Кіріспе

Val Marie (2021 жылғы халық саны: 120) – Канаданың Саскачеван провинциясындағы, Val Marie No. 17 ауылдық муниципалитеті және 4-санақ бөліміндегі ауыл. Бұл Канада-АҚШ шекарасынан шамамен 30 километр қашықтықта орналасқан. Граслендс ұлттық паркіне қақпа ретінде танылған Валь-Мари экономикасы көбінесе бидай өсіру, мал шаруашылығы және туризмге негізделген. Жақын маңда табиғи газ кен орындары табылды. Жұмыспен қамту салаларына ауыл шаруашылығы, федералды үкімет (Граслендс ұлттық паркі және Канада шекара қызметі), туризм (қонақүйлер, мейрамханалар, бөлшек сауда және т.б.) және Монтана шекарасындағы маңызды табиғи газ компрессорлық станциясы кіреді.

Этимология

Әкесі Луи Пьер Гравел, миссионер және француз католиктерінің көптеп оңтүстік-батыс Саскачеванға қоныстануына мұрындық болған адам, бастапқыда осы елді мекенді жақын орналасқан Француз өзенінің құрметіне Rivière des Français деп атады. Белгісіз себептермен, ол 1911 жылы иммиграция басшысына басқа атау ұсынды: Либревал ("Бос аңғар"). Нәтижесінде, Гравел ұсынған ешбір атау қабылданбады, ал Валь Мари ("Мария аңғары") деген атты осы аймақтағы миссионер дін қызметкері, әке Клод Пасаплан тапты. Валь-Мариге келгенге дейін Пасаплан Свифт-Корренттегі алғашқы Рим-католик приходының дін қызметкері болды.

Тарих

Бұл аймақты алғаш рет еуропалық зерттеуді Корольдік географиялық қоғам мен британ үкіметінің қолдауымен, және бай ирланд жер иесі Джон Паллизер басшылығымен Паллизер экспедициясы (1857–1859) жүргізді. Оған геолог Джеймс Гектор, әртүрлі картографтар мен ботаниктер еріп жүрді. Олар Паллизер аймағының табиғи ресурстары мен ауыл шаруашылығы әлеуетін зерттеді, оның ішінде Валь-Мариді де, және бұл жерді өте құрғақ, құрғақшылыққа бейім және тұруға жарамсыз деп хабарлады. Осы пессимистік қорытындылар аймақтағы қоныстануды ондаған жылдарға баяулатты. Жергілікті цивилизацияның артефакттары маңызды. 1877 жылы Татанка Ийотаке – Отырған Бұқа – Кіші Бигхорн шайқасында генерал Кастерді жеңгеннен кейін АҚШ-тан Канадаға Француз өзені (Валь-Мари арқылы ағады) бойымен өтті. Валь-Мари қауымы 1910 жылы Падре Пассаплан, Луи Денниел және ағайынды Франсуа мен Леон Пинель құрды. Алғашқы қоныстанушылардың көпшілігі Квебек пен Франциядан келген малшылар мен шаруалар болды. Валь-Мари 1926 жылдың 13 қыркүйегінде ауыл ретінде тіркелді. 1939 жылға қарай Валь-Маридің жанында PFRA (Праири фермаларын қалпына келтіру агенттігі) Ducks Unlimited компаниясымен келісім бойынша екі суару резервуары салынды. Суару жүйесі арқылы кең аумақ суарылады, бұл аймақты мазалап жүрген құрғақшылықтар кезінде біршама тұрақтандыруды қамтамасыз етеді. Бастапқыда француз шаруалары қоныстанған ауыл негізінен француз тілді болып қалды және 1950 жылдары 450 адамға жетті. Сол кезде ауылда үш жанармай станциясы, аурухана, монастырь, нан пісіретін дүкен, банк, бірнеше кафе мен дүкендер болды. 1980 жылдары астық бағасының төмендеуі мен құрғақшылық салдарынан халық саны күрт азайды. Ағылшын тілі қазір баршаға түсінікті, өйткені соңғы франкофон тұрғын 1981 жылы қайтыс болды. Граслендс ұлттық паркі аймаққа жаңа адамдарды тартты; парк үшін толық және маусымдық жұмыс істейтін қызметкерлер, сондай-ақ жақында зейнеткерлікке шыққандар қазір Валь-Мариді үй деп атайды. 2004 жылдың 14 тамызында Grasslands – Where Heaven Meets Earth, атты жерге арналған өнер көрсетілімі қауымда және паркте өтті. Бұл шараға канадалық суретшілер, оның ішінде Билл Коулман, Эдвард Пойтрас, Гордон Монахан және Марджи Гиллис қатысты.

