Кіріспе
Француздық дворяндық отбасы, Бурбон әулетінің кіші тармағы. Орлеанның 4-ші үйі, кейде оны ажырату үшін Бурбон-Орлеан әулеті деп аталады, бұл Франция корольдік әулетінің бірнеше тармақтары бұрын қолданған тегінің төртінші иесі, барлығы әулеттің негізін қалаушы Хью Капеттен заңды еркек желісі бойынша тараған. Бұл үйді Людовик XIII-нің кіші ұлы, «Күн патшасы» Людовик XIV-нің кіші інісі Орлеан герцогы Филипп I құрды. 1709 жылдан бастап Француз революциясына дейін Орлеан герцогтары француз тағына мұрагерлікке Людовик XIV-тен тараған Бурбон әулетінің аға тармағының мүшелерінен кейін келе жатты. Людовик XIV-нің тікелей ұрпақтары тақты сақтап қалғанмен, оның інісі Филипптің ұрпақтары француз монархиясының соңына дейін гүлденді. Орлеандықтар 1830 жылдан 1848 жылға дейін Франция тағын иеленді және бүгінгі күнге дейін француз тағына талапкер болып табылады. Орлеан әулетінің Браганса әулетінде кіші тармағы бар, ол Бразилияның императорлық ханшайымы Изабелла мен Орлеан ханзадасы Гастон, Ев графының некесімен құрылды. Ешқашан билік құрмаса да, Орлеан-Браганса әулеті 1921 жылдан бері Бразилия тағына талап етуде.
The 4th House of Orléans , sometimes called the House of Bourbon Orléans to distinguish it, is the fourth holder of a surname previously used by several branches of the Royal House of France, all descended in the legitimate male line from the dynasty's founder, Hugh Capet. The house was founded by Philippe I, Duke of Orléans, younger son of Louis XIII and younger brother of Louis XIV, the "Sun King". From 1709 until the French Revolution, the Orléans dukes were next in the order of succession to the French throne after members of the senior branch of the House of Bourbon, descended from Louis XIV. Although Louis XIV's direct descendants retained the throne, his brother Philippe's descendants flourished until the end of the French monarchy. The Orléanists held the French throne from 1830 to 1848 and are still pretenders to the French throne today. The House of Orléans has a cadet branch in the House of Orléans Braganza, founded with the marriage between Isabel of Braganza, Princess Imperial of Brazil, and Prince Gaston of Orléans, Count of Eu. Although never reigning, the House of Orléans Braganza has claimed the Brazilian throne since 1921.
Өмірбаян
Францияның ежелгі тәртібі кезінде Орлеан герцогтігін корольдің кіші (әдетте екінші тірі қалған) ұлына иелік ретінде беру дәстүрге айналды. Орлеан тармақтарының әрқайсысы кіші ханзададан тараса да, олар әрқашан корольдің еркек желісіндегі ең жақын туыстары болып саналды, кейде таққа таласып, кейде оны иеленді. Олардың бір замандастары болғандықтан, Людовик XIV патшалық құрған кезде сарайда екі Бурбон-Орлеан тармағы болды. Бұл тармақтардың үлкені – король Генрих IV-нің кіші ұлы, Анжу герцогы Гастон ханзадасы және оның екі некеден туған төрт қызынан құралды. Гастон ханзада 1626 жылы Орлеан герцогы болды және 1660 жылы қайтыс болғанға дейін осы атақты сақтап қалды. Гастонның қайтысымен Орлеан герцогтігінің иелігі Корольдікке қайта оралды. Оның сіңілі баласы Людовик XIV Гастонның иеліктерін өзінің кіші әйгілі принц Филиппке берді, ол Орлеан герцогы болды. Сарайда Гастонды "Le Grand Monsieur" ("Ұлы мырза"), ал Филиппті "Le Petit Monsieur" ("Кішкентай мырза") деп атады, екеуі де тірі кезінде.
