Уэсли төрттігі: Теологиялық ой-сараптама әдістемесі

Кіріспе

Джон Уэслиге еңбек еткен теологиялық ойлау әдістемесі. Уэсли төртбұрышы немесе методистік төртбұрыш – 18-шы ғасырдың соңында методистік қозғалыстың басшысы Джон Уэслиге авторлығы жатқызылған теологиялық ойлау әдістемесі. Бұл термин 20-шы ғасыр американдық методист ғалымы Альберт С. Аутлермен қалыптастырылған. Уэсли төртбұрышы методистердің Prima Scriptura сенімін ашып көрсетеді. Бұл әдіс теологиялық және доктриналық дамудың негізі ретінде төрт дереккөзді пайдаланады. Бұл төрт дереккөздің бастысы – кітап, сондай-ақ дәстүр, ақыл және христиандық тәжірибе.

Сипаттама

Алберт Оутлер Уэслидің еңбектерін зерттегеннен кейін, теологиялық қорытындыларға жету үшін Уэсли төрт түрлі дереккөзді пайдаланды деген теорияны қалыптастырды. Уэсли ең алдымен христиан иманның тірі ядросы "Қасиетті кітапта" жалғыз негізгі көз ретінде ашылған деп сенді. Қасиетті кітаптың маңыздылығы Уэсли үшін соншалықты зор болғандықтан, ол өзін "бір кітап адамы" деп атады. Дегенмен, діни нанымдар христиандық дәстүрге сай болуы керек еді. Сондықтан дәстүр оның пікірінше, "төртбұрыш" деп аталатын екінші элементке айналды. Бұдан әрі, Уэсли иман тек идеяларды мойындау ғана емес деп есептеді. Сондықтан ол практикалық теолог ретінде, теологиялық әдістеме "тәжірибелік" иманды да қамтуы керек деп сақты. Яғни, шындық, егер ол шындық болса, христиандардың жеке емес, жалпы тәжірибесінде көрініс табуы керек. Соңында, әрбір діни нанымды "ақылмен" қорғауға болады. Ол иман мен ақылды бөліп қарастырмады. Алайда, дәстүр, тәжірибе және ақыл, әрқашан Қасиетті кітапқа бағынышты, ол бастысы болып табылады.

Контурлық

Жазбалар Уэсли Жазбалар ең басты билік деп және барлық басқа шындықтарды тексеретін жалғыз өлшемді қамтиды деп нық айтты. Ол кітапты Құдай рухының жетелеуімен шабыттанған авторлар жазған. Бұл – өзінен-өзі жеткілікті ереже. Оған қосымша ештеңе қажет емес, тіпті қосылуы да мүмкін емес. Сенім арқылы ақталудың рухани қасиеттілікке бастайтыны туралы Жазбалардағы сілтемелер: Езекиіл 30:6; Пс. 130:8; Езек. 36:25, 29; Маттай 5:48; 22:37; Лұқа 1:69; Жохан 17:20–23; Рим. 8:3–4; 2 Кор. 7:1; Еф. 3:14; 5:25–27; 1 Сол. 5:23; Тит 2:11–14; 1 Жохан 3:8; 4:17. Дәстүр Уэсли дәстүрлі дәлелдер уақыт өте келе әлсірейтінін, себебі олар ұрпақтардың жалғасуымен көптеген қолдардан өтуі керек екенін жазды. Басқа дәлелдер күштірек болғанымен, ол: «Дәстүрлі дәлелдерді төмендетпеңіз. Оған лайықты орын және құрмет беріңіз. Ол өзінің саласында және дәрежесінде өте пайдалы» деді. Уэсли мықты және анық түсінігі бар адамдар оның толық күшін білуі керек дейді. Ол үшін бұл 1700 жылдық тарих арқылы Иса және елшілермен байланыс құрады. Ақталу мен киелі болу туралы куәлік – жарысты аяқтаған, күрескен және қазір Құдайдың ұлылығы мен құдіретімен билейтіндермен бірлікке жетелейтін үзілмейтін тізбек. Ақыл Уэсли Жазбалар өзінен-өзі жеткілікті және нағыз діннің негізі болғанымен, былай деп жазды: «Егер біз өзімізді түсінгіміз немесе басқаларға осы тірі оракулдарды түсіндіргіміз келсе, онда ақылдың қандай пайдасы бар?» Ол Жазбалардағы маңызды шындықтарды түсіну үшін ақылдың қажет екенін анық айтады. Дегенмен, ақыл – жай ғана адамның ойлап тапқан нәрсесі емес. Құдайдың құпияларын түсіну үшін Киелі Рухтың көмегі қажет. Иман арқылы ақталу және киелі болу туралы Уэсли ақылдың сенімді тудыра алмайтынын, бірақ адал ақыл сөйлегенде, жаңадан туу, ішкі және сыртқы қасиеттілікті түсіне алатынымызды айтты. Тәжірибе Жазбалардан басқа, тәжірибе – христиандықтың ең мықты дәлелі. «Жазбаларда уәде етілген нәрсені мен иемдендім». Уэсли жеке басымызбен оны сезінгенше, ешбір нәрсеге сенімді бола алмайтынымызды қайта-қайта айтты. Джон Уэсли өзінің өмірінде осы екі нәрсені сезінгендіктен, ақталу мен киелі болуға толық сенімді болды. Христиандық уәде еткен нәрсе (доктрина ретінде қарастырылса) оның жанында орындалды. Сонымен қатар, христиандық (ішкі принцип ретінде қарастырылса) – барлық уәделердің толыққанды орындалуы. Дәстүрлі дәлелдер күрделі болғанымен, тәжірибе қарапайым: «Бір нәрсені білемін: соқыр едім, енді көремін». Дәстүр бұл дәлелді алыстан растаса, тәжірибе оны барлық адамдарға жақын етеді. Ақталу мен киелі болудың дәлеліне келсек, Уэсли христиандық – қасиеттілік пен бақыттың тәжірибесі, жаратылған рухтағы Құдайдың бейнесі, мәңгілік өмірге бастайтын бейбітшілік пен сүйіспеншіліктің қайнар көзі.

