Кіріспе
Тамақ өнімдеріндегі транс майға қатысты ережелер Көптеген елдерде өнеркәсіптік тамақ өнімдеріндегі "транс май" – транс май қышқылдарын қамтитын майдың мөлшерін шектеу мақсатында транс майды реттеу туралы ережелер қабылданды. Бұл ережелерге транс майдың денсаулыққа тигізетін айтарлықтай жағымсыз әсерлерін көрсеткен көптеген зерттеулер түрткіс болды. Жалпы қабылданғандай, диетадағы транс май жүрек-қан тамырлары аурулары, диабет және қатерлі ісіктер сияқты бірнеше аурудың дамуына себеп болатын фактор болып табылады.
Trans fat regulation, that aims to limit the amount of "trans fat" — fat containing trans fatty acids — in industrial food products, has been enacted in many countries. These regulations were motivated by numerous studies that pointed to significant negative health effects of trans fat. It is generally accepted that trans fat in the diet is a contributing factor in several diseases, including cardiovascular disease, diabetes, and cancer.
Тарих
1956 жылы ғылыми әдебиетте транс майлар коронарлық артерия ауруларының күрт өсуіне себеп болуы мүмкін деген пікірлер айтылды, бірақ үш онжылдықтан кейін алаңдаушылықтар көбінесе назардан тыс қалды. Оның орнына, 1980 жылдары жануар текті майлар диетологтардың ең басты мәселесіне айналды. Филь Соколоф сияқты белсенділер ірі газеттерде толық беттік жарнамалар жариялап, McDonald's картоп-фриінде сиыр майының қолданылуын сынады және жылдам тамақ компанияларын өсімдік майларына көшуге шақырды. Соның нәтижесінде, көптеген жылдам тамақ мекемелері дерлік бірден транс майларға ауысты. Алайда, 1990 жылдардың басындағы зерттеулер транс майлардың денсаулыққа зиянды әсерін қайта қарастырып, растады. 1994 жылы АҚШ-та транс майлар жүрек ауруларынан жыл сайын 20 000 адамның өліміне себеп болды деп есептелді. Бірнеше елде транс майлардың тағам құрамында болуын міндетті түрде көрсету енгізілді. Белсенділер бұл мәселеге назар аудару және азық-түлік өндірушілердің тәжірибесін өзгерту мақсатында науқандар ұйымдастырды.
Халықаралық реттеу
Халықаралық азық-түлік саудасы Codex Alimentarius-та стандартталған. Гидрогенделген майлар мен майлар Codex Stan 19-ның қолданыс саласына кіреді. Сүт емес май жағарлары Codex Stan 256 2007 бойынша реттеледі. Codex Alimentarius-та транс-майлар деп, транс-конфигурациядағы конуждалмаған [кем дегенде бір метилен тобымен (−CH2−) үзілген] карбон-карбон қос байланыстары бар моноқанықсыз және полиқанықсыз май қышқылдарының геометриялық изомерлері анықталады. Бұл анықтамаға әсіресе ана сүтінде, сүт өнімдерінде және сиыр етінде кездесетін транс-майлар (вакцен қышқылы және конъюгацияланған линоль қышқылы) кірмейді. 2018 жылы Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы транс-майларды жаһандық азық-түлік жүйесінен жою жоспарын бастады. Олардың есебуынша, транс-майлар жүрек-қан тамырлары ауруларынан жылына 500 мыңнан астам адамның өліміне себеп болады.
Аргентина
Трансмайлы заттардың мөлшерін көрсету талабы 2006 жылдың тамызынан бастап міндетті болды. 2010 жылдан бастап, тікелей тұтынушыларға сатылатын өсімдік майлары мен майларындағы трансмайдың жалпы майға қатынасы 2%-дан аспауы керек, ал өзге тағамдарда бұл көрсеткіш 5%-дан кем болуы тиіс. 2014 жылдың 10 желтоқсанынан бастап Аргентина транс-майы бар тағамдарға толық тыйым салды, бұл регламент үкіметке жыл сайын денсаулық сақтауға жұмсалатын 100 миллион АҚШ долларынан астам қаражатты үнемдеуге мүмкіндік береді.
