Қоршалған техниканы соғыста қолдану және әскери доктринасы

Кіріспе

Қарулы техниканы соғыста қолдану – қазіргі заманғы соғыста қарулы техниканы пайдалану. Бұл қазіргі заманғы соғыс әдістерінің маңызды бөлігі. Қарулы техниканы қолданудың негізі – қарулы бөлімдердің маневр арқылы дәстүрлі қорғаныс шебін бұзу қабілетіне негізделген. Қарулы техниканы қолданудың көп бөлігі танктер мен басқа да қолдау бөлімдері қолданатын көліктерге, мысалы, жаяу әскердің жауынгерлік машиналарын, өздігінен жүретін артиллерияны және басқа да жауынгерлік техниканы, сондай-ақ жауынгерлік инженерлерді және басқа да қолдау бөлімдерін пайдалануға байланысты. Қарулы техниканы қолдану доктринасы Батыс майданындағы Бірінші дүниежүзілік соғыстың окоп соғысының тоқырауын бұзу және әскери стратегияда маневр мен шешуші жеңіске жетуді жақтаған 19 ғасырғы ой-пікір мектебіне оралу үшін әзірленді. Бірақ ол окоп соғысының тоқырауын бұза алмады. 1917 жылдың 16 сәуірінде Schneider CA танктерін пайдалану арқылы француздықтардың алғашқы әрекеттері де үміттерді ақтамады. Камбрей шайқасында (1917 жылдың қараша-желтоқсаны) британдық танктер сәттілікке жетіп, неміс окоп жүйесі – Гинденбург шебін бұзды. Бастамасы келелі болмаса да, 1917 жылы Ұлыбритания мен Франциядағы әскери және саяси басшылар бронетехника өндірісіне үлкен инвестиция жасады. Бұл 1918 жылға қол жетімді танктердің санының күрт өсуіне әкелді. Германия империясы соғыс соңында тек бірнеше танк өндірді. Соғыс кезінде 20 неміс A7V танктері, ал 4400 француз және 2500 британдық танктері әртүрлі түрлері өндірілді. Дегенмен, Бірінші дүниежүзілік соғыста танктердің алғашқы шайқасы 1918 жылдың сәуірінде Виллерс-Бретоннеу шайқасының екінші кезеңінде болды, онда үш неміс A7V танктері үш британдық Mark IV танктерімен кездейсоқ кездесті. 1918 жылдың 21 наурызынан 18 шілдесіне дейінгі неміс көктемгі шабуылдарынан кейін Антанта Сойссон шайқасында (18-22 шілде 1918 ж.) және Амиен шайқасында (1918 жылдың тамызында) танктерді жаппай қолданды, бұл Батыс майданындағы окоп соғысының тоқырауын аяқтады және соғысты тиімді аяқтады. Тактикалық тұрғыдан алғанда, соғыс кезінде бронетехниканы орналастыру жоспарлары көбінесе жаяу әскерге тікелей қолдау көрсетуге баса назар аударды. Танктің негізгі міндеті – тікенді сымдарды қирату және пулемет ұяларын жою, жаяу әскердің ілгерілеуін жеңілдету болып саналды. Теориялық пікірталас негізінен бұл үшін жеңіл танктердің «тобын» немесе шектеулі сандағы қуатты ауыр техниканы пайдалану мәселесіне қатысты. Камбрей шайқасында британдық ауыр танктердің көп шоғырлануы алға басуға мүмкіндік берсе де, ол бронетехникамен пайдаланылмады. Танктің маневрлеу қабілеті, кем дегенде теориялық тұрғыдан, армияларға жаудың қатарларын айналып өтуге мүмкіндік беруі керек. Бірақ Бірінші дүниежүзілік соғыстың көп бөлігінде танк соғысы жаңа қару жүйесінің техникалық жетілмегендігімен, жылдамдықты, операциялық қашықтықты және сенімділікті шектеуімен, сондай-ақ тиімді бронетехника тактикасының болмауымен қиындыққа тап болды. Танктерді стратегиялық қолдану Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде және одан кейін бірден баяу дамыды, бұл ішінара техникалық шектеулерге, сондай-ақ дәстүрлі түрде атты әскерге берілген беделге байланысты. Ерекше жағдай, қағаздағы жоспар бойынша, британдық армия полковнигі Дж. Ф. К. Фуллердің 1919 жылғы жоспары болды, ол 1919 жылы бронетехника өндірісінің күтілетін үлкен өсуін пайдаланып, танктер мен жүк көліктерінде тасымалданған жаяу әскерден тұратын механикалық күштер арқылы терең стратегиялық енуді жүзеге асыруды көздеді, бұл әуе күштерінің қолдауымен жаудың басқару құрылымын парализге түсіруге бағытталған. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін бронетехникадағы әскери техника мен доктриналық аспектілер күрделіленіп, доктриналық ойлаудың бірнеше мектептеріне бөлінді.