Грасланд ұлттық паркі

Грасланд ұлттық паркінің батыс бөлігі Валь-Мариден шығысқа қарай 10 км қашықтықта орналасқан. Бұл парк Канадада қара құйрықты дала тышқандарының колониялары табылған жалғыз жер. 2006 жылы жазық бизондары парке қайта қоныстандырылды. Парктегі құнарсыз жерлерде серуендеу және жабайы жануарларды қарау – басты саяхаттар. Парк екі бөлікке бөлінген. Батыс бөлігі Валь-Мариге жақын, ал Шығыс бөлігі Киллдер, СК қаласына жақын. Екі бөлікті қосу жоспарланбаған. Валь-Мари маңындағы Батыс бөлігінің ауданы толыққанда 450 шаршы километрді құрайды. Ол Френчмен өзенінің аңғарын қорғайды және жазық бизоны, дала жыланы, қара құйрықты дала тышқандары, жер қазғыш сұлуқтар, жылдам түлкі және тағы да басқа Канададағы көптеген бірегей түрлердің мекені болып табылады. Валь-Мари қаласында Parks Canada ақпараттық орталығы орналасқан. Паркте 12 000-нан астам киіз үй шеңберлері бар, бұл жер мал шаруашылығы мен қоныс аударудан бұрын аборигендер тарапынан кеңінен пайдаланылғанын көрсетеді. Жазық крилері мен ассинибоиндер негізінен бизон аулау үшін бұл жерді пайдаланған. 76 Ranch ірі шаруашылығында бір кезде Валь-Мари ауданында кеңсесі және көптеген жер учаскелері болған.

Қара аспан қорығы

2009 жылы Граслендс ұлттық паркі Канада Корольдік астрономиялық қоғамы тарапынан Dark Sky Preserve мәртебесімен марапатталды. Граслендс ұлттық паркі Валь-Мари ауылы және SaskPower компаниясымен бірлесіп, қараңғы аспанды сақтауға бағытталған жарықтандыру шараларын жүзеге асырып келеді. Қала көшелеріндегі шамдар аспанға қажетсіз жарық түсірмеу үшін төмен бағытталған. Мұның мақсаты – жануарлар мен түнгі өмір салған түрлер үшін ең қолайлы ортаны қамтамасыз ету. Сондай-ақ, бұл аймақ астрономия, жұлдыздарды қарау және астрофотографиямен айналысу үшін өте ыңғайлы. Паркте жыл сайын астрономиялық шаралар ұйымдастырылады. Бұлтты күндерді болжау үшін "Ашық аспан сағаты" орнатылған.

Климат

Паллизер үшбұрышында орналасқан Валь-Маридің жартылай құрғақ климаты бар (Кёппен климаттық классификациясы BSk). Валь-Мариде 1937 жылдан бері күнделікті деректер тіркеліп келе жатқан ауа райы станциясы бар. Климаты қатал болуы мүмкін, қыста суық әрі желді, ал көбінесе ұзақ мерзімге өте құрғақ болады, кейде жазда аса күшті жаңбырлар жауады. Валь-Мари кейде Канададағы ең ыстық нүкте болып табылады. Валь-Мариде жылына басқа аймақтарға қарағанда күн сәулесі көп шашырайды. Орташа есеп бойынша, Валь-Мари жылына жауын-шашын алады, оның үштен екісі қардан құралған. Валь-Мариде тіркелген ең төменгі температура – 1954 жылдың 20 қаңтарында. Ең жоғары температура – 1937 жылдың 4 шілдесінде, ал 2007 жылдың 23 шілдесінде температураға жуық мән тіркелді, сондай-ақ 2018 жылдың 11 тамызында температураға жуық мән тіркелді. Алдыңғы күні, 10 тамызда максималды температураны көрсетті. Бір күндік жауын-шашынның рекордтық көрсеткіші – 2000 жылдың 3 шілдесінде, ал бір күндік қардың рекордтық көрсеткіші – 1940 жылдың 2 сәуірінде тіркелді.