Австралия
Австралияның федералды үкіметі жедел тамақтағы транс-майларды азайту саясатын белсенді түрде іске асыруға ниетті екенін мәлімдеді. Бұрынғы федералды денсаулық сақтау министрінің орынбасары Кристофер Пайн, фаст-фуд орындарынан транс-майды қолдануды азайтуды сұрады. 2007 жылдың қыркүйегіне дейін транс-майлар мен қаныққан майларға тәуелділікті азайтуға бағытталған жоспар жобасы ұсынылды. 2018 жылғы мәліметтер бойынша, Австралияның тағам таңбалау заңдары транс-майды жалпы майдың құрамынан бөлек көрсетуді міндеттемейді. Дегенмен, Австралиядағы маргарин 1996 жылдан бері көбінесе транс-майдан таза.
Австрия
Транс-майдың мөлшері жалпы майдың 4% дейін, ал 20% -дан астам майы бар өнімдерде 2% дейін шектеледі.
Бельгия
2012 жылы Conseil Supérieur de la Santé жалпы халыққа арналған өнеркәсіптік өндірістегі транс-май қышқылдары туралы ғылыми-саяси кеңес беру есебін жариялады. Оның заң шығарушы органдарға берген ұсынымы – азық-түлік өнімдерінің 100 грамында 2 грамнан артық транс-май қышқылына жол бермеу туралы болды.
Бразилия
Бразилияның денсаулық сақтау министрлігінің 2003 жылғы 23 желтоқсандағы 360 қаулысы елімізде алғаш рет азық-түлік өнімдерінің таңбаларында транс майдың мөлшерін көрсетуді міндеттеді. 2006 жылдың 31 шілдесінен бастап транс майдың мөлшерін таңбалау міндетті болды. 2019 жылы Anvisa Бразилияда сатылатын барлық өнеркәсіптік азық-түліктегі транс майдың жалпы мөлшерін 2023 жылдың соңына дейін 2%-ға дейін төмендету туралы жаңа заңнаманы жариялады.
Канада
2004 жылы басталған процесс аясында Health Canada 2018 жылдың қыркүйегінде азық-түліктегі өнеркәсіптік транс-майлардың басты көзі болып табылатын ішінара гидрогенизацияланған майларды (PHO) толығымен тыйым салды. 2017 жылдың 15 қыркүйегінде Health Canada транс-майларға 2018 жылдың 15 қыркүйегінен бастап толық тыйым салынатынын хабарлады, және бұл тыйым 2018 жылдың қыркүйегінде күшіне енді, ішінара гидрогенизацияланған майларды (өнеркәсіптік транс-майлардың ең көп таралған көзін) тыйымдай отырып. Қазір өндірушілерге Канадада сатылатын немесе импортталатын тағамдарға ішінара гидрогенизацияланған майларды қосуға рұқсат етілмейді.
Қоғамның пікірі
2009 жылдың ақпан айында Реджина қаласында, Саскачеван провинциясында, салықтан бұрынғы орташа табысы шамамен 30 000 доллар болатын үш түрлі аймақтағы үш азық-түлік дүкенінде көлденең қималы зерттеу жүргізілді. Зерттеуге қатысқан 211 респонденттің көп бөлігі өз үй шаруашылығына тамақ сатып алатын әйелдер болды. Олардан қандай тамақ сатып алуға қатысты шешім қабылдайтындары туралы сұрағанда, баға, қоректік құндылығы және қажеттілік ең маңызды факторлар екенін айтты. Бірақ, қоректік құрамын қарағанда, ингредиенттерге көбірек назар аударса, транс майдың мөлшеріне мән бермейтінін көрсетті. Яғни, егер оларға тура айтылмаса, транс май туралы ойларына келмейді. Транс май туралы естіп пе деген сұраққа 98% «Иә» деп жауап берді. Дегенмен, оның денсаулыққа зиянды екенін тек 27% ғана білді. Сондай-ақ, 79% транс май туралы аз білетінін және олардың білімін арттыруға болатынын айтты. 41-60 жастағы респонденттер транс майды денсаулыққа қатысты маңызды мәселе деп қарастырды, ал 18-40 жастағыларға қарағанда бұл көрсеткіш жоғары болды. Егер сүйікті тағамдарында транс май бар екенін білсе, оны сатып алуын тоқтата ма деген сұраққа көпшілігі, әсіресе жас респонденттер, сатып ала беруін айтты. Сонымен қатар, транс майды үлкен мәселе деп санаған респонденттердің 56% азық-түлік рационын транс май жоқ тағамдарға өзгертуге дайын емес еді. Өйткені, дәм мен тамақтан алған ләззат денсаулыққа қауіп төндіретін факторлардан басым. «Транс майды тұтыну және оның нәтижесінде жүрек-қан тамырлары ауруларының қаупіне ұшу – жасқа және әлеуметтік-экономикалық жағдайына қарамастан, халық денсаулығы үшін маңызды мәселе болып табылады».
