Эванс және Альфред Айверсон кіші жерленген. Обелискің оңтүстігінде әскери қабірлердің үлкен бөлігі орналасқан. Конфедерация сарбаздарымен бірге жерленген 16 одақ сарбазының белгіленген қабірлері ерекше назар аударуға лайық. Бұл практика сол кезде сирек кездесетін, бірақ Оуклендте жерлеу орынының жетіспеуіне байланысты жасалды. Бұрын Конфедерация бөлімінде Конфедерацияның арыстаны немесе Атланта арыстаны орналасқан. Арыстан мүсіні Атланта қаласы 2021 жылдың 18 тамызында қайта-қайта жасалған вандализмнан кейін алынып тасталды. Конфедерацияның белгісіз қаза тапқандарының қалдықтарын қорғаған арыстанды Атланта әйелдерінің естелік қауымдастығы тапсырыс беріп, Т. М. Брэйди 1894 жылы солтүстік Джорджиядан алынған ең ірі мәрмәрден қашап жасаған. Брэйди дизайнның түпнұсқа екенін мәлімдегенімен, бірнеше ерекшеліктерді ескергенде, ол шын мәнінде швейцариялық Люцерн арыстанының дерлік толық көшірмесі.

Жаңа еврей бөлімі

Еврейлердің ескі бөліміне салыстырмалы түрде жақын орналасқан жерлер "жаңа" еврей бөлімі деп белгіленді және Еврей қайырымдылық қоғамы оларды 1878 және 1892 жылдары сатып алды. Осы жерлерге жерленгендердің қабірлері мен оларды көрсететін ескерткіштер мен монументтер, негізінен Қайырымдылық қоғамын құраған неміс еврей мәдениеті мен қауым қабылдаған американдық мәдениеттің үйлесімді қосылуын көрсетеді. Бұл мәдени үйлесімге қарсы, Ахват Ахим синагогының мүшелерінің соңғы тыныс алатын жерлері бар, оларға Қайырымдылық қоғамы бір бөлігін сатқан. Ахват Ахим синагогының мүшелері көбінесе Шығыс Еуропадан келген, дінге берілген еврей иммигранттары болды. Қайырымдылық қоғамынан өзгеше, синагог өздерінің дәстүрлі мәдениетін сақтап, мәдени араласудан қашынбақшы болды. Бұл синагог мүшелерінің қабірлеріндегі иврит тілінің қолданылуында және дәстүрлі еврейлік символдардың бейнеленгенінен көрінеді. Соңғы жылдары жаңа еврей бөлімі 1982 жылы екі жасөспірімнің вандализм құрбаны болды.

Құмырашының егістігі

Поттердің даласы – 7.5 акр (3 гектар) аумақ, дәстүрлі түрде жер телімін сатып алу мүмкіндігі жоқ адамдарды жерлеу үшін арналған. Даланың сыртқы қабырғасының ар жағында бұрынғы Фултон қап және мақта фабрикасы (кейін мансардалық пәтерлерге қайта жаңартылған) және Кэббагетаун орналасқан, екеуі де Якоб Эльсас салған, ол жаңа еврей бөлімінде жерленген. 1884 жылға қарай Оуклендтегі барлық дәстүрлі жер учаскелері сатылып бітті. Бұл адамдардың Оуклендте жерлеудің жалғыз мүмкіндігі жеке меншік иесінен жер сатып алу немесе Поттердің даласында жерлену болды, және деректер көптеген адамдар соңғысын таңдағанын көрсетеді. 1978 жылы Джорджия мемлекеттік университеті жүргізген археологиялық зерттеу көрсеткендей, Поттердің даласы Оукленд тұрғындарының санына маңызды үлес қосады, зерттеу нәтижесінде бүкіл аумақта шамамен 17 000 адамның жерленгені анықталды.

Қара бөлім

Бұл зираттың бұл бөлігі АҚШ-та сегрегацияның ең қатаң болған кезеңіне куәлік етеді. Бүкіл зират Атланта қаласының өмірінде болған маңызды мәдени өзгерістерді көрсетеді; қара бөлінген бөлімдегі Джим Кроу дәуірінен бастап, әлеуметтік теңдікке ұмтылатын қазіргі заманға дейін, Оклендтің бастапқы учаскесінде Мейнард Джексонның жақында жерленуі осыны көрсетеді. Зиратқа келгендердің назарына түсетін бір ерекшелік – қара бөлімде, көршілес "Көкшелер даласы" сияқты, көптеген қабір тастары, монументтер мен қабір белгілерінің жоқтығы. Бұл себебі, көптеген қабір белгілері ағаштан және басқа да биоразлагаюшы материалдардан жасалған. Уақыт өте келе бұл белгілер жойылды, нәтижесінде қара бөлімдегі көптеген қабірлердің орны белгісіз қалды. Оңтүстік штаттарында тұратын афроамерикалықтардың сол кездегі әлеуметтік қиындықтарды жеңіп өтуіне қарамастан, Оклендте Атланта тарихына зор үлес қосқан бірнеше көрнекті қара тұлғалар жерленген. Олардың ішінде епископ Уэсли Джон Гейнс, пастор Фрэнк Кварлес (Морхаус колледжінің ерте меценаты), Кэрри Стил Логан және қара бөлімдегі жалғыз мавзолейдің иесі Антуан Грейвс бар.