Жасау
Филипп пен оның екінші әйелі, танымал сарай жазушысы Елизавета Шарлотта Пфальц, заманауи Бурбон-Орлеан әулетін құрды. Оған дейін Филипп Анжу герцогы атағымен танымал болған. Ол Орлеан аймағымен қатар Валуа және Шартр герцогтықтарын да алды: Шартр герцогы – Орлеан герцогтарының мұрагерлері әкелерінің өмір бойында қолданған құрметті атақ болды. Патшаның ұлы, дофин Луи дүниеге келгенге дейін Орлеан герцогы тақтың ізбасары саналды. Ол 1701 жылы қайтыс болғанға дейін сарайда жоғары мәртебелі қызметте болды. Олардың тірі қалған ұлы Филипп II жас Людовик XV тұсында Францияның регенті болды. Францияның ұлы ретінде Филипптің тегі де Франс еді. Ол қайтыс болғаннан кейін ұлы Орлеан герцогтығын мұраға алды, бірақ Францияның кіші ұлы ретінде. Оның d'Orléans тегі (оны кейінгі ұрпақтары да қолданды) әкесінің негізгі атағынан алынған. Бірінші екі герцог, француз корольінің ұлы және шөлі ретінде, «Жоғарылық» деп аталуға құқылы болды. Алайда Филипп I көбінесе «Мырза» деп танылды, бұл француз сарайында патшаның үлкен ағасына арналған құрметті атау еді. Филипп II-нің жалғыз заңды ұлы Луи д’Орлеан герцог болды, ол принц дю санг ретінде «Кереметтік Ұлылық» атағына ие болды. 1709 жылдан бастап Бурбон әулетінің Орлеан тармағының басшылары премьер-принц дю санг мәртебесіне ие болды – бұл герцогтарды «Мырза, ханзада» деп атауға болады дегенді білдірді (бірақ олар бұл атауды пайдаланбады). Көбірек маңыздысы, егер Франция тағына корольдың жақын туыстарынан мұрагер болмаса, Орлеан әулеті өз құқығымен таққа отыратын еді.
Принц ду Санг
1709 жылы 5-ші де Конде ханзадасы қайтыс болды. Ол Бурбон-Конде әулетінің басшысы және ең жоғары дәрежелі принц-дю-санг еді. Осы қайтыс болғаннан кейін премьер-принц атағы Орлеан әулетіне көшті, себебі олар Франция тағына туыстық жағынан жақын болды. Алайда, олардың әулетінің екі үлкен еркегі, сәйкесінше, Франция ұлы мен Франция немересі дәрежесінде болғандықтан, олар бұл атақты пайдаланбады және оған байланысты жеңілдіктерге мұқтаж болған жоқ; олардың үй шаруашылығы мен сарайдағыларын Корольдік қазына есебінен ұстады. Орлеан әулетінің үй шаруашылығы бұрыннан да үлкен болды, себебі онда Филипп II д’Орлеанның және оның әйелінің, сондай-ақ оның жесір анасы, жесір герцогиняның қызметкерлері бар еді. Бұл біріккен үй шаруашылығы 1723 жылға дейін толыққанды жұмыс істемегенімен, құрамында офицерлер, сарайдағылар, қызметшілер, баушылар және тіпті шаштараздар бар 250-ге жуық адамды қамтыды.
Регенттік
1715 жылдың қыркүйегінде Людовик XIV қайтыс болғанда, жаңа патша Людовик XV бес жасқа ғана толыпты. Ол кезде елге жаңа патшаның аға туысы Филипп II Орлеан Францияның регенті ретінде басшылық етті. Бұл кезең француз тарихында Регенттік (La Régence) деп белгілі және король толыққанды билікке ие болғанға дейін Орлеан әулетіне Францияда жоғары мәртебе мен саяси рөл берді. Регент Францияны Париждегі отбасылық резиденциясы – Корольдік сарайдан басқарды. Ол жас Людовик XV-ті Корольдік сарайдың қарсы бетінде орналасқан Лувр сарайына орналастырды. 1723 жылдың қаңтарында Людовик XV көпшіліктік жасқа жетіп, елді өздігінен басқара бастады. Жас патша сарайды Версальге көшірді, ал желтоқсанда Филипп II қайтыс болды, ал оның ұлы Луи д’Орлеан 3-ші герцог болды және, одан да маңыздысы, Францияның мұрагері атанды. Бірақ, оның тегі бойынша (француз патшасының шөбересі ретінде) принц дю санг мәртебесіне ие болғандықтан, премьер-принц дю санг атағы одан да жоғары мәртебе саналды, оны ол және оның ұрпақтары одан әрі пайдаланды.