Дания
2003 жылдың наурыз айында Дания жасанды транс майларды тиімді түрде тыйым салған алғашқы ел болды. Ол адамдардың тағамдық тұтынуына арналған майлар мен майлардағы транс майдың үлесін 2%-ға дейін шектеді, бұл жартылай гидрогенделген майларға сай келмейді. Бұл шектеу дайын өнімге емес, ингредиенттерге қатысты. Осы реттеу арқасында Данияда өңделген тағамдарды қоса алғанда, күніне 1 грамнан кем индустриалды түрде өндірілген транс майды тұтыну мүмкін болды. Бір қоғамдық денсаулық сақтау зерттеуі Дания үкіметінің 20 жыл ішінде транс май тұтынуын күніне 6 граммнан 1 грамға дейін азайтуға жасаған күш-жігері ишемиялық жүрек ауруынан болатын өлім-жітімнің 50%-ға төмендеуімен байланысты екенін көрсетті.
Еуропалық Одақ
2004 жылы Еуропалық тамақ қауіпсіздігі агенттігі транс майлы қышқылдар туралы ғылыми қорытынды жасады, онда "ТФҚ-ны көп мөлшерде қабылдау жүрек-қантамыр ауруларының қаупін арттыруы мүмкін" деп тұжырымдалды. 2021 жылғы 2 сәуірден бастап ЕО-да тұтынушыларға сатылатын азық-түліктердің 100 грам майында 2 грамнан кем өнеркәсіптік транс май болуы міндетті.
Грекия
Грекия заңдары мектеп буфеттерінде сатылатын транс-майлардың мөлшерін 0,1%-ға дейін шектейді (Министрлік шешімі Υ1γ/ΓΠ/оικ 81025/ΦΕΚ 2135/τ.Β'/29.08.2013, Министрлік шешімі Υ1γ/ Γ.Π/οικ 96605/ΦΕΚ 2800 τ.Β/4.11.201 өзгерістерімен).
Исландия
2010 жылы жалпы майдың құрамындағы транс майдың мөлшері 2% -дан аспауға шектелді.
Израиль
2014 жылдан бері құрамында 2%-дан астам майы бар тағамдық өнімдерді белгілеу міндетті. Құрамы туралы мәліметтерде транс-майлардың мөлшері көрсетілуі керек.
Румыния
2020 жылдың 19 тамызында президент транс-майлардың 100 грамм майға 2 граммнан аспауын регламенттеуші 182/2020 заңын жариялады. Осы талапқа сәйкес келмейтін азық-түлік өндірушілер 10 000 мен 30 000 лей аралығында айыппұл төлейді. Заң 2021 жылдың 1 сәуірінен күшіне енеді және 2017 жылы «Румынияны құтқару» одағының сенаторы Адриан Винер бастамасымен әзірленді.
Сауд Арабиясы
Сауд Арабиясының Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасы (SFDA) импорттаушылар мен өндірушілерден азық-түлік өнімдерінің құрамындағы майлар туралы ақпаратта транс-майдың мөлшерін Сауд Арабиясы стандарттарына/Шығыс Араб елдері стандарттарына сәйкес көрсетуді талап етеді. 2020 жылдан бастап Сауд Арабиясы Денсаулық сақтау министрі транс-майдың барлық азық-түлік өнімдерінде қолданылуына тыйым салынғанын жариялады, олардың денсаулыққа зиян келтіруіне байланысты.