Use of armored fighting vehicles in war
the military doctrine

Armoured warfare or armored warfare (American English; see spelling differences), is the use of armoured fighting vehicles in modern warfare. It is a major component of modern methods of war. The premise of armoured warfare rests on the ability of troops to penetrate conventional defensive lines through use of manoeuvre by armoured units. Much of the application of armoured warfare depends on the use of tanks and related vehicles used by other supporting arms such as infantry fighting vehicles, self propelled artillery, and other combat vehicles, as well as mounted combat engineers and other support units. The doctrine of armoured warfare was developed to break the static nature of World War I trench warfare on the Western Front, and return to the 19th century school of thought that advocated manoeuvre and decisive battle outcomes in military strategy. but did not manage to break the deadlock of trench warfare. The first French employment of tanks, on 16 April 1917, using the Schneider CA, also failed to live up to expectations. In the Battle of Cambrai (November to December 1917) British tanks were more successful, and broke a German trenchline system, the Hindenburg Line. Despite the generally unpromising beginnings, the military and political leadership in both Britain and France during 1917 backed large investment into armoured vehicle production. This led to a sharp increase in the number of available tanks for 1918. The German Empire, on the contrary, produced only a few tanks, late in the war. Twenty German A7V tanks were produced during the entire conflict, compared to over 4,400 French and over 2,500 British tanks of various kinds. Nonetheless, World War I saw the first tank versus tank battle, during the Second Battle of Villers Bretonneux in April 1918, when a group of three German A7V tanks engaged a group of three British Mark IV tanks which they met accidentally. After the final German spring offensives of 21 March to 18 July 1918, the Entente deployed tanks en masse at the Battle of Soissons (18 to 22 July 1918) and Battle of Amiens (August 1918), which ended the stalemate imposed by trench warfare on the Western Front, and thus effectively ended the war. Tactically, deployment plans for armour during the war typically placed a strong emphasis on direct support for infantry. The tank's main tasks were seen as crushing barbed wire and destroying machine gun nests, facilitating the advance of foot soldiers. Theoretical debate largely focused on the question of whether to use a "swarm" of light tanks for this, or a limited number of potent heavy vehicles. Though in the Battle of Cambrai a large concentration of British heavy tanks effected a breakthrough, it was not exploited by armour. The manoeuvrability of the tank should at least in theory regain armies the ability to flank enemy lines. In practice, tank warfare during most of World War I was hampered by the technical immaturity of the new weapon system, limiting speed, operational range, and reliability, and a lack of effective armoured tactics. Strategic use of tanks developed only slowly during and immediately after World War I, partly due to these technical limits but also due to the prestige role traditionally accorded to horse mounted cavalry. An exception, on paper, was the Plan 1919 of the British Army's Colonel J. F. C. Fuller, who envisaged using the expected vast increase in armour production during 1919 to execute deep strategic penetrations by mechanised forces consisting of tanks and infantry carried by trucks, supported by aeroplanes, to paralyse the enemy command structure. Following the First World War, the technical and doctrinal aspects of armoured warfare became more sophisticated and diverged into multiple schools of doctrinal thought.

