Кіріспе
Жылжымалы кинотеатр – дөңгелектердегі кинотеатр. Мысалы, Шотландияның «Экран машинасы» жылжымалы кинотеатры соңғы фильмдердің дәстүрлі 35 мм көрсетілімдерін, толық цифрлық дыбысын, кондиционерді, ыңғайлы еңісті орындықтарды және мүгедектерге толық қолжетімділікті қамтамасыз етеді. Француздардың өз «Киномобиль» жүйесі бар. Сондай-ақ, цифрлық проекция технологиясын қолданатын кішігірім жылжымалы кинотеатрлар да бар. Мұндай кинотеатрлардың мысалы – Ұлыбританиядағы «Sol Cinema» және 2000 жылы құрылған «Gorilla Cinema». Олар тіпті одан да шалғай жерлерде көрсетілімді қамтамасыз ету үшін күн қуаты мен батареяларды пайдаланады. Көбінесе бұл көрсетімдер түнде ашық ауада немесе шатырлар мен басқа уақытша құрылыстарда өтеді. Соңғы кезде жылжымалы кинотеатрлар әлемінде 1967 жылы салынған, жақында қайта қалпына келтірілген арнайы кинотеатр қайта іске қосылды (оның тарихы төменде қарастырылады). 2006 жылдан бері Италияның «Cortomobile» кинотеатры, екі көрерменге арналған жылжымалы кинозал, кинофестивальдарда қысқаметражды және анимациялық фильмдерді көрсетеді және 2009 жылдың наурыз айында Флоренцияда өткен «First Car Film Festival» фестивалінің басты кейіпкері болды. 1995 жылдан бері Флорида штатының Майами қаласындағы «Cinetransformer International» компаниясы іс-шаралар мен тәжірибелік маркетинг үшін жылжымалы кинотеатрлар паркін пайдаланады. 91 орындық патенттелген стадион стиліндегі конфигурациясы бар «Cinetransformer» 2010 жылы «Comic Con» көрмесінде «Jackass 3» фильмін 3D форматында көрсету арқылы әлемдегі алғашқы 3D жылжымалы кинотеатр ретінде танылды. 2011 жылы ол «Final Destination 5 In 3D» фильмінің тұсаукесері үшін тағы да таңдалды.
Тарих
Коммунистер мен контрреволюционерлер арасындағы Ресей Азамат соғысы кезінде алғашқы кино пионері Дзига Вертов Михаил Калининнің агит-пойызында киновагонды құруға және басқаруға көмектесті. Ол фильм түсіру, дамыту, монтаждау және көрсету үшін жабдықтармен жабдықталған. Пойыздар әскерлердің моральдық рухын көтеруді мақсат еткен агитациялық-пропагандалық миссиялармен майданға жіберілді. Олар сонымен қатар халықтың революциялық ынтасын оятуға да бағытталған. 1960 жылдардың соңында Гарольд Уилсонның лейбористік үкіметінде жұмыс істеген Тони Бенн Технология министрлігі үшін жеті арнайы салынған жылжымалы кинобөлімшелерге тапсырыс берді, мақсаты – «стандарттарды көтеру» және британдық өнеркәсіпті ілгерілету. Жоба қысқа ғана уақытқа созылды және бөлімшелер 1974 жылы мемлекеттік аукционда сатылды. Көпшілігі көп бұрын қолданыстан шығарылып, жоғалып кеткен деп есептеледі. Бірақ біреуін сэр Уильям МакАльпин Америкадан құтқарып алған Flying Scotsman локомотивімен бірге сатып алып, 1975 жылы Транспорттық Трастқа сыйлады, онда ол 15 жыл сақталды. Содан бері ол бірнеше жеке меншік иесінде болды және толық қалпына келтірілгеннен кейін қазір Англияның оңтүстік-батысында орналасқан Vintage Mobile Cinema ретінде жұмыс істейді. 2015 жылдың мамыр айында қалған жалғыз Vintage Mobile Cinema сатылды және Гертфордшир/Букингемшир шекарасындағы жаңа орнына көшіріледі. Африкадағы отарлық кезеңде жылжымалы кино өте танымал болды, онда Ленд Роверлер ақ матадан жасалған экранды (әдетте Ленд Роверге орнатылған), портативті генераторды, 16 мм проекторды және динамиктерді тасымалдау үшін кино фургон ретінде пайдаланылды. Осылайша ауылдық аймақтар үгіт-насихат және білім беру фильмдерін алды, олар әдетте кешкі уақытта, қараңғыда көрсетілді.