Сингапур
Денсаулық сақтау министрлігі 2019 жылдың 6 наурызында ішінара гидрогенизацияланған майларға (ИГМ) толық тыйым салу туралы хабарлады. Мақсат 2021 жылдың маусым айына дейін ИГМ-ды тыйым салу болды, бұл дені сау тамақтану әдеттерін қалыптастыруға бағытталған. ИГМ-ға толық тыйым салу 2021 жылдың 1 маусымынан күшіне енді.
Швеция
Парламент 2011 жылы үкіметке өнеркәсіптік түрде өндірілген транс-майларды азық-түлікте пайдалануға тыйым салатын заң жобасын дереу ұсынуға өкілеттік берді, бірақ 2017 жылға дейін бұл заң әлі күшіне енбеген.
Швейцария
Швейцария Данияның транс майға тыйым салғаннан кейін, 2008 жылдың сәуірінен бастап өзінің де тыйымын қолданды.
Ұлыбритания
2005 жылдың қазан айында Тамақ стандарттары агенттігі (FSA) Ұлыбританияда жақсырақ таңбалауды сұрады. 2006 жылғы 29 шілдедегі «British Medical Journal» журналының редакциялық мақаласында да жақсырақ таңбалауға шақыру жазылған. 2007 жылдың қаңтар айында Британдық бөлшек сауда консорциумы Asda, Boots, Co-op Food, Iceland, Marks and Spencer, Sainsbury’s, Tesco және Waitrose сияқты Ұлыбританияның ірі бөлшек сауда компаниялары өз өнімдеріне транс-май қышқылдарын 2007 жылдың соңына дейін қосуды тоқтатуға ниетті екенін мәлімдеді. Sainsbury’s Ұлыбританиядағы алғашқы ірі сауда орталығы болды, ол өз дүкендерінің барлық брендтері бар азық-түлік өнімдерінен транс-майды тыйым салды. 2007 жылғы 13 желтоқсанда Азық-түлік стандарттарын реттеу агенттігі баспасөз хабарламаларында азық-түліктегі транс-майларды азайту жөніндегі ерікті шаралар тұтынушылардың қауіпсіз деңгейде тұтынуына әкелгенін мәлімдеді. 2010 жылдың 15 сәуірінде «British Medical Journal» журналының редакциялық мақаласында транс-майлар «келесі жылға дейін Ұлыбританияда дерлік жойылуы керек» деп айтылды. 2010 жылдың маусым айында Ұлттық денсаулық сақтау және клиникалық тәжірибе институтының (NICE) «Жүрек-қан тамырлары ауруларының алдын алу» атты есебінде 2006 жылы жүрек-қан тамырлары ауруларынан болған 40 000 өлімнің «көбінесе алдын алуға болатындығы» мәлімделді. Осы мақсатқа жету үшін NICE 24 ұсыныс ұсынды, оның ішінде өнімдерді таңбалау, халықты білім беру, 16 жасқа толмағандарды зиянды тағамдарды насихаттаудан қорғау, дене шынықтыруды және белсенді саяхатты қолдау, тіпті зиянды тағамдарды өндіруді азайту үшін Ортақ ауыл шаруашылығы саясатын реформалау. Жедел тағам сататын орындар тәуекел факторы ретінде аталды, олар (2007 жылы) 170 г Макдональдс картоп қуырылған және 160 г наггеттерінде 6-8 г транс-май бар, бұл жүректің ишемиялық ауруынан өлім қаупін едәуір арттырады. NICE диетаға қатысты үш нақты ұсыныс жасады: 1) 2025 жылға дейін тамаққа тұзды күн сайын 3 г-ға дейін азайту; 2) қаныққан майларды тұтынуды екі есеге азайту; 3) азық-түліктегі өнеркәсіптік өндірісте өндірілетін транс-май қышқылдарын пайдалануды жою. Алайда, бұл ұсыныстарды азық-түлік өнеркәсібі қуана қабылдамады, олар транс-майдың деңгейін Дүниежүзілік денсаулық ұйымының (ДДҰ) 2%-ға дейінгі ұсынысынан төмендете бастағанын мәлімдеді. Денсаулық сақтау министрі Эндрю Лэнсли 2012 жылдың 15 наурызында жасанды транс-майларды жою туралы ерікті уәде берді. Asda, Pizza Hut, Burger King, Tesco, Unilever және United Biscuits – бұл келісімге келіскен 73 компанияның кейбіреулері. Лэнсли мен оның арнайы кеңесшісі Билл Морган бұрын тамақ өнеркәсібінде мүдделері бар фирмаларда жұмыс істеген және кейбір журналистер мұның мүдделер қақтығысына әкелетінін айтты. Көптеген денсаулық сақтау мамандары келісімнің ерікті сипатына риза емес. Ливерпуль университетінің клиникалық эпидемиология профессоры Саймон Кейпвелл орташа көрсеткіштер негізінде тұтынуды негіздеу дұрыс емес деп санайды, өйткені қоғамдағы кейбір адамдар одан әлдеқайда көп мөлшерде тұтынуы мүмкін.