Людовик XV тұсында
Луи д’Орлеан бірнеше жағынан әкесінен өзгеше болды, өйткені ол табиғатынан ұяң және өте діңгек болған. Жас күнінде, жиырма екі жасында әйелі қайтыс болғанмен, ол қайтадан үйленбеді және ешқашан сүйіктісі болған емес. Ол Париждегі Сент-Женевье монастырында қайтыс болды. Оның ұлы, Орлеан герцогы Людовик Филипп I, осы титулды алған әулетінің төртінші өкілі болды. Даңқты әскери қызметтен кейін ол сүйікті әйелімен (кейіннен морганатик әйелі), Монтессон маркизасымен, Сент-Ассиз сарайында тыныш өмір сүруді шешті.
Людовик XVI
Луи Филипп I д’Орлеан мен оның әйелі Луиза Анриетта де Бурбонның екі баласы болды: бесінші герцог, Луи Филипп II д’Орлеан, тарихта Филипп Эгалите деп танылды, және Батильда д’Орлеан. Шартр герцогы ретінде Орлеан герцогы Людовик Филипп II өзінің туысы Луиза Мария Аделаида де Бурбонға үйленді. Ол Бурбон-Пентиевр үйінің жалғыз мұрагері болды, ол әкесі Людовик XIV-нің заңды ұлдарына, басына қарамай, сыйлаған зор байлықты жинақтады. Шартр герцогинясы алты миллион ливрлік қалыңдық алды, 1769 жылы 250 000,0 соңғы жылдары шамамен <есептелген сомаға> тең, сондай-ақ 500 000 ливрден астам жылдық жәрдемақы, 1769 жылы 20 833,0 соңғы жылдары шамамен <есептелген сомаға> тең. Әкесі қайтыс болғаннан кейін ол Бурбон-Пентиевр кірісінің қалған бөлігі мен қамалдарды мұра етті. 1790 жылы Францияда дворяндық атақтары жойылғанда Людовик Филипп II-ге «Теңдік» (Egalité) деген тегі берілді. Оның әйелі одан шамамен отыз жылға артық өмір сүрді. Луиза Мария Тереза Батильда д’Орлеан Конде ханзадасы Людовик Генрих II-ге үйленді, ол оның әулетінің соңғы өкілі болды, және Наполеон өлім жазасын орындаған д’Энгиен герцогінің анасы болды. Ол 1822 жылы, сол жылы оның қарындасы Орлеан герцогинясы да қайтыс болды. Екеуі де Дрёдегі корольдік капеллада жерленді.
Француз төңкерісі
Француз төңкерісі кезінде Филипп Эгалите корольдік отбасының төңкерісті белсенді қолдаған жалғыз адамы болды. Ол тіпті өзінің туысы Людовик XVI патшаның өлім жазасына кесілуіне дауыс берді, бұл әрекет оған революционерлер арасында танымалдылық әкелді, ал көптеген француз монархистерінің өшпес жаушылығын тудырды. Ол қазан айына дейін түрмеде отырды, одан кейін террорлық режим басталды. 3 қазанда сотқа тартылып, бір күн ішінде Максимилиан Робеспьердің бұйрығымен сотталып, гильотинаға кесілді. Орлеан отбасының көпшілігі қашуға мәжбүр болды. Жаңа Орлеан герцогы бірнеше ай бұрын Австрияға қашып кеткен болатын, осының салдарынан оның әкесі тұтқындалды. Оның ағасы, Монпенсье герцогы Англияда қайтыс болды, ал оның әпкесі біраз уақыт түрмеде отырғаннан кейін Швейцарияға қашып кетті. Ең кіші інісі, Бёжоле графы Луи Чарльз, 1793 жылы Францияның оңтүстігіндегі түрмеге (Марсельдегі Форт-Сен-Жан) тасталды, бірақ кейіннен Америка Құрама Штаттарына қашып құтылды. Ол да жер аударылып, сол жерде қайтыс болды. Орлеандықтардың ішінде Филипп Эгалитенің жесірі ғана Францияда кедергісіз қала алды, бірақ 1797 жылы ол да Францияда әлі де өмір сүріп жатқан Бурбондардың қалған аз ғана бөлігімен бірге Испанияға айдалды. 1814 жылы Бурбон монархиясы қайта орнатылғанда, отбасының қалған үш мүшесі – Орлеан герцогы, оның анасы және әпкесі Парижге оралды. Оларға Людовик XVIII отбасылық мүліктері мен атақтарын қайтарды.
