Кіріспе

Контейнерге немесе затқа жабыстырылған, басылып шығарылған ақпаратты қамтитын материал.

Тіркеу белгісі (көрсеткіштен өзгеше) – бұл қағаз, пластик пленка, мата, металл немесе өнімге немесе затқа жабыстырылған, өнім немесе зат туралы ақпарат немесе символдар жазылған немесе басылған басқа материал. Контейнерге немесе затқа тікелей басылған ақпарат та тіркеу деп есептелуі мүмкін. Тіркеу белгілерінің көптеген мақсаттары бар, оның ішінде өнімнің шығу тегі, өндіруші (мысалы, бренд атауы), қолдану, қауіпсіздік, сақтау мерзімі және кәдеге жіберу туралы ақпарат беру, олардың кейбіреулері немесе барлығы Ұлыбритания немесе АҚШ-тағы тағамдарға қатысты заңнамамен реттелуі мүмкін. Өндіріс және қаптамаға бекіту әдістері көптеген түрлі болуы мүмкін және халықаралық деңгейде мойындалған стандарттарға бағынуы мүмкін. Көптеген елдерде улы заттар немесе жанғыш сұйықтықтар сияқты қауіпті заттарда ескерту белгісі болуы керек.

Қолданылуы

Белгілерді тану, ақпарат беру, ескерту жасау, қолдану жөніндегі нұсқаулар, қоршаған орта туралы кеңес беру немесе жарнама мақсатында кез келген түрде қолдануға болады. Олар желімделген, тұрақты немесе уақытша белгілер немесе басылған қаптамалар түрінде болуы мүмкін.

Өнімдер

Өнімді тұрақты түрде таңбалау – кең таралған практика; таңбалар өнімнің қызмет ету мерзімі бойы қауіпсіздігін сақтауы тиіс. Мысалы, автомобильдегі VIN тақтасы ыстыққа, майға және құрылтайлауға төзімді болуы керек; сондай-ақ, тағам таңбасы тағам қолданылғанға дейін сақталуы керек. Алып тасталатын өнім таңбалары, олар алынғанға дейін жабысып тұруы керек. Мысалы, жаңа тоңазытқышта орнату, пайдалану және қоршаған орта туралы ақпарат бар этикетка: орнатылғаннан кейін этикетканы құрылғыдан таза және оңай алуға болуы керек. Тағам және сусындар таңбаларында әдетте өнімнің құрамына немесе ингредиенттеріне қатысты маңызды ақпарат, сондай-ақ глютен немесе соя сияқты аллергиялық реакциялар туралы ескертулер болады. Мысалы, АҚШ-тың Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасы (FDA) шарап пен спирттік ішімдіктердің таңбаларындағы ақпаратты реттеу үшін стандарттарды белгілейді. Бұл таңбаларда бренд атауы, класы мен түрі және спирт мөлшері сияқты мәліметтер қамтылған.

Қаптама

Қаптамада жапсырмалар болуы мүмкін, олар қаптамаға бекітілген немесе оның құрамына кіріктірілген болуы мүмкін. Мұндай жапсырмаларда баға, штрихкодтар, UPC идентификациясы, қолдану бойынша нұсқаулар, мекенжайлар, жарнама, рецепттер және тағы да басқа ақпараттар болуы мүмкін. Олар сондай-ақ бұзушылық немесе ұрлық әрекеттерін анықтауға немесе оларға қарсы қолдануға да мүмкіндік береді.

Активтер

Өнеркәсіптік немесе әскери ортада активтерді таңбалау, техникалық қызмет көрсету және жұмыс істеу мақсатында активтерді нақты анықтау үшін қолданылады. Мұндай таңбалар көбінесе гравировкаланған трафолиттен немесе осыған ұқсас материалдан жасалады. Олар көбінесе қолға тигізілгенде өзгерістер байқалатын, берік немесе сынғыш болады және электрондық идентификация үшін оқырман құрылғыларын пайдалана отырып, штрих-кодты қамтиды. Мысалы, АҚШ әскері өз активтері үшін UID жүйесін пайдаланады.

Жатақ / сөрелік таңбалар

Сөрелердегі сақтау орындары көбінесе сөре табелкісімен (сондай-ақ штрих-кодпен немесе нөмірлеумен) белгіленеді. Олар желімделмелі, магниттік немесе енгізілетін типте болуы мүмкін.