Америка Құрама Штаттары
2003 жылдың 11 шілдесінде Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасы (FDA) өндірушілерді тамақ пен кейбір диеталық қоспалардың құрамындағы майлар туралы ақпаратты тағамдық құндылық туралы мәліметтер панелінде көрсетуді талап ететін ереже шығарды. Жаңа талап 2006 жылдың 1 қаңтарынан бастап міндетті болды, тіпті мерзімді ұзартуға өтініш білдірген компаниялар үшін де. Бірақ, көптеген басқа елдерден айырмашылығы, бір порцияда 0,5 граммнан аз транс-майы бар тағамдар этикеткада 0 грамм транс-майы бар деп көрсетілуі мүмкін. Journal of Public Policy & Marketing журналында жарияланған зерттеуге сәйкес, түсіндірме жазба немесе тәуліктік норма туралы қосымша ақпарат болмаса, көптеген тұтынушылар тағамдық құндылық туралы мәліметтер панеліндегі транс-майдың мағынасын түсіне алмайды. Транс-май туралы және оның денсаулыққа зиянды әсері туралы алдын ала білімі жоқ тұтынушылар, оның ішінде жүрек ауруларына бейім адамдар, панельде ұсынылған ақпаратты дұрыс түсінбейді. FDA «транс-майсыз» немесе «азырақ транс-майы бар» сияқты тағамдық құндылық туралы мәлімдемелерді бекітпеді, себебі «күнделікті ұсынылатын мөлшерді» анықтай алмады. Дегенмен, агенттік мұндай мәлімдемелерді тұтынушылардың түсінуін бағалау үшін зерттеу жүргізуді жоспарлап отыр және оларды қаптамалы тағамдарда қолдануға рұқсат беретін ережелерді қарастыруы мүмкін. Алайда, мекемелік тағамдардың қаптамасында транс-майды көрсету міндетті емес; сондықтан мектептер, ауруханалар, түрмелер және асханалар сияқты ірі сатып алушылар коммерциялық тағамдардағы транс-майдың мөлшерін бағалай алмайды. Бұл жоспарды сынға алғандар, соның ішінде FDA кеңесшісі доктор Карлос Камарго, бір порция үшін 0,5 грамм шегі транс-майсыз тағам деп атауға тым жоғары екеніне алаңдаушылық білдірді. Себебі, адам бірнеше порция өнім жесе немесе күні бойы бірнеше өнім жесе, ол әлі де айтарлықтай мөлшерде транс-майды тұтынуы мүмкін. Осыған қарамастан, FDA-ның бағалауынша, 2009 жылға қарай транс-майды көрсету арқасында жыл сайын 600-ден 1200-ға дейін жүрек қантамырлары ауруының алдын алуға және 250-ден 500-ге дейін өлімнің санын азайтуға болады. Бұл нәтиже тұтынушылардың транс-майы аз балама тағамдарды таңдауынан және өндірушілердің өнімдеріндегі транс-майдың мөлшерін азайтуынан күтілуде. Америкалық Медициналық Ассоциация АҚШ-тағы мейрамханалар мен кондитерлік фабрикаларда жасалған транс-майды қолдануға тыйым салуға бағытталған кез келген мемлекеттік және федералдық бастамаларды қолдайды. Америкалық Халық Денсаулығы Сақтау Ассоциациясы 2007 жылы транс-майға қатысты жаңа саясат қабылдады. «Тамақ өнімдеріндегі транс-май қышқылдарын шектеу» деген тақырыптағы жаңа нұсқаулықта үкіметке барлық коммерциялық тағамдарда транс-майдың құрамын көрсетуді талап ету ұсынылады. Сондай-ақ, федералдық, штаттық және жергілікті билік органдарын мейрамханаларда транс-майды қолдануға тыйым салуға және бақылау жасауға шақырады. Сонымен қатар, APHA университеттер, түрмелер және балалар бақшалары сияқты қоғамдық орындарда транс-майы бар тағамдарды сатуға және қолдануға тыйым салуды ұсынады. Моноглицеридтер мен диглицеридтер FDA бойынша майларға жатпайды, тіпті олардың денеге сіңген кезде салмағына шаққандағы калория мөлшері шамамен бірдей болғанына қарамастан. 