Монархия
1830 жылы француз шілде төңкерісінен кейін Орлеан әулеті билікке келді, бұрынғы Бурбон әулетінің қайта орнатылған монархы Карл X-тің орнына Филипп Эгалитенің ұлы, 6-шы герцог Людовик Филипп III Орлеан басшылық етті. Людовик Филипп конституциялық монарх ретінде билік етті және сондықтан «Францияның» емес, «француздардың» патшасы деп аталды. Оның билеуі 1848 жылғы төңкеріске дейін жалғасты, одан кейін ол тақтан бас тартып, Англияға қашып кетті. Оның биліктен кетуіне қарамастан, Орлеандықтар тобы белсенді болып қалып, Орлеан әулетінің қайтадан билікке оралуын қолдады. Алайда, легитимист монархистер Бурбон әулетінің ескі тармағының құқықтарын қорғауды жалғастырды, олар Екінші Империя құлағаннан кейін таққа оралуға жақын болды. 1870-ші жылдардың басында Ұлттық Ассамблеяның көп бөлігі монархистерден тұрды, сондай-ақ ел президенті МакМахон да монархист болды. Сондықтан, бұрынғы династияның Бурбон немесе Орлеан талапкері тұлғасында таққа қайта оралуы күтілді. Бұл мүмкіндікті пайдалану үшін Орлеандықтар «бірігу» деп аталатын келісімді ұсынды, онда король Людовик Филипптің немересі және мұрагері, Париж графы Филипп, баласыз легитимист талапкердің таққа құқығын қабылдады, осылайша француз роялистерін бір кандидатты қолдауға біріктіруге тырысты. Бірақ Людовик XIV-нің тікелей ұрпағының соңғы еркек мүрагері, Шамбор графының, қалпына келтірілген монархияда Францияның туы ретінде үш түсті қабылдаудан бас тартуы оның кандидатурасына еңсерілмейтін кедергі болды. Орлеандықтар бұрын үш түсті жалау астында билік еткенімен, бұл жолы Орлеан княздары өздерінің әулет басшысының орнына балама кандидаттар ретінде ұсынуға тырыспады; Шамбор қайтыс болғаннан кейін және Орлеандықтар таққа өздерінің талабын еркін білдіруге мүмкіндік алғанда, саяси сәт өтіп кетті, ал Франция беделді түрде республикалық болды. 1848 жылдан бері Францияда Бурбон немесе Орлеан монархтары болған жоқ. Людовик Филипп және оның отбасы оның қайтыс болғанға дейін Англияда, Суррейдегі Клермонтта тұрды. Анасы сияқты, ол және оның әйелі Амелия (1782–1866) Дрёдегі Корольдік капеллада жерленді. 1883 жылы Шамбор графы баласыз қайтыс болды. Нәтижесінде, кейбір легитимистер Орлеан әулетін Франция тағының мұрагерлері деп мойындады. Алайда, Орлеан әулетінің революциялық тарихына наразы болған легитимистердің бір бөлігі, өздерінің адалдығын испан Бурбондарының Карлист мұрагерлеріне аударды, олар Капетиялардың ең жоғары тармағын білдірді, тіпті олар 1713 жылы Испанияны алу үшін француз тағына деген талаптарынан бас тартқан болатын. Осылайша, олардың қолдаушылары үшін Орлеан әулетінің басшылары конституциялық «Француздар патшасы» атағының заңды мұрагерлері ғана емес, сонымен қатар «Франция және Наварра патшасы» легитимистік атағының да заңды мұрагерлері болып табылады.