Тоқыма бұйымдары

Киім-кешектерге әдетте жеке күтім/өңдеу туралы белгілер қойылады, және кейбір аймақтарда бұл заңнамамен реттеледі. Бұл белгілерде әдетте затты қалай жуу керектігі (мысалы, машинада жуу немесе құрғақ тазалау), ағартқыш қолдануға болатыны көрсетіледі. Тоқыма белгілері киімге тігілуі немесе бекітілуі мүмкін, сондай-ақ олар ыстыққа төзімді (кептіргіште және үтіктеу кезінде зақымдалмайды), түсі төмендемейтін (киімге бояу өтпейді), жууға болатын, былғары немесе ПВХ/пластиктен жасалған болуы мүмкін. Басылған белгілер тоқыма белгілеріне балама болып табылады. Кейбір жиһаз бен матрастарда толтыру құрамын сипаттайтын, заңмен талап етілетін белгілер болуы мүмкін. Пестицидтер құрамында бар тоқымаларға мемлекеттік келісім және міндетті түрде белгілеу қажет болуы мүмкін. Мысалы, АҚШ-та белгіде пестицидтің тіркеу нөмірі, құрамы туралы ақпарат, сақтау және жою туралы нұсқаулар, сондай-ақ мынадай мәлімдеме болуы керек: "Бұл өнімді оның белгілемесінде көрсетілгеннен өзгеше пайдалану Федералдық заңға қайшы келеді". Компанияның аты немесе идентификациялық нөмірі және материалдар тізімі бар белгі де талап етілуі мүмкін.

Пошта жөнелту

Пошталық маркалар адресатты, жөнелтушіні және тасымалдау кезінде пайдалы болатын кез келген басқа да ақпаратты анықтайды. Мәтін өңдеуші және контактілерді басқару сияқты көптеген бағдарламалық пакеттер пошта стандарттарына сәйкес келетін деректер жиынтығынан стандартталған пошталық маркалар жасайды. Бұл маркаларға жеткізуді үдету үшін маршруттау штрихкодтары және ерекше талаптар да қосылуы мүмкін.