2013 жылдың 7 қарашасында FDA транс-майлардың «жалпы алғанда қауіпсіз деп танылмағаны» туралы алдын ала шешім шығарды, бұл транс-майларды «тамақ қоспасы» ретінде қайта жіктеуге әкелуі мүмкін екеніне кеңінен сенеді, яғни оларды ерекше реттеуші рұқсатысыз тағамдарда қолдануға болмайды. Бұл АҚШ-тың тағамдық өнімдерінен транс-майды толығымен жоюға әкелуі мүмкін. 2015 жылдың 16 маусымында қабылданған ресми шешімге сәйкес, үш жыл ішінде, 2018 жылдың 18 маусымына дейін АҚШ-та дайындалған тағамдардың құрамында, FDA рұқсаты болмаса, транс-май болмауы керек. FDA 2018 жылдың мамыр айында компанияларға өнімнің дәмін жақсарту немесе өнеркәсіптік нан пісіру табаларын майлау үшін басқа ингредиенттерді табуға тағы бір жыл беруге келісті, бұл 2019 жылдың мамыр айынан бастап АҚШ-та транс-майға тыйым салуға әкелді. Сондай-ақ, транс-майы бар жаңа өнімдерді жасауға рұқсат берілмесе де, қазірдің өзінде дүкендердегі тағамдарға нарықтан шығу үшін біраз уақыт беріледі.
Мемлекеттік және жергілікті реттеу
Федералды тыйым салуға дейін Калифорния штаты мен АҚШ-тың бірнеше қалалары транс майларды тұтынуды азайту үшін шаралар қабылдады. 2005 жылы Тибурон, Калифорния, барлық мейрамханалар транс майы жоқ майлармен тамақ пісіретін алғашқы американдық қалаға айналды. 2007 жылы Мэриленд штатының Монтгомери округі ішінара гидрогенизацияланған майларға тыйым салуды мақұлдады, бұл транс майларды шектеуді жүзеге асыратын елдің алғашқы округі болды. 2005 жылы Нью-Йорк қаласы транс-майларды тұтынуды азайту үшін науқанға кірісті, жүрек аурулары тұрғындардың өлімінің негізгі себебі екенін атап өтті. Бұл үшін қоғамдық білім беру науқанын өткізу және мейрамхана иелеріне өздері ұсынған тағамнан транс майын алып тастауды сұрау қажет болды. 2006 жылы Нью-Йорк қаласының денсаулық сақтау басқармасы ерікті бағдарламаның нәтижелі болмағанын анықтап, мейрамханаларда жасанды транс-майларға тыйым салу туралы ұсынысқа қатысты қоғамдық пікірлерді сұрады. 2006 жылдың 5 желтоқсанында директорлар кеңесі транс майы бар тамақ өнімдеріне тыйым салу туралы шешім қабылдады. Нью-Йорк АҚШ-тың алғашқы ірі қаласы болды, ол мейрамханаларда транс-майларды қатаң шектеді. Ресторандарға 1 шілде 2007 жылы бір порция үшін 0,5 г-дан жоғары жасанды транс майы бар көптеген майларды қолдануға тыйым салынды және олар 2008 жылдың 1 шілдесіне дейін барлық тағамдарында бірдей мақсатқа қол жеткізген болуы керек еді. Филадельфия қалалық кеңесі 2007 жылдың ақпан айында тыйым салу туралы бірауыздан дауыс берді және бұл шараға мэр Джон Ф. Стрит қол