1920-шы жылдар

1920 жылдары өте шектеулі санда танктар өндірілді. Дегенмен, маңызды теориялық және техникалық жетістіктер болды. Танктің пайда болуына үлес қоскан британдық және француз командирлері, мысалы Жан Батист Эжен Эстиен, Б. Х. Лидделл Харт және Дж. Ф. С. Фуллер, тәуелсіз броньды күштердің болашақтағы мүмкін қолданылуы туралы теориялар жасады, олар көптеген танктардан тұрады және стратегиялық тереңдеулерді жүзеге асыруға қабілетті болар еді. Әсіресе Лидделл Харт бұл тақырыпта көптеген кітаптар жазды, Фуллердің теорияларын ішінара таратып жүрді. Мұндай доктриналар 1920 жылдары броньды техниканың, жалпы алғанда, ертедегі автомобиль көлігі сияқты өте сенімсіз және тұрақты операцияларда қолданыла алмайтындығының шындығымен бетпе-бет келді. Бұл мәселе бойынша басым пікір консервативті болды және броньды техниканы қолданыстағы жаяу әскер және атқыштар ұйымдары мен тактикасына енгізуге тырысты. Техникалық даму бастапқыда жылдамдық, сенімділік және Бірінші дүниежүзілік соғыстағы алдыңғы үлгілерге қарағанда жақсы қашықтыққа ие көліктер жасау үшін серпімді жүйе, беріліс және қозғалтқышты жақсартуға бағытталды. Салмақты азайту үшін мұндай конструкциялар жұқа броньмен жабдықталды, бұл кішкентай калибрлі, жоғары жылдамдықты зеңбіректерді мұнараларға орнатуға мүмкіндік берді, соның арқасында танктардың қарсы танктық қабілеті артты. Франция мен Ұлыбритания екеуі де пехотаға қолдау көрсету үшін күшті броньды арнайы жаяу әскер танктарын және жылдам, жарылымды пайдалана алатын атқыштар танктарын жасады, бұрынғы ғасырда атқыштар жасағандай, жаудың байланыс және жабдықтау желілерін кесіп, оны жеңуге тырысты. Британдықтар толық механикаландырылған ірі бөлімді бірінші болып құрды, Соғыс кеңсесі 1927 жылдың 1 мамырында Эксперименталды механикаландырылған күш құруды санкциялады, ол Фуллерге бұл қызметтен бас тартуға мәжбүр болғаннан кейін, жаяу әскер полковнигі Р. Дж. Коллинстің басшылығымен құрылды. Оның кіші бөлімшелері толыққанды мобильді болды және барлау танкеттері мен бронеавтомобильдерінен, қырық сегіз Vickers Medium Mark I танктарынан тұратын батальоннан, мотоатқыштар батальонынан, механикаландырылған артиллерия полкінен, онда бір батареясы бар, дәстүрлі немесе зениттік артиллерия ретінде қолданыла алатын, толыққанды гусеницалық Birch зеңбіректерден тұрды, сондай-ақ дала инженерлерінің мотоатқыштар ротасынан тұрды. Бөлім Солсбери жазығында операциялар жүргізді және АҚШ, Германия және Кеңес Одағы сияқты басқа ірі мемлекеттер бақылады. Оның жетістіктері мойындалса да, 1928 жылы таратылды. 2022 жылы АҚШ Әскери-теңіз академиясының доценті Кендрик Куо британдық армияның соғыстар аралық кезеңде бюджеттік шектеулерге тап болып, күші шамадан тыс созылғандықтан, бронетандық бөлімдердің жауынгерлік тиімділігіне үміт артып, инновацияларды асығыс түрде іске қосқанын айтты. Бұл Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Солтүстік Африкадағы алғашқы сәтсіздіктерге әкелді. Барлық ірі еуропалық мемлекеттер (Версаль шарты бойынша бронетехникаға ие болуға тыйым салынған Германияны қоспағанда), АҚШ және Жапония 1920 жылдардың соңында өздерінің тәжірибелік механикаландырылған күштерін құрды, олардың көпшілігі француздық немесе британдық көлік құралдарын немесе тікелей сатып алынған көлік құралдарын пайдаланды, бірақ өздерінің доктриналарын әзірлеу үшін көбінесе екеуінен де қарыз алды.

During the 1920s, a very limited number of tanks were produced. There were however, important theoretical and technical developments. Various British and French commanders who had contributed to the origin of the tank, such as Jean Baptiste Eugène Estienne, B. H. Liddell Hart and J. F. C. Fuller, theorised about a possible future use of independent armoured forces, containing a large concentration of tanks, to execute deep strategic penetrations. Especially Liddell Hart wrote many books about the subject, partly propagating Fuller's theories. Such doctrines were faced with the reality that during the 1920s the armoured vehicles, as early road transport in general, were extremely unreliable, and could not be used in sustained operations. Mainstream thought on the subject was more conservative and tried to integrate armoured vehicles into the existing infantry and cavalry organisation and tactics. Technical development initially focussed on the improvement of the suspension system, transmission and engine, to create vehicles that were faster, more reliable and had a better range than their WW I predecessors. To save weight, such designs had thin armour plating and this inspired fitting small calibre high velocity guns in turrets, giving tanks a good antitank capacity. Both France and Britain eventually built specialised infantry tanks, more heavily armoured to provide infantry support, and cavalry tanks that were faster and could exploit a breakthrough, seeking to bring about defeat of the enemy by severing his lines of communication and supply, as cavalry had done during the previous century. The British were the first to create a larger fully mechanised unit when the War Office sanctioned the creation of the Experimental Mechanized Force, which was formed on 1 May 1927, under infantry Colonel R. J. Collins, after Fuller (was) refused the function. Its sub units were entirely mobile and consisted of reconnaissance tankettes and armoured cars, a battalion of forty eight Vickers Medium Mark I tanks, a motorised machine gun battalion, a mechanised artillery regiment, which had one battery of fully tracked self propelled Birch guns capable of acting as conventional or anti aircraft artillery, and a motorised company of field engineers. The unit carried out operations on Salisbury Plain and was observed by the other major nations, the United States, Germany, and the Soviet Union. Although its performance was recognised, it was disbanded in 1928. In 2022, Kendrick Kuo, assistant professor at the U. S. Naval War College, argued that the British army, under budget and over stretched during the interwar period, pursued innovation recklessly by betting on the combat effectiveness of armoured units operating with little infantry or artillery support. Doing so led to its initial setbacks in North Africa during the Second World War. All major European states (with the exception of Germany that was forbidden to possess armoured vehicles under the Treaty of Versailles), the US, and Japan, would create their own experimental mechanised forces during the late 1920s, many using either French or British vehicle designs or even directly purchased vehicles, but largely borrowing from both to develop their own doctrines.

