Кіріспе

Саясат және әскери жоспарлауда соғыс күштері – бұл әскери күштерді қолдау мақсатында қоғамның барлық ресурстарын – өндірістік және адам күштерін үйлесімді түрде жұмылдыру. Мәдениеттің әскерилену деңгейіне, қарулы күштер мен оларды қолдайтын қоғамның салыстырмалы мөлшеріне, үкімет түріне және әскери мақсаттарға көрсетілген қолдауға байланысты, мұндай соғыс күштері кішкентай өнеркәсіптен бастап қоғамды толық бақылауға дейін жете алады. Көптеген қоғамдар кейіннен соғыс күштеріне қатысқан деп есептелгенімен, бұл ұғым 18 ғасырдың соңына дейін кеңінен қолданылмады. Француз революциясының көшбасшылары монархистік күштердің француз үкіметін қайта басып алуына жол бермеу үшін «жаппай жұмылдыруды» және қоғамның толық жұмылдырылуын талап етті. Бұл концепция кейіннен Ресей, Ұлыбритания және АҚШ-та, әсіресе Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстар кезінде қабылданып, пайдаланылды. «Соғыс күштері» термині осы күш-жігермен бірге қолданыла бастады.

Экономика

Кейбір қоғамдар, әсіресе көшпелі шабуылшылар мен моңғолдар сияқты жылдам әскерге ие қоғамдар, әскерлеріне қолдау көрсету сияқты соғыс күшін қамтамасыз етуде маманданған болса да, соғысқа арналған арнайы күш-жігер идеясы – жабдықтарды, өндіріс құралдарын және адамдарды әскери қолдауға жұмылдыру – өнеркәсіптік революцияның күшейген мамандануымен ғана кеңінен қолданысқа енді. Бұрынғыда әскери жабдықтардың көп бөлігі экономиканың негізгі элементтері (тағам, киім, жылқы) немесе соғыс мақсаты үшін ғана арналған, сол салаға толық берілген өнеркәсіптерде (көбінесе қару-жарақ және әскери техника) жасалған арнайы құралдар болатын. Сонымен қатар, феодалдық қоғамдарда халықтың басым бөлігін құраған шаруалар соғысты аристократтардың ісі деп қарастырып, өз елдерінің аристократиясының басқа елмен соғыста жеңіске жетуіне қосымша күш салуға міндетті емес деп санады. Қазіргі заманғы мемлекеттің "халыққа" тиесілі болуы соғыстың баршаның ісі екенін және соғысқа қатысушы болсын, болмасын, әркімнің жеңіске жетуге белсенді үлес қосуы күтілетін деген тұжырыммен бірге келді. Соғыс уақытында бейбіт өмірдегі қоғам мен экономиканың элементтерін пайдалану, еңбек күшінің жетіспеуі және соғыс өндірісіне жұмсалатын үлкен әскерлер мен арнайы материалдардың (резеңке, алюминий, болат және т.б.) көптігіне байланысты маңызды болды. Соғыс уақытында пайдалануға ауысуға байланысты күрделі шешімдер ұйымдастыру мен бюрократияны талап етті; осы ұжымдық міндеттерді сипаттау үшін «соғыс күш-жігері» термині пайда болды. «Соғыс күш-жігері» тұжырымдамасы бүкіл қоғамның қандай да бір жолмен үлес қосуын күтеді; бұл моральдық жағдайды жақсартудың және ресурстарды сақтаудың екі мақсатына қызмет етті. Соғыс күш-жігері компаниялардың өсуіне де көмектесті. Мысалы, әскерилер Боинг сияқты компаниялармен келісімшарт жасасып, соғысқа қажетті ресурстарды өндіруге тапсырды. Бұл аталған компанияларға инновациялар мен технологиялық жетістіктерге жол ашты. Бұл тұжырымға «үй майданы» ұғымы да тығыз байланысты, яғни соғыс уақытында (әсіресе өнеркәсіптік өндірісте) айналысатын азаматтар, шын мәнінде, өздерінің «жеке майданында» жаумен күреседі және олардың «жауынгерлік» нәтижесі (өнімділіктің артуы, еңбек дауларынан бас тарту, ереуілдер және т.б.) жеңіс пен жеңіліс арасындағы айырмашылықты анықтауы мүмкін.