қойды. Қаулы қалада сатылатын алдын ала таңбаланған тағамдарға қолданылмайды, бірақ қаладағы мейрамханалар 2007 жылдың 1 қыркүйегіне дейін тамақты транс-майлармен қуыруды тоқтатуды талап етті. Бұйрықта сонымен қатар бір жылдан кейін күшіне енетін коммерциялық асханаларда транс майының ингредиенттер ретінде қолданылуына тыйым салатын ереже де бар. 2007 жылдың 10 қазанында Филадельфия қалалық кеңесі қаладағы шағын нан пісіру орындарында транс-майларды қолдануға рұқсат берді. Нью-Йорк штатының Лонг-Айленд қаласында орналасқан Нассау округінің 2008 жылдың 1 сәуірінен бастап ресторандарда транс-майларға тыйым салынды. Нан пісіру орындарына 2011 жылдың 1 сәуіріне дейін мерзім ұзартылды. Нью-Йорк штатының Албани округінде транс майына тыйым салынды. Бұл тыйым салу 2007 жылғы 14 мамырда округтік заң шығарушы орган бір ауыздан дауыс бергеннен кейін қабылданды. Бұл шешім Нью-Йорк қаласының шешімінен кейін қабылданды, бірақ ешқандай жоспар әзірге әзірленбеген. Заң шығарушылар Нью-Йорк штатының мейрамханалар қауымдастығының президенті және бас директоры Рик Сэмпсоннан хат алды, ол оларды "Нью-Йорк қаласының тыйым салуының толық әсері белгілі болғанға дейін осы мәселе бойынша кез-келген іс-әрекетті кейінге қалдыруға" шақырды. Сан-Франциско 2008 жылдың қаңтар айында ресми түрде өзінің мейрамханаларына транс майынан бас тартуды тапсырды. Ерікті бағдарламаға сәйкес келетін және оған өтініш берген мейрамханаларға қалалық наклейка беріледі. Заң шығарушылар келесі қадам міндетті түрде тыйым салу болады дейді. Сонымен қатар, Чикагода майларға ішінара тыйым салу және фаст-фуд ресторандары үшін талаптарды жариялау туралы шешім қабылданды. Транс майларға тыйым салу Массачусетс, Мэриленд және Вермонт штаттарының заң шығарушы органдарында да енгізілді. 2008 жылдың наурызында Бостон қоғамдық денсаулық сақтау комиссиясының денсаулық сақтау кеңесі тамақ қызмет көрсету мекемелеріне жасанды транс-майлы заттардан тұратын тағамдарды бір порция үшін 0,5 граммнан астам мөлшерде сату туралы ереже берді, бұл Нью-Йорк қаласындағы ережеге ұқсас; ашық таңбаланған таңбаланған тағамдар мен қайырымдылық печенье сату үшін кейбір ерекшеліктер бар. Вашингтон штатының Кинг округі 2009 жылдың 1 ақпанынан бастап қолдан жасалған транс-майларға тыйым салды. 2008 жылдың шілдесінде Калифорния 2010 жылдың 1 қаңтарынан бастап ресторандарда транс-майларға тыйым салған алғашқы штат болды; Губернатор Арнольд Шварценеггер заңға қол қойды. Калифорниялық мейрамханаларға майды, қысқалауды және жасанды транс майларды құрайтын маргаринді жағылатын немесе қуыруға қолдануға тыйым салынады, терең қуыруды қоспағанда. 2011 жылдың 1 қаңтарынан бастап пончик пен басқа да нан пісірілген өнімдерге жасанды транс майларды қолдануға тыйым салынды. 2007 жылы Американың жүрек қауымдастығы транс-майлардың зиянды әсері туралы жұртшылықты хабардар ету үшін "Жүздеріне қара" атты науқанын бастады.