Сол кинотеатры
Сол кинотеатры Ұлыбританияда орналасқан және 8 адамға арналған. 2010 жылы ол әлемдегі ең кішкентай күн энергиясымен жұмыс істейтін кинотеатр деп танылды. Кинотеатрдың ішінде, қысқа фильмдерді көрсету үшін LED проекторы қолданылады, ал батареялар күннен жиналған энергияны сақтап, кинотеатрды қуатпен қамтамасыз етеді. Олардың фотоэлектрлік панельдері күн сәулесін пайдаланады, тіпті фильм көрсетіліп жатқанда да қуат бітпейді. 2014 жылы Сол кинотеатры тұрақты технологияны ең жақсы қолданғаны үшін «Цифрлық батыр» сыйлығын жеңіп алды. Total Film журналы Сол кинотеатрын «Әлемдегі ең жақсы кинотеатрлар» тізімінде 26-шы орынға қойды. Сол кинотеатры әр жыл сайын Гластонбери фестивалінде өнер көрсетеді, сондай-ақ Ұлыбритания және Ирландия бойынша гастрольдік сапарлармен жүреді.
Ирландияның көшпелі кино көрмесі
Гарри МакФадден, Джек пен Флоренс МакФадденнің (қыздығы Брэдли) бес бауырдың жалғыз тірі қалған ұлы, анасы мен әкесінің жылжымалы кино көрсетуімен саяхаттаған күндерінен көптеген мәлімет сақтайды. Джек пен Флори бастаған кездегі фильмдер нұсқаусыз фильмдер болатын. «Шоу» сол кезде жылқылармен жүргізілді. «Сөйлейтін фильмдер» келген кезде МакФаддендерде көптеген фильмдер болды: Бак Джонс сериясы, Флэш Гордон, көптеген вестерндер, комедиялар, барлық жанрлар. Олардың фильмдері бір қалада алты аптаға жететін. Көлік өзгерді, пневматикалық дөңгелектер, әкем Джек жылқыдан ауысқандағы алаңдаушылығы туралы әңгімелер, жылқылар жүк көліктерімен алмастырылды. Көп бұрын Гарри Дэниел Дэй Льюиспен «Соңғы мохикан» фильмінен кейін кездесіп, отбасының түпнұсқа фильмді көрсеткенін мақтанмен айта алды. Көптеген ауылдық жерлерде адамдар генератор қосылғанда шамның жанып тұруын көру үшін жиналатындығы туралы әңгімелер айтылады. Ирландияда жылжымалы кинотеатрлар 1920 жылдардан 1960 жылдардың ортасына дейін жұмыс істеді. 250 адамға дейін орын беретін жылжымалы ағаш құрылыс орнатылды. Ғимараттың қабырғалары ағаштан, ал шатыры матадан, шамамен 40 футқа 24 фут болды. 35 мм проектор ғимараттың бір шетіндегі вагонға орналастырылды. Бұл көрсетулер қыс пен жазда, кез келген ауа райында саяхаттады; кейде желдің күшінен кинотеатрдың мата шатырын алып тастауға мәжбүр болды, тіпті түнде желдің салдарынан бұл қиын болды. Ирландияны 20 отбасы аралап, көбінесе ең жақын кинотеатры шақырымдап қашықтағы шалғай аймақтарда саяхаттады. Бұл жылжымалы кинотеатрлар бір ауылда үш аптаға дейін тұрып, содан кейін басқа жерге көшетін. Отбасылар вагоншаларда тұрып, өз генераторлары мен фильмдерін алып жүрді. Соғыс кезінде автокөліктерге отын жетіспеуіне байланысты көлік қиындыққа тап болды. Кейбір кинотеатрлар соғыс аяқталғанға дейін тоқтады, ал басқалары жабдықтарын ауылдан ауылға жылжыту үшін жылқыларды пайдаланды және генераторларды іске қосу үшін отынды үнемдеді. Тіпті сол кезде олар литрін 30 шиллингке дейін қара нарықтан қосымша отын сатып алуға мәжбүр болды. Көрсетушілердің балалары олардың болу мерзімі бойы жергілікті мектептерге барды; кейбіреулері жылына 16-18 мектепке барып оқыды. 