Мамандандырылған таңбалар

Ноутбуктерге жапсырылатын таңбалар негізінен ноутбук иесін және оның мақсатын анықтау үшін қолданылады. Таңбада атау, мазмұны және қолданыла бастаған күні сияқты ақпараттар болуы мүмкін. Пиггибек таңбалары екі қабатты жабысқақ негізді біріктіру арқылы жасалады. Төменгі қабат жоғарғы қабатқа тіреу болып табылады. Таңбаны кез келген затқа қалыпты түрде жапсыруға болады, ал жоғарғы қабат басқа жерге жапсырылатын, алынып тасталатын таңба болуы мүмкін, бұл төмендегі қалған таңбадағы жазбаны немесе белгіні өзгерте алады. Көбінесе экспресс-пошта конверттерінде қолданылады. Басқа қолданымдарға баға өзгерту таңбалары жатады, онда кассада сканерленген кезде кассир бағаны төмендету таңбасын алып тастап, бастапқы штрих-кодты сканерлей алады, бұл тауар ағынын басқаруға мүмкіндік береді. Бұл таңбалар журналға жазылуды жаңарту кезінде де қолданылады, бұл клиенттерге журналға оңай жазылуға мүмкіндік береді, олар алып тастап қайтарып жіберетін таңба арқылы. Сондай-ақ, жабысқақ қабаттары болмағандықтан, клиенттер арзан бағадағы таңбаларды премиум өнімдерге қайта жапсыра алмайды. Ақылды таңбалардың астында RFID чиптері орналасқан. Блокаут таңбалары мүлдем көрінбейді, төмендегісін күңгірт сұр жабысқақпен жасырады. Радиоактивті таңбалар. Химиялық қосылыстарды іштен бақылауға мүмкіндік беру үшін химиялық элементтердің радиоактивті изотоптарын, мысалы, көміртек-14 пайдалану. Лазерлік немесе принтерлік таңбалар әдетте 8,5" x 11" (АҚШ форматы) немесе A4 форматындағы парақтарға кесіледі және көптеген түрлі пішіндерде, өлшемдерде, форматтарда және материалдарда болады. Лазерлік таңба материалдары лазерлік принтерлер мен көшірме машиналарының қатты қыздыруына төтеп беру үшін жасалған тегіс емес материал. Лазерлік таңбалардың кемшілігі - таңбаларды қолданудан бұрын бүкіл парақты басып шығару қажет; таңбалар алынып тасталғаннан кейін парақты принтерге қайтадан салуға болмайды, өйткені бұл басып шығару механизмін зақымдауы мүмкін. Сиялы таңба материалдары - сиялы принтерден сия мен бояуды қабылдауға арналған кеуекті материал. Сиялы таңба материалдарының ең заманауи түрлерінің бірі - сабын немесе душ гельдеріне жиі қолданылатын су өткізбейтін сиялы таңба материалдары. Қауіпсіздік таңбалары жалған өнімдерге қарсы күресу, брендті қорғау, қол сұғуға қарсы және ұрлықтан сақтау үшін қолданылады. Олар көруге оңай және жасырын ерекшеліктерді біріктіріп, көшіруді қиындатады. Қауіпсіздік баспасы, голография, бедерлеу, штрих-кодтар, RFID чиптері, арнайы баспа және әлсіз (немесе әлсіздетілген) жабысқақтарды қолдану кең таралған. Олар аутентификация, ұрлықты азайту және жалған өнімдерден қорғау үшін қолданылады және әдетте жеке куәліктерде, кредиттік карталарда, қаптамаларда және CD-ден электроникаға дейін киімге дейін қолданылады. Микробқа қарсы таңбалар. Ауруханада жұқтырылатын инфекциялардың, мысалы, MRSA және E. coli өсуіне байланысты, ауруханалардың инфекцияға сезімтал аймақтарында микробқа қарсы таңбаларды қолдану осы микроорганизмдермен күресуге көмектеседі. Ашылатын таңбалар, сондай-ақ кітапша, көп бетті, көп қабатты немесе кеңейтілген таңбалар немесе лаблеттер (таңба + жапсырманың біріктірілген түрі) деп те аталады. Егер қаптамадағы бір таңбада барлық қажетті ақпаратты көрсету мүмкін болмаса, ашылатын таңбалар жеке жапсырмалардан артықшылыққа ие, себебі олар оңай жоғалып кетуі мүмкін. Мұндай таңбалар ауыл шаруашылығы химиялық өнімдерінде және тұтынушылық фармацевтикалық өнімдерде жиі кездеседі. Штрих-кодты таңбалар. Бүгінде өндірілетін таңбалардың көп бөлігінде тауарды анықтау, жүк пакеттері сияқты заттардың іздеуін қамтамасыз ету және брендтің шынайылығын және қорғалуын талап ететін заттар үшін штрих-кодтар бар. Таңбаларда штрих-кодтардың көптеген түрлі форматтары бар, бірақ ең көп таралған форматтардың бірі - Халықаралық тауарлық нөмір (EAN). Бұл код бүкіл әлем бойынша бөлшек сауда тауарларын анықтау үшін қолданылады және тұтынушылар деңгейіндегі барлық таңбаларда кездеседі. Shrink Sleeve таңбалары контейнер немесе бөтелкеге 360 градусқа толық жабылуды қамтамасыз етеді. Поливинилхлорид (ПВХ) және полиэтилен терефталат гликольді модификацияланған (ПЭТГ) - екі жиі қолданылатын shrink sleeve материалдары. Shrink sleeve таңбаларын ерекше пішінді бөтелкелерге немесе стандартты контейнерлерге жапсыруға болады және металл эффектілерімен, текстуралы / көтерілген эффектілермен, УФ сиялармен және матовый немесе жылтыр жабындармен басуға болады.