Қонақ мұнарасы

1899 жылы Белл-мұнарасы салынбастан бұрын, сол жерде кейін Атланта қаласының мэрі болған Джеймс Э. Уильямсқа тиесілі шаруа үйі тұрды. Осы жерден генерал Джон Б. Худ 1864 жылдың 22 шілдесінде Атланта шайқасында Конфедерация күштеріне басшылық еткен. Қазіргі Белл-мұнарасы бұрынғыда шаруаның кеңсесі және тұрғын үйі болған. Мұнараның үстінде бұрын жұмысшыларды жинауға және жерлеу рәсімдеріне шақыру үшін қолданылған қоңырау орналасқан. Қабатта жерленгенге дейін сақталатын табыттар қойылған жер асты қоршауы болған. 1998 жылы Белл-мұнарасы толықтай қайта жаңартылып, қазірде «Тарихи Окленд қорының» кеңсесі және зираттың келушілер орталығы болып табылады.

Ескерткіштер мен кесенелер

Окленд, ұқсас өлшемді және жас аралығындағы көптеген зираттар сияқты, көптеген ескерткіштер мен мавзолейлерді қамтиды, олар көбінесе өнер мен символизмнің көрнекті үлгілері немесе зор тарихи маңызы бар. Зираттың оңтүстік-шығыс бөлігінде Ұлы локомотив қуу оқиғасын баяндайтын тарихи белгі орналасқан, онда Одақ шабуылшылары маңызды телеграф желілерін кесу мақсатымен «Генерал» локомотивін ұрлаған. Олар Конфедерация күштеріне түсіп, жетісі Оклендте дарға асылып, уақытша сол жерге жерленді, кейін Чаттанугадағы Ұлттық зиратқа көшірілді. Бел мұнарасының жанында Атланта қаласының тұңғыш мэрі Мозес Формуолтқа арналған ескерткіш тұр, ол 28 жасында Атлантаның ең жас мэрі атанған. Төбеде, бастапқы жерге жақын орналасқан Аустелл мавзолеі Оклендтегі ең әсем мавзолей болып саналады. Мавзолей Атланта Ұлттық банкінің негізін қалаушыларының бірі Альфред Аустеллдің тапсырысымен готикалық жаңғыру стилінде салынған. Аустелл мавзолеінің құрылысы 1880 жылдары шамамен 90 000 долларға бағаланған, ал бүгінгі стандарттар бойынша оны қайта жасауға 3 миллион доллардан астам қаражат қажет болады. Бастапқы жердегі тағы бір атақты жерлеу орны – «Желмен бірге кеткендер» романының авторы Маргарет Митчелл Марш жатқан Марш отбасының гүлмен безенділген қабірі. Марш қабірінің жанында 1856 жылы Атланта Газ Лайт компаниясы орнатқан 50 газ шамның бірі орналасқан. 1864 жылы Атланта қаласын бомбалау кезінде зардап шеккен шамды Франклин Миллер Гаррет зиратқа сыйлаған. Күшті сезімталдық танытқан адам газ шамның тарихын сипаттаған тақташада шамның 1850 жылы орнатылғаны туралы қате ақпарат бар екенін байқай алады.

Тарихи Оукленд қоры

Оукленд ешқашан мәңгілік күтім көрсететін зират болған жоқ, сондықтан қабірлерді күтіп ұстау міндеті сол қабірге жерленгендердің отбасыларына жүктелді. Әрине, уақыт өте келе отбасылар көшіп-қонып, ұрпақтар алмасып, ата-бабаларымен байланыс үзіледі. Осы себепті көптеген қабірлер қараусыз қалғандықтан, кейде тозуға және бұзылуға ұшырады. Сондықтан, 1976 жылдың 28 сәуірінде Оукленд Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілгеннен кейін, Тарихи Оукленд қоры құрылды. Қор уақыттың салдарынан зақымданған көптеген қабірлерді, ескерткіштерді, мавзолейлерді және ғимараттарды қалпына келтіру және күтіп ұстау жұмыстарын жүзеге асырып келеді. Олардың қайырымдастықтар, гранттар және арнайы шаралар арқылы қолдау көрсетілетін қызметі бүгінге дейін жалғасуда, олар зиратты күтіп-ұстаумен және қалпына келтірумен қатар, аумақ бойынша экскурсиялар ұйымдастырады.

Шығармалық бейнелер

Маргарет Митчеллдің 1936 жылы жазылған "Желмен кеткендер" романында Окленд қорымы Скарлетт О’Хараның бірінші күйеуі Чарльз Гамильтонның мәңгілік бейіті ретінде, сондай-ақ Азамат соғысында қаза болған көптеген Конфедерация әскерлерінің жерленген жері ретінде еске алынады.

2008 жылғы торнадо

2008 жылдың 14 наурызында Атланта қаласының орталығында дауыл болған кезде Оукленд зираты көп зақым көрді. Қалалық күзетші Сэм Рид 50-60 ағаш құлап, көптеген ағаштар ауыр зақымдалғанын бағалады. Оннан астам қабір тастары мен обелисктер де қирады. Бұған қоса, басқа зақымдалған ғимараттардың қирандылары зиратқа шашырады; жыртылған терезе жалюзиі бір қабір тасына "мойынша сияқты" оралған болатын. 1880 жылдары ауа райы тіркеле бастағаннан бері қала орталығына соққан алғашқы дауыл осы болды. Дауылдың картасы дауылдың ең күшті нүктесі зираттың үстінде болғанын көрсетіп тұр. Мақалаға сілтеме: 2008 жылғы Атланта дауылдары.