1960 жылдары турды тоқтатқан кезде ересектерге кіру ақысы 1 шиллинг пен 6 пенстен 2 шиллингке дейін болды. Теледидардың пайда болуы осы жылжымалы кинотеатрлардың тоқтауына себеп болды, бірақ олар шалғайдағы адамдарға киноны жеткізгені үшін еске алынады, олардың кейбіреулері бұрын ешқашан сөйлейтін фильмдерді көрмеген. Көрсетілген фильмдердің көпшілігі сегіз жыл бұрын түсірілген және көрсетушілер сатып алған, кейбіреулері бес аптаға дейін қорын сақтап, әр түні екі сағаттан көрсетіп отырды. Көрсетушілер фильмдерге ие болғанымен, оларды әр көрсеткен сайын акциз төлемей, жұртшылыққа көрсетуге рұқсаты болмады, сондықтан олар төлемеді, сондықтан уақыт-уақытпен акциз инспекторы келіп фильмді немесе кеміндегі фильмнің атын тәркілейтін. Отбасылардың көпшілігі ойын-сауық көрсетулеріне ауысты, кейбіреулері өздерінің цирктарын құрды, ал басқалары сахналық көрсетулерге қатысты, ал кейбіреулері қалалар мен ауылдарда тұруға кірісті. Көбісі балалары мен немерелері арқылы ойын-сауық бизнесінде өкілдік етеді, ал басқалары басқа елдерге көшті. Кейбір отбасылардың есімдері жақсы есте сақталады: Лайонс отбасы, Муллинс, Калленс, МакКормак, Кортни, Линнс, МакФаддендер, Барреттер, Корвинос, Роуздер, Газеттер, Брэдли және тағы да басқалар; кейбіреулерінің есімдері ең ескілерінен басқалары ұмытып кетті. 1949 жылы осы отбасылардың бірі, Брайан Лайонс, «Таймс Пикториал» газетінің толық бетінде олардың көрсетулерінің суреттерімен және басқа беттерде үлкен мақаламен жарияланды. Суреттер Росскарбери, Вест-Корк қаласында түсірілген және кинотеатрда отырған жергілікті тұрғындардың бірнеше суреттерін қамтыды. Жылдар өте келе, көптеген жылжымалы кинотеатрлар өртеніп кетті, себебі олар нитро ерітіндісінен жасалған фильмдерді қолданды. Бақытымызға орай, ешкім зардап шекпеді, бірақ ғимараттар көбінесе қирады. Мұндай жағдайға ұшырағандардың көпшілігі көп ұзамай басқа көрсетушілердің көмегімен қайтадан жолға шықты. Бүгінде Маккормак, Муллинс, МакФадден және Кортни есімдері Ирландияның қалалары мен шалғай ауылдарындағы адамдарға көңіл көтеру үшін жолдармен жүре беретін есімдердің бірі болып табылады.
Австралия
1999 жылдан бері Road Movie Оңтүстік Австралияның қалалары мен ауылдық аймақтарында жылжымалы кинотеатрлар арқылы ерекше киноивенттер ұйымдастырып келеді.