Қысымға сезімтал жабысқақ түрлері

Белгілерге арналған қысымға сезімтал желімдер көбінесе акрил негізіндегі желімдер болып табылады, бірақ еріткішпен қапталған резеңке желімдер мен ыстық балқытумен қапталған желімдер де қолданылады, бірақ олардың көлемі аз. Ең көп таралған желім түрлері:
Тұрақты – Әдетте, материалды жыртып, бетіне зақым келтірмей немесе еріткіштер қолданбай алып тастауға арналмаған. Жабысу күші мен жылдамдығы да өзгертілуі мүмкін. Мысалы, толық жабысу бірден болуы мүмкін, немесе белгі қысқа мерзім ішінде толық жабысумен бірнеше минут немесе сағат ішінде алынуы мүмкін (қайта орналастырылатын желімдер деп аталады). Қабылдамалы – Жабысу қабілеті жеткілікті түрде күшті және қалыпты жағдайда түсіп қалмайды, бірақ негізді материалды жыртып немесе ескі бетке жабыс қалдырмай салыстырмалы түрде оңай алып тастауға болады. Әдетте, жабысқақ басқа жерге қайта жабысу үшін жеткілікті берік болады. Бұл түрді жиі "алып тасталатын" деп атайды. Алып тасталатын желімдердің көптеген түрлері бар, кейбіреулері дерлік тұрақты, ал кейбіреулері дерлік "өте қабылдамалы". Өте қабылдамалы – Негізінен кітап мұқабалары мен шыныға қолдануға арналған, алынған кезде бұл жабысқақ белгілер ешқандай қалдық қалдырмайды. Жабысу қабілеті нашар және тек жеңіл жұмыстарға ғана жарамды. Әдетте, бұл белгілер алынғаннан кейін ештеңеге өте аз жабысады. Тоңазытқыш немесе мұздатуға төзімді – Көптеген тұрақты және қабылдамалы желімдердің пайдалану температурасының лимиті 10 градус Цельсийді құрайды, ал тоңазытқыш (немесе мұздатуға төзімді) желімдердің пайдалану температурасы 40 градус Цельсийді құрайды және терең тоңдыруға қолдануға жарамды. Жоғары жабысу – Қолданылатын беттерге жоғары бастапқы жабысу қабілетін көрсететін тұрақты желім түрі, және көбінесе белгілерді қиын, дөрекі немесе лас беттерге мықты жабысу үшін жоғары мөлшерде қолданылады.

Қолдану

Жазбалар жеке-жеке, рулонмен немесе парақтармен берілуі мүмкін. Көптеген жазбаларды өндіруші алдын ала басып шығарады. Ал қалғандары қолдану кезінде қолмен немесе автоматты түрде басылады. Қаптамаларға жазбаларды жапсыру үшін арнайы жоғары жылдамдықты жазба басып жапсыру машиналары қолданылуы мүмкін; осы және басқа да әдістер бекітілген стандарттарға сәйкес болуы мүмкін. Кейбір жазбалардың үстіне соңғы басылымнан кейін оларды қорғау үшін жабындар, ламинаттар немесе таспа жабыстырылады. Мұндай жағдайлар қолдану алдында да, кейін де кездеседі. Жазбаларды жабыстыру және көшіру жиі қиынға соғады. Бұл жұмысты жеделдету үшін жазба тарату құрылғысын пайдалануға болады.

Пайдалану мүмкіндігі

Таңбаларды пайдаланушылар үшін оқылғыштық, сауаттылық және түсіндіру сияқты факторлар маңызды, сондықтан таңба жазушылар кәсіби жазу дағдыларына белгілі бір деңгейде ие болуы керек. Елге немесе аймаққа байланысты халықаралық стандарттар қолданылуы мүмкін. Сауаттылық деңгейі төмен болған жағдайда, мәтінмен қатар CropLife International ұйымының «Жауапты пайдалану» нұсқаулығында ұсынылғандай, пиктограммалар да қолданылуы мүмкін. Көздері нашар көретін пайдаланушыларға көмектесу үшін таңбаларға немесе қаптамаға Брайль әрпі қосылуы мүмкін. Таңбалардың оқылғыштығына қатысты сын жиі кездеседі; мысалы, канадалық зерттеушілер дәрілік заттардың таңбалары оқылғыштық талаптарын үнемі сақтамайтынын анықтады. Кейбір елдер мен салаларда, мысалы, Ұлыбританияда (азық-түлік) және ЕО-да (дәрілік заттар) таңбаларға қатысты нұсқаулар заңды түрде міндетті емес (соңғылары «Оқырманға көмектесу үшін әріп мөлшері мүмкіндігінше ірі болуы керек» сияқты сөздерді қолданады) және осылайша оларды орындауға болмайды. Алайда, кейбір елдер оқылғыштық үшін заңдық талаптарды белгілейді, мысалы, АҚШ-тың тамақтану туралы ақпаратқа қатысты FDA және Австралия/Жаңа Зеландияның тамақ өнімдерінің таңбалары мен қаптамаларына қатысты кодексі.