Демография

Статистика Канадасы жүргізген 2021 жылғы халық санағында Валь-Мариде жалпы 86 жеке тұрғын үйдің 64-інде 120 адам тұратын, бұл 2016 жылғы 126 адамнан өзгеше. Жер аумағы - 154,5 км², 2021 жылы халық тығыздығы 78,5 адамды құрады. 2016 жылғы халық санағында Валь-Мари ауылының жалпы саны 80 жеке тұрғын үйдің 66-сында тұратын 126 адам тіркелген, бұл 2011 жылғы 130 адамнан өзгеше. Жер аумағы - , 2016 жылы халық тығыздығы - . Ауылда ең көп халық 1961 жылы тіркелген, ол кезде Валь-Мариде 443 адам тұрған.

Мәдениет

Вал-Мариде жыл сайын көптеген шаралар ұйымдастырылады, мысалы Вал-Мари Боб Ларсонның естелік родеосы, «Lion’s» қарттарға арналған кешкі ас, «Lion’s» спорт күні және Канада күні шеруі сияқты. Вал-Мари қонақ үйі, «Prairie Wind & Silver Sage» (музей), театр/зал және аренада апта сайын көптеген іс-шаралар өтеді.

Мұралық ғимараттар

Валь-Мариде екі муниципалды түрде мұра ретінде танылған ғимарат бар. Валь-Мари мектебі. Бұл 1927 жылдан 1985 жылға дейін пайдаланылған қызыл кірпіштен салынған екі бөлмелі мектеп ғимараты. Ғимаратты қазір Prairie Wind & Silver Sage Friends of Grasslands National Park (PWSS) ұйымы күтіп ұстайды. Ол маусымдық мұражай, сыйлық дүкені, кофехана және өнер галереясы ретінде пайдаланылады. PWSS арқылы Валь-Маридегі жеке бағытталған жүру экскурсиясы қолжетімді. Валь-Мари лифті. 1927 жылы салынған бұл лифт ағаш панельдермен және самырсын жамылғысымен жабдықталған. Жергілікті қоғамдық ұйым оны музейге айналдыру ниетімен қалпына келтіру үшін қаржы жинаумен белсенді айналысуда. Сыртқы бөлігі толығымен қалпына келтірілді және ішкі жұмыстар басталды.

Туризм

2018 жылы Canada 150 маркетингтік науқанымен бірлесіп, Граслендс ұлттық паркіне шамамен 20 000 адам келді. Жыл сайынғы шараларға қатысу үшін немесе Монши порты арқылы шекарадан өту үшін Валь-Мариге қанша турист келгені белгісіз. Валь-Мари ауылы Валь-Мариді туристік орын ретінде ілгерілету үшін Сайпресс-Хиллз аймағымен серіктестік құрды. Ауылдағы қызметтерге жанармай құю станциясы, қонақ үй/бар, мұражай (ішінде сыйлық дүкені, кофехана және өнер галереясы бар), кафе, кемпинг, өнер галереялары, жатақтар, қонақ үйге айналған ескі монастырь, кинотеатр, йога студиясы, хоккей аренасы және керлинг алаңы, кітапхана, қоғамдық орталық, қала алаңы және ауылдық азық-түлік дүкені кіреді. Кейбір қызметтер тек маусымдық түрде ғана қолжетімді. Валь-Мариде сонымен қатар балабақшадан 12-сыныпқа дейінгі мектеп және Валь-Мари ерте білім беру орталығы орналасқан, ол мектепке дейінгі білім беру бағдарламаларын ұсынады. Аймаққа негізгі медициналық жәрдем көрсету жедел жәрдем қызметі арқылы жүзеге асырылады. Ең жақын толық қызмет көрсететін орталық – Swift Current қаласы, ол 4-ші тас жолмен 120 км солтүстікке қарай орналасқан.