1930 жылдар

1930 жылдары әлемдік державалар арасындағы саяси шиеленіс күрт өсті. Кеңес Одағы мен Франция 30-жылдардың басында қайта қарулануға кірісті. Кеңес Одағында қарулы күштерді механикаландыру – ауқымды жалпы индустрияландыру бағдарламасының, бірінен соң бірі жүзеге асырылған бесжылдық жоспарлардың бір бөлігі болды. Көп ұзамай елде әлемдегі барлық елдердегіден артық танктер пайда болды, жыл сайын мыңдаған танк өндірілді. Осы кезеңде, Германияда нацистік партия билікке келгенге дейін, неміс офицерлері КСРО-ға бронетанктік доктринаны зерттеуге және оның дамуына қатысуға жіберілді. Қызыл Армия мен неміс сарапшылары екінші буынға жататын, мұнаралық бас қарулары бар танктерді пайдалануды жетілдірумен және шассидің әртүрлі конструкцияларын, күш беріліс машиналарын жобалаумен айналысты. Қызыл Армия үшін маңызды сатып алулардың бірі – американдық инженер Джон Уолтер Кристиден Christie жүйесін қолданатын T3 шассиін сатып алу болды, ол советтік BT сериясының жылдам танктерінің негізіне айналды. Қызыл Армия тактикасына маршал Михаил Тухачевскийдің теориялық еңбектері әсер етті, ол "үлкен ауқымды танк соғысын" тереңдеп шабуыл жасау доктринасының бір бөлігі ретінде жақтады. Франция, екінші ірі танк өндірушісі, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде тууы төмендегеннен туындаған жұмыс күшінің жетіспеушілігін толықтыру қажеттілігімен басшылыққа алды. Бұл тек танктер ғана емес, сонымен қатар бронеавтомобильдер, өздігінен жүретін артиллерия, механикаландырылған артиллерия, бронетракторлар, бронекөліктер, бронеартиллериялық бақылау машиналары, бронекөліктер, жартылай және толық тізбекті бронетранспортерлер сияқты көптеген арнайы бронетехниканы жасауға әкелді. Механикаландыру дамыған сайын француздық бронедоктринасы өнімділігінің артуын көрсетті, тікелей жаяу әскерге қолдау көрсетуден тәуелсіз прорысқа, содан кейін жаяу әскермен бірлесіп жауды қоршауға және кавалериямен терең стратегиялық шабуылға дейін жетілді. Танктер санының өсуіне қарамастан, барлық елдердегі қаржылық шектеулер қарулы күштердің барлық бөлімдерін толық механикаландыруға мүмкіндік бермеді. Сондықтан көптеген дивизиялар әлі де мотоатты емес жаяу әскерден тұрды. Нәтижесінде танктер арнайы бронетанкті бөлімдерге берілді, онда шектеулі және қымбат сарапшылардың техникалық қызмет көрсету және оқыту мүмкіндіктері шоғырландырылды. Тек Кеңес Одағында ғана әрбір жаяу әскер дивизиясын жабдықтауға жеткілікті танктер болды. Дегенмен, Франция алғаш рет ірі бронетанкті бөлімдер құрды: 1934 жылы әрқайсысы 430 танктан тұратын екі механикаландырылған корпус құрылды. 1935 жылдың шілдесінде Францияда 4-ші атқыштар дивизиясы 1-ші Légère Mécanique дивизиясына, француз атқыштар дивизиясының алғашқы бронедивизиясына айналды. Германияда нацистік режим 1935 жылдың наурыз айында ашық түрде қайта қарулануды бастағаннан кейін, 1935 жылдың 15 қазанында үш Panzerdivisionen құрылды. Кейбір танк бригадалары кавалерия немесе жаяу әскер құрамына кірсе де, неміс танктерінің көпшілігі 1936 жылдан бастап Panzerwaffe деп аталған арнайы бөлімге шоғырландырылды. Бұл құбылыстың нақты түсіндірілуі әскери тарихшылар арасында дау тудырды. Көптеген жағдайда бұл бронетанкті күштер арқылы әлемді жылдам басып алудың "блицкриг стратегиясының" бір бөлігі ретінде қарастырылады. Бірақ кейіннен, Карл Хайнц Фризердің айтуынша, 1930 жылдардағы неміс армиясының стратегиялық доктринасы болған жоқ, тіпті жарылғыш соғыс тактикасы да болған жоқ. Бұл танк өндірісі мен дамуының салыстырмалы түрде төмен қарқынында көрінді. 1930 жылдары Ұлыбритания Корольдік әуе күштері мен Корольдік теңіз күштеріне басымдық берді. Британ армиясы атты әскерін танктерге ауыстыра бастады және 1939 жылға дейін бірнеше полктан басқасы толыққанды өзгертілді. Британдық 1-ші бронетанкті дивизия 1937 жылдың қарашасында "Мобильді дивизия" ретінде құрылды. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін бронетехниканы қолдану шектеулі болды. Екі тарап та Испания азамат соғысы кезінде итальяндық, неміс және кеңестік танктерді қолданды, бірақ олардың жұқа бронясынан танкіге қарсы пушкаларға осал болып шықты. Қызыл Армияның консервативті топтары осыны механикаландыруды жақтаушылардың ықпалын азайту үшін пайдаланды. Тухачевскийдің өзі 1937 жылы атылды. Дегенмен, 1938 және 1939 жылдардағы совет-жапон шекаралық соғыстарында кеңес әскерлері заманауи бронетанкті соғыс тактикасын сынақтан өткізді. Генерал Георгий Жуков 1939 жылдың жазында жаппай танк маневрлерін артиллериямен және әуе шабуылдарымен біріктіріп, Монголиядағы Хальхин-Гол шайқасында жапон императорлық армиясын жеңді. Испаниядағы тәжірибелердің нәтижесінде Кеңес Одағы орта және ауыр танктердің жаңа буынын жасауға кірісті, олардың бронясы мен қару-жарағы айтарлықтай күшті болды.