Scripture Wesley insisted that scripture is the first authority and contains the only measure whereby all other truth is tested. It was delivered by authors who were divinely inspired. It is a rule sufficient of itself. It neither needs, nor is capable of, any further addition. The scripture references to justification by faith as the gateway to scriptural holiness are: Deut. 30:6; Ps. 130:8; Ezek. 36:25, 29; Matt. 5:48; 22:37; Luke 1:69; John 17:20–23; Rom. 8:3–4; II Cor. 7:1; Eph. 3:14; 5:25–27; I Thess. 5:23; Titus 2:11–14; I John 3:8; 4:17. Tradition Wesley wrote that it is generally supposed that traditional evidence is weakened by length of time, as it must necessarily pass through so many hands in a continued succession of ages. Although other evidence is perhaps stronger, he insisted: "Do not undervalue traditional evidence. Let it have its place and its due honour. It is highly serviceable in its kind, and in its degree". Wesley states that those of strong and clear understanding should be aware of its full force. For him it supplies a link through 1,700 years of history with Jesus and the apostles. The witness to justification and sanctification is an unbroken chain drawing us into fellowship with those who have finished the race, fought the fight, and who now reign with God in his glory and might. Reason Although scripture is sufficient unto itself and is the foundation of true religion, Wesley wrote: "Now, of what excellent use is reason, if we would either understand ourselves, or explain to others, those living oracles". He states quite clearly that without reason we cannot understand the essential truths of Scripture. Reason, however, is not a mere human invention. It must be assisted by the Holy Spirit if we are to understand the mysteries of God. With regard to justification by faith and sanctification Wesley said that although reason cannot produce faith, when impartial reason speaks we can understand the new birth, inward holiness, and outward holiness. Experience Apart from scripture, experience is the strongest proof of Christianity. "What the scriptures promise, I enjoy". Again, Wesley insisted that we cannot have reasonable assurance of something unless we have experienced it personally. John Wesley was assured of both justification and sanctification because he had experienced them in his own life. What Christianity promised (considered as a doctrine) was accomplished in his soul. Furthermore, Christianity (considered as an inward principle) is the completion of all those promises. Although traditional proof is complex, experience is simple: "One thing I know; I was blind, but now I see." Although tradition establishes the evidence a long way off, experience makes it present to all persons. As for the proof of justification and sanctification Wesley states that Christianity is an experience of holiness and happiness, the image of God impressed on a created spirit, a fountain of peace and love springing up into everlasting life.

Қолдану

Веслиандық төртбұрыш түрлі методистік бірлестіктерде оқытылады. Біріккен методистік шіркеудің мәлімдемесінше, "Уэсли христиан иманның тірі ядросы Жазбаларда ашылғанына, дәстүрмен жарықтанғанына, жеке тәжірибеде жанданғанына және ақылмен расталғанына сенді. Бірақ, Жазба – бастысы, өйткені ол Құдай Сөзін 'біздің құтқарылуымыз үшін қажетті дәрежеде' ашады". Еркін методистік шіркеу былай үйретеді:

Уэсли өзінің төрт билік көзін теологияны қалыптастыру қағидасы ретінде ғана емес, сонымен қатар теология қалай қалыптасатынының сипаттамасы ретінде де қарастырды. Адам мінез-құлқының өткір байқаушысы және прагматик болғандықтан, Уэслидің төртбұрышқа қатысты көзқарасы, әрине, феноменологиялық болды, ол нақты адам тәжірибесінде нәрселердің қалай жұмыс істейтінін практикалық тұрғыдан сипаттайды. Сондықтан, Уэсли "Дәстүр" туралы айтқанда, ол тек ежелгі шіркеу дәстүріне және өткеннің ұлы теологтары мен шіркеу әулиелерінің еңбектеріне ғана емес, сонымен қатар адамның Құдайды және христиан теологиясын түсінуіне әсер ететін тікелей және қазіргі теологиялық ықпалдарға да сілтеме жасайды. "Дәстүр" адамның отбасы мен тәрбиесінің сенімдері, құндылықтары және нұсқаулары сияқты әсерлерін қамтиды. Бұған сондай-ақ, Киелі кітапты түсінуге әсер ететін түрлі сенімдер мен құндылықтар да кіруі мүмкін. Біріккен методистердің түсінігінде, діндарлар мен дін қызметкерлерінің екеуі де "біздің теологиялық міндетімізге" қатысады. Теологиялық міндет – бұл әлемнің күрделіліктерінің арасында христиан ретінде өмір сүруге жасалатын үздіксіз тыраныс. Веслидің төртбұрышы методизмде "біздің теологиялық бағдарларымыз" деп аталады және ол семинариядағы пасторларға Жазбаларды түсіндірудің негізгі тәсілі ретінде және күнделікті өмірде кездесетін моральдық мәселелер мен қиындықтарға басшылық ретінде оқытылады.