2015-2018 кезеңді жою
2009 жылы 94 жасында Иллинойс университетінің профессоры Фред Кумерроу, транс-майларды зерттеуші және ондаған жылдар бойы осы затқа федералды тыйым салу үшін күш жіберген адам, АҚШ-тың Тамақ және Дәрі-дәрмек басқармасына (FDA) өтініш жолдады, онда АҚШ тағамдық өнімдерінен жасанды транс-майларды жою сұралды. FDA оның өтінішіне төрт жыл бойы жауап бермеді, ал 2013 жылы Кумерроу FDA-ға және АҚШ-тың Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызмет департаментіне қарсы сотқа шағымданып, FDA-ны өтінішіне жауап беруге және "толық әкімшілік қарастыру олардың қауіпсіздігін жаңадан дәлелдемесе, ішінара гидрогенделген майларға тыйым салуға" мәжбүрлеуді талап етті. Сотқа шағым түсіргеннен үш ай өткен соң, FDA транс-майлардың қауіпсіз екендігі жалпы мойындалмағанын және "2018 жылдың 18 маусымынан бастап, егер өндіруші нақты қолданудың қауіпсіз екенін нақты ғылыми дәлелдермен көрсетпесе, тағамға қосылмауы керек" деп шешім шығарды. Кумерроу: "Ғылым жеңіске жетті" деді. Бұл тыйымның арқасында жылына шамамен 90 000 адамның мерзімінен бұрынғы өлімінен сақталуы мүмкін деп есептеледі.
Өндірушінің жауабы
Пальма майы – бұл пальма ағашының жемісінен алынған, бөлме температурасында (15–25 градус Цельсий) жартылай қатты күйде болатын табиғи май. Ол пісіру және өңделген тағамдарда ішінара гидрогенделген майлардың орнына қолданылуы мүмкін, бірақ ішінара гидрогенделген майларды пальма майымен алмастыру денсаулыққа қандай пайда әкеледі деген мәселеде пікір талас тудырады. 2006 жылы Ұлттық денсаулық институттары мен АҚШ Ауыл шаруашылығы министрлігінің ғылыми-зерттеу қызметі жүргізген зерттеуде пальма майының тамақ өнеркәсібінде ішінара гидрогенделген майлардың (транс майлардың) қауіпсіз баламасы еместігі анықталды, себебі пальма майы транс майлар сияқты қандағы ЛПНҚ (төмен тығыздықтағы липопротеин) және аполипопротеин B концентрацияларында кері өзгерістерге алып келеді. Crisco (алғашқы ішінара гидрогенделген өсімдік майы) өндірушісі, американдық J. M. Smucker компаниясы 2004 жылы соя және күнбағыс майымен араластырылған қатты қаныққан пальма майынан жасалған жаңа құрамын ұсынды. Бұл қоспа бұрынғы ішінара гидрогенделген Crisco сияқты бірдей қысқарту эффектін берді және 1 ас қасық порциясына транс майдың 0 граммын қамтиды деп белгіленді (алғашқы Crisco-ның 1,5 граммен салыстырғанда). 2007 жылдың 24 қаңтарынан бастап Smucker компаниясы АҚШ-тағы барлық Crisco қысқарту өнімдерінің бір порциясында транс майдың 1 грамнан кем мөлшерде және қаныққан майдың сары майдан кем мөлшерде болуын қамтамасыз еткенін мәлімдеді. 2004 жылы ұсынылған транс майсыз нұсқасы жеке сатылымнан алынды. 2004 жылдың 22 мамырында Unilever компаниясы, Joseph Crosfield & Sons компаниясының мұрагері (алғашқы Вильгельм Норманның гидрогенделген қатайтылған майларын өндіруші), Канададағы барлық маргарин өнімдерінен, соның ішінде олардың флагмандық Becel брендінен транс майларды жойғанын хабарлады. Агробизнес гиганты Bunge Limited компаниясының Bunge Oils бөлімшесі жүгері, канола және соя майларынан жасалған сутекті емес майлар, маргариндер және қысқартулар NT желісін өндіріп, сатады. 2003 жылдан бері Loders Croklaan компаниясы, Малайзияның IOI Group компаниясының толық серіктес компаниясы, АҚШ-тағы ірі азық-түлік компанияларына маргарин жасау үшін пальма майынан жасалған транс майы жоқ нан пісіру және кондитерлік майларын жеткізіп келеді.