During the 1930s, political tensions between the world powers quickly increased. The Soviet Union and France began to rearm in the early thirties. In the Soviet Union, the mechanisation of the armed forces was part of a massive general industrialisation programme, the successive Five Years Plans, and the country soon had more tanks than the rest of the world combined, thousands of them being produced per year. In this period, before the rise to power of the Nazi Party in Germany, German officers were sent to observe and participate in development of armoured doctrine in the USSR. Red Army and German experts collaborated in developing the use of tanks based on second generation vehicles with turreted main weapons, and experimenting to design different chassis configurations and drive trains. One important acquisition for the Red Army turned out to be the purchase of a T3 chassis, using the Christie suspension, from US designer John Walter Christie, which served as the basis of the Soviet BT series of fast tanks. The Red Army tactics were influenced by the theoretical works of Marshal Mikhail Tukhachevsky who advocated "large scale tank warfare" as part of the deep battle doctrine. In France, the second largest tank producer, mechanisation was motivated by a need to compensate for severe manpower shortages due to a collapsed birth rate during World War I. This led to the development of a vast range of specialised armoured vehicles, not just tanks but also armoured cars, self propelled guns, mechanised artillery, armoured tractors, armoured supply vehicles, armoured artillery observation vehicles, armoured command vehicles, half tracks, and fully tracked armoured personnel carriers. As the mechanisation progressed, slowly the French armour doctrine began to reflect the increased capacity, evolving from direct infantry support, to independent breakthrough and eventually envelopment with the Infantry, and to deep strategic exploitation with the Cavalry. Despite the increase in tank numbers, in all countries financial constraints prohibited a full mechanisation of the entire armed ground forces. Necessarily, most of the divisions still consisted of infantry that was not even motorised. As a result, tanks tended to be allotted to special armoured units, where the limited and expensive expert maintenance and training capacity could be concentrated. Only the Soviet Union had enough tanks to equip an organic tank battalion in each infantry division. Nevertheless, France was the first to create large armoured units: in 1934 two Mechanised Corps were formed of 430 tanks each. In July 1935, in France the 4th Cavalry Division was transformed into the 1e Division Légère Mécanique, the first French armoured division of the Cavalry. In Germany, after the Nazi Regime started open rearmament in March 1935, on 15 October 1935 three Panzerdivisionen were formed. Though some tank brigades were part of the Cavalry or Infantry arm, most German tanks were concentrated into a special branch, from 1936 called the Panzerwaffe. The precise interpretation of this phenomenon has proven controversial among military historians. Traditionally, it has been seen as part of a "Blitzkrieg strategy" of swift world conquest by means of armoured forces. Later it has been argued, among others by Karl Heinz Frieser, that the German army in the 1930s did not even possess an explicit Blitzkrieg tactical doctrine, let alone strategy. This would have been reflected by the relatively unimpressive rate of tank production and development. During the 1930s the United Kingdom gave priority to the Royal Air Force and Royal Navy. The British Army began the conversion of its cavalry from horse to tanks and all but a few regiments were fully converted by 1939. The British 1st Armoured Division was formed, as the "Mobile Division", in November 1937. Before the Second World War actual use of armoured fighting vehicles was limited. Both sides used Italian, German and Soviet tanks during the Spanish Civil War but these proved to be vulnerable to antitank guns due to their thin armour. Traditionalist elements within the Red Army used this to diminish the influence of proponents of mechanisation. Tukhachevsky himself was executed in 1937. Nevertheless, during the Soviet Japanese Border Wars of 1938 and 1939, the Soviet forces tested modern armoured warfare tactics. General Georgy Zhukov in the summer of 1939 combined mass tank manoeuvres with artillery and air attacks, to defeat the Japanese Imperial Army at the Battles of Khalkhin Gol at Nomonhan in Mongolia. Partly as a result of the experiences in Spain, the Soviet Union began the development of a new generation of medium and heavy tanks, sporting much stronger armour and armament.