Тұрғын үйлер
Филипп I және оның әйелі көп уақытын ағасы Людовик XIV-нің сарайында өткізді. Осы мақсатта олар Версаль сарайында, Сен-Жермен-ан-Лай сарайында, Фонтенбло сарайында және Марли сарайында пәтерлері болды, Бурбон үйінің басқа да мүшелері де солай істеді. Патша берген олардың жеке үйі Париждегі Корольдік сарай болды. Сонымен қатар, Филипп I 1658 жылы Париж мен Версальдің арасында орналасқан Сен-Клауд сарайын сатып алған. Кейіннен ол оны Сена өзенінің жағасындағы кең бақтармен бірге жаңа барокко стиліндегі ғимаратқа ауыстырды. Оның бірнеше шағын ауылдық мүліктері де болды. Орлеан герцогы Людовик Филипп I, Революцияға дейін аз уақыт қалғанда Король Луи XVI-ға Корольдік сарай мен Сен-Клауд сарайын сатты, бірақ әлі де Корольдік сарайда пәтерде тұрды. Олардың жеке резиденциялары кейін Сене-Порттағы Рэйнси сарайы мен Сен-Ассиз сарайы болды. Сот ресми түрде Версальге көшірілместен бұрын және 1661 жылы оның немере інісі, корольдің ұлы, Доффин Луи де Франс дүниеге келместен бұрын, Орлеан герцогының Версаль сарайындағы пәтерлері қазір Доффиннің орналасқан жерінде болды. Пәтерлер оңтүстікке қарай Parterres du Midi-ге қарап тұрды және тікелей патшайымның Grand Appartement de la reine-нің астында орналасқан. Доффин туғаннан кейін Орлеандықтар солтүстік қанатқа көшіп, онда кең бөлмелерді иеленді. Бұл бөлмелер де оңтүстікке қарай Parterres du Midi-ге қарады. Сондай-ақ, қазіргі Galerie des batailles орналасқан пәтерлер де болды. Бұл аймақты герцогтың өзі, оның екінші әйелі Елизавета Шарлотта Пфальц, ұлы Филипп II және келіні Франсуаза Мария де Бурбон пайдаланды. Отбасылық пәтерлер кейіннен солтүстік қанаттың төменгі қабатына, Версаль патшалық капелласының (Chapelle Royale de Versailles) қарсы жағына көшірілді, бұл жолы солтүстікке қарай Parterres du Midi-ге қарады. Отбасы Людовик XV-нің үш қызы – мадам Аделаида, мадам Виктория және мадам Элизабетті орналастыру үшін көшірілді. Олар Француз революциясына дейін сонда тұрды.
Орлеан-Браганса әулеті
1864 жылы 15 қазанда Рио-де-Жанейрода Луи Шарль Филипп Рафаэль д'Орлеанның үлкен ұлы, Немур герцогы (Франция королі Луи Филипптің ұлы) Бразилия императоры Дом Педро II-нің үлкен қызы және мұрагері, Дона Изабельге үйленді. Осы некеден Орлеан-Браганса патшалық үйі құрылды. Бүгінде олар Бразилияның бұрынғы империясының тағына талапкер, ол 1889 жылы 15 қарашада Маршал Деодоро да Фонсека бастаған әскери төңкеріс нәтижесінде құлап, Бразилияда республика орнатылды.
Орлеан-Галлиера үйі
Испандық некелер ісі кезінде Луи-Филипп өзінің кіші ұлы Антуанды, Монпенсье герцогын, Испания королевасы Изабелла II-нің кіші қарындасы, Испания инфантасы Луиза Фернандаға үйлендірді. Испания королевасының күйеуі, Кадис герцогы Франциск әлсіз мінезді болғандықтан, оның орнына Луиза Фернанда патша болатыны күтілді. Британдықтар испандық ханшайымға Саксен-Кобург-Готха әулетінен ханзаданы іздеді және Монпенсьемен туған балаларының француз тағына талап ету құқығы жоқ екенін мәлімдеді, себебі Утрехт шарты бойынша Монпенсье әулетінің атасы Орлеан герцогы өзінің және ұрпақтарының испан тағына құқығынан бас тартқан. Луи-Филипп бұл түсіндірмеге қарсы шығып, Утрехт шартының мақсаты Франция мен Испанияны бөліп ұстау ғана екенін айтты. 1846 жылдың 10 қазанында Монпенсье инфанта Луизаға үйленді, сол күні оның қарындасы Изабелла II Кадиске үйленді. Бірақ Изабелла II көп бала тудырды. Монпенсье көтерілісшілерді қаржыландырып, оның қарындасының үкіметін құлатуға көмектесті. Алайда Кортес оның орнына Савойлық Амадеоны сайлады. Кейін Монпенсье қайта қалпына келтірілген Бурбондармен татуласты, ал оның қызы Испания королі Альфонсо XII-ге, Изабелла II-нің ұлына тұрмысқа шықты. Монпенсье ұлы, инфант Антонио, Галлиера герцогтігіне мұрагерлік құқығын сәтті иеленді, және осы тармақ осы атпен белгілі болды.