Қалыптылық

Тұрақтылық стандарттары мен сертификаттау белгілері, мысалы, органикалық тағамдар мен энергия тиімділігі кластарының белгілері, көбінесе тиісті әлеуметтік және экологиялық факторларға сәйкестікті растауға бағытталған, бұл тұтынушылар мен басқа да сатып алушыларға өнімдердің қоршаған ортаға тигізетін әсері тұрғысынан жауапты шешімдер қабылдауға мүмкіндік береді. Кәсіпорындар мен мемлекеттік органдар сәйкестікті растау үшін Еуропалық экологиялық белгіні және тұрақтылық стандарттарын ұйымдары берген белгілерді пайдалана алады. Еуропалық Одақ пен Ұлыбританияның мемлекеттік сатып алу ережелері белгі талаптарына тек "шарттың мәніне тікелей байланысты" талаптарды ғана қосуды талап етеді. 2023 жылдың маусым айында Еуропалық комиссияның ғылыми кеңес беру механизмі қолда бар мәліметтерге сәйкес, денсаулыққа қатысты тағам таңбалаудың тиімділігі "төменнен орташаға дейін" екенін және "таңбалау арқылы ақпараттық ортаны жақсарту қажет, бірақ салауатты және тұрақты диетаны дамыту үшін бұл жеткіліксіз" деген қорытындыға келді. Белгілерге қатысты тәсіл, көптеген нұсқалардың ішінде өнімді таңдау үшін қаржылық мәселелер мен күш-жігерге, немесе уақытқа қатысты жоғары талаптарды теңгерлеуді қамтиды.

Жапсырмалардың қоршаған ортаға әсері

Жазулар өндіріс, қолдану және қолданудан кейін қоршаған ортаға әсер етуі мүмкін. Арқау, жабын, желім және қағаз таңдау – маңызды факторлар. Қоршаған ортаға қатысты ережелер мен ұсынымдар көптеген көздерден келуі мүмкін. Қаптамаға жабылатын жазуларды пайдаланушылар тұрақты қаптамаға қатысты ұсынымдарды қарастыруы мүмкін. Қатты қалдықтардың иерархиясына сәйкес, қажетті функционалдылықты төмендетпестен, жазулардың саны мен мөлшері барынша азайтылуы керек. Жазудың материалдық құрамы қолданыстағы ережелерге сәйкес болуы тиіс. Таңбаланатын өнімнің және жазудың өмірлік циклын бағалау, экологиялық әсерді анықтау және жақсарту үшін пайдалы. Мысалы, кейде жазуды беткейден оңай алу қайта пайдалануға немесе қайта өңдеуге көмектеседі. Егер жазу қайта өңдеу кезінде өнімде қалса, өнімнің қайта өңделуіне кедергі келтірмейтін жазу таңдалуы керек. Мысалы, жазуы бар картон қораптарды қайта өңдегенде, ылғалға төзімді қағаз жазулар қораптарды қайта өңдеуге кедергі келтірмейді: PSA желімі арқауға жабысып, оңай алынады. Ылғалға төзімділігі жоқ қағаз арқаулар желімді босатып, қайта өңдеу процесіне кедергі келтіруі мүмкін. Жазулар өнімнің материалдық құрамын, құрастыру немесе қайта өңдеу туралы нұсқауларды хабарлау арқылы қайта өңдеуге және қайта пайдалануға көмектеседі. Экомарка тұтыну тауарларында (соның ішінде азық-түлікте) қоршаған ортаға және/немесе адамдарға басқа ұқсас өнімдерге қарағанда аз зиян келтіретін өнімдерді, мысалы, Friend of the Sea ұсынатын тұрақты теңіз өнімдерін анықтау үшін қолданылады.

Түсі

Бояу мен негіздік материалдың түстерін таңдау көбінесе Pantone Matching System (PMS) түстеріне сәйкес келеді. Pantone жүйесі жапсырма басып шығару өнеркәсібінде кеңінен қолданылады. Сонымен қатар, металл, ультракөк сәулелік, магниттік сиялар және тағы да басқа арнайы сиялар қолжетімді. Сия әдетте мөлдір болады, бірақ оны жабық түске де айналдыруға болады. Кейбір компаниялар "өздеріне" тиесілі деп санайтын түстерге патент алған жағдайлар бар. Цифрлық жапсырмалар Pantone түстерін қайта шығару үшін процесс түстерін пайдаланады.

Жинақтауға жарамдылық

Таңбаларды жинау – бүкіл әлемде кең таралған құбылыс, ол тұспалдағы қораптардан, азық-түліктерден (мысалы, ірімшік), шараптан бастап, басылған қаптамаларға дейін қамтиды.