Польша

1939 жылдың қыркүйегінде Польшаға жасалған шабуыл кезінде неміс әскерлері поляк қорғаныс шебін бұзып, жеңілген жау әскерін қуу үшін ірі бронетанкті бөлімшелер – Panzerwaffe және кавалерия – мен "шабуылға белсенді" жаяу әскер дивизиялары арасындағы тығыз ынтымақтастықты қолданды. Польшаның көлемі шектеулі және тараңқы бронетанкті бөлімшелері тез жойылды. Польшаның шығысын басып алған Қызыл Армия да бронетанкті дивизияларды қолданды. Ол кезде поляк армиясының жылдам құлауы бронетехникаға негіделген "Блицкригтің" нәтижесі деп есептелді. Бірақ кейіннен бұл науқан негізінен 19 ғасырдағы классикалық неміс "Жою шайқасы" тұжырымдамасының мысалы болды деген пікір айтылды, онда терең стратегиялық бронетехникалық енудің рөлі шектеулі болды.

Франция

Польшалық науқанынан кейін, жалған соғыс кезінде француз, британдық және неміс танктерінің өндірісі күрт өсті, екі батыс одақтасы Германияны танк өндірісі бойынша басып өтті. Дегенмен, англо-француздық коалициясы немістермен қарулы дивизиялар саны бойынша теңесе алмады, себебі мұндай ірі бөлімшелерді жылдам құру мүмкін болмады. Француздар танктердің саны жағынан артық болғанымен, көбінесе жақсы броньдалған және қаруланған, олардың жартысы жаяу әскерге қолдау көрсету үшін тәуелсіз «Шабуылдық танк батальондары» (Bataillons de Chars de Combat) армия деңгейінде бөлінді. 1940 жылдың басында неміс басшылығы ату соғысында жеңіске жете алмайтынына көз жеткізіп, жоғары тәуекелді стратегияға кірісті. Олар Манштейн жоспарын бекітті, ол жеті бронедивизиясының алдымен Ардендер арқылы неміс жаяу әскер дивизияларының негізгі күштерінің өтуін көздеді, ал негізгі мобильді француз резерві – үш жеңіл механикалық дивизия (Divisions Légères Mécaniques) – неміс бронедивизияларының үлгісінде ұйымдастырылған жалғыз бронедивизиялар, үш бронедивизияны қоса алғанда, аз күшпен жасалған шабуылмен төмен елдерге алданып, тартылуы тиіс болды. 1940 жылдың мамырында Франция шайқасы кезінде неміс алдауы бірнеше шешілмеген броньдық қақтығыстарға әкелді, олардың ішінде сол кезге дейін өткен ең ірі танк шайқасы – Ханнут шайқасы болды. Сонымен қатар, Ардендердің батысындағы неміс моторизацияланған жаяу әскері Мес өзенінен өтіп, өту орындарын күшті бомбалау арқылы көмектесті. Бастапқы жоспар бойынша бронедивизиялар жаяу әскер дивизияларымен тығыз ынтымақтастықта жұмыс істеуі керек еді. Бірақ Эрвин Роммель және Хайнц Гудериан сияқты бронетанқ командирлері дереу көпір басынан шығып, Англияға қарай жылдам шабуылға шықты, бір апта ішінде оған қол жеткізді. Француз резервіндегі төрт бронедивизия – «Қуыршақтандырылған дивизиялар» (Divisions cuirassées) – бұған қарсы тұру үшін жеткілікті стратегиялық жылдамдыққа ие болмады. Стратегиялық қоршау белгиялық армияны, британдық экспедициялық корпусын және ең жақсы француз әскерлерін қоршады. Бұл Дюнкерк эвакуациясына және «Құлау операциясы» (Fall Rot) аясында Францияның түпкілікті құлауына әкелді. Көрермендерді таң қалдырған және күтпеген жетістік Германияның Еуропа құрлығында үстемдік орнатып, әлемдік геостратегиялық жағдайды күрт өзгертті, сонымен қатар Фуллер мен Лидделл Харттың теорияларын растады. Бронетанқ манөврі соғысының күшіне көз жеткізген 1940 жылдың жазынан бастап барлық тірі қалған ірі державалардың қарулы күштері өздерінің тактикалық доктриналарын, бөлімшелерді ұйымдастыруын, стратегиялық жоспарлауын және танк өндірісі жоспарларын бейімдеді. Фрайзердің сөзіне сүйенсек, бұл тіпті Германияға да қатысты, ол енді ресми түрде «Шаң жұту» (Blitzkrieg) тактикасын қабылдады. Доктринаның жаяу әскерге негізделген бөлігі «қуатты танктерді» (жаяу әскерлік пулеметтері мен зеңбіректермен жабдықталған ауыр танктер) және «танкеттерді» (жеңіл, көбінесе амфибиялық танктер, пулеметтерімен жабдықталған) талап етсе, ал шабуылдық армия «манөврлік танктерді» (орташа зеңбіректермен жабдықталған жылдам танктер) моторизацияланған күштермен бірлесе қолдануды және «механикалық кавалерияны» – «стратегиялық кавалерия» ретінде тереңге еніп, жаңадан құрылған әуе десант әскерлерімен біріктіруді қалады. Бұл идеялар «PU 36» немесе 1936 жылғы Әскери ережелерде бейнеленді.

In the wake of the Polish campaign, during the Phoney War French, British and German tank production sharply increased, with both western allies out producing Germany. However, the Anglo French coalition proved unable to match the Germans in the number of armoured divisions, as it was impossible to quickly raise such large units. Though the French possessed a superior number of tanks, often better armoured and armed, half of these were allotted at army level to independent Bataillons de Chars de Combat ("battle tank battalions") for infantry support. In early 1940, the German command had concluded that it could not win a war of attrition and embarked on a high risk strategy. They approved the Manstein Plan, envisaging an advance through the Ardennes by the main mass of German infantry divisions, spearheaded by seven armoured divisions, while the main mobile French reserve consisting of three Cavalry armoured divisions (Divisions Légères Mécaniques or Mechanised Light Divisions) – the only armoured units organised on the lines of the German armoured divisions – would be lured into the Low Countries by a feint attack with a lesser force, including three armoured divisions. In May 1940, during the Battle of France, the German feint resulted in a number of undecided armour engagements, among them the Battle of Hannut, the largest tank battle fought until that date. At the same time, German motorised infantry west of the Ardennes forced the crossings over the river Meuse, assisted by massive carpet bombing of the crossing points. In the original plan, the armoured divisions were again supposed to closely cooperate with the infantry divisions. In reality, armour commanders like Erwin Rommel and Heinz Guderian immediately broke out of the bridgeheads, initiating a drive towards the English Channel, which was reached within a week. The French reserve of four Infantry armoured divisions, the Divisions cuirassées, lacked sufficient strategic mobility to prevent this. The strategic envelopment surrounded the Belgian army, the British Expeditionary Force and the best French troops. It led to the Evacuation of Dunkirk and the ultimate fall of France in operation Fall Rot. The spectacular and unexpected success not only caused a sudden change in the global geostrategic situation, gaining Germany a position of hegemony on the European continent, but also seemed to vindicate the theories of Fuller and Liddell Hart. Confronted with the undeniable potential of armoured manoeuvre warfare, from the summer of 1940 onwards the armed forces of all surviving major powers adapted their tactical doctrine, unit organisation, strategic planning and tank production plans. According to Frieser, this was even true for Germany itself, that only now officially adopted Blitzkrieg tactics. While the infantry based part of the doctrine demanded "powerful tanks" (heavy tanks armed with infantry guns and machineguns) and "tankettes" (light, often amphibious tanks with machineguns), the shock army demanded "manoeuvre tanks" (fast tanks with medium guns) used in conjunction with motorised forces and "mechanised cavalry" that would operate in depth as "strategic cavalry" combined with nascent airborne troops. These ideas culminated in the "PU 36" or the 1936 Field Service Regulations.

Соғыс уақыты

Екінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде Қызыл Армияның көп бөлігі, оның ішінде броньды күштері де, 1937 жылғы офицерлер корпусының тазартылуынан жазылып, жаңару кезеңінде болды. Қызыл Армия генерал Жуковтың табысты өткізген Номонхан шайқасынан алынған сабақтарды ескермеді, керісінше, Испания Азамат соғысының қатысушылары – саяси тұрғыдан таңдалған офицерлердің тәжірибесіне сүйенді. Осының салдарынан Қысқы соғыста үлкен сәтсіздіктерге ұшырады. Қызыл Армияның танк паркі өте ірі болды, шамамен 24 000 бірлік техникадан тұрды, бірақ олардың көпшілігі ескірген немесе қосалқы бөлшектер жетіспеуі және білікті техникалық персоналдың болмауы себепті қызметке жарамсыз еді. Соғысқа дейін маңызды жаңалық болды, ол он жыл бойы советтік броньды техника доктринасына және танк құрылысына әсер етті: Т-34 танкты жасау. Christie жүйесіндегі шассиде құрылып, еңіс беткейлі броняны алғаш рет пайдаланған Т-34, советтік Т-34 және КВ танктерімен неміс әскерлерінің алғашқы кездесуінде неміс сарбаздарына үлкен күйреу тудырды. Т-34 танктың жылдамдығы, қорғанысы және атыс қуатының тамаша үйлесімі болды. Еңізгі трактілердің арқасында Т-34 қиын ауа райында да қиын жерлерде жүре алды, бұл неміс конструкцияларында үнемі кездесетін мәселе еді. Неміс блицкригі стратегиясының, операциялық тәсілдерінің және тактикасының табыстылығын бағалап, Қызыл Армия соғысқа дейін әзірленген операциялық тәсілдерге қайта оралу керектігіне келді, сондықтан Танк Армиялары құрылды. Т-34 танкысын толықтыру үшін ауыр танктер, өздігінен жүретін артиллерия және танктерге қарсы құралдар да жасалды. Қызыл Армияның броньды күштері Екінші дүниежүзілік соғыстағы Қызыл Армияның барлық стратегиялық операцияларында, қатаң құпиялылық сақтала отырып және күтпеген шабуыл қағидасын қолдана отырып, шоғырландырылған түрде қолданылды.

Германия

Германияда теориялық тәсілдер, соғыс ойындары мен жаттығулар арқылы терең зерттеулер Панцертруппаның өзінде (және Гитлердің саяси қолдауында) бронетанкті құралымның негізгі майдан құралы ретінде сенімділікті дамытты, бірақ бұл көзқарас 1940 жылға дейін басқа қару түрлерімен бөліспеді. Бұл ілімнің маңызды бөлігі – барлық танктерде радиобайланыс арқылы байланысты жақсарту болды, алайда бұл мүшелеу техникалық шектеулерге тап болды, себебі көптеген танктерде тек қабылдағыштар болды. Екінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде неміс бронетанкілері одақтастардың тактикалық және операциялық деңгейдегі жаттығуларына қарағанда әлдеқайда терең және икемді жаттығудан пайдаланды. Неміс танктері радиобайланыс арқылы басқарылды, бұл танк командирлеріне көлік құралдарының маневрлеу қабілетін толыққанды пайдалануға мүмкіндік берді. Польшаны басып алғаннан кейін де "Блицкриг" стратегиялық деңгейде нақты анықталмады. Гудериан мен фон Манштейн кейіннен Блицкригтің мәні боларлық стратегияны жасады: жылдам және терең енуді жүзеге асыратын шоғырланған танк дивизиялары. Бұл стратегия бастапқыда неміс жоғарғы басшылығы тарапынан қабылданбады. Дегенмен, 1940 жылы Францияға шабуыл жасау жоспарлары Седан маңындағы Шверпункт элементіне негізделді және осы күштерге тапсырылды. Бұл операцияның үлкен табысы соғыстың қалған бөлігі үшін стратегиялық жоспарлауға Блицкригті енгізуге әкелді. Неміс танктері 200 шақырымға жуық жүруге жететін жанармай мен жабдықтарды, сондай-ақ үштен тоғыз күнге дейін жететін азық-түлік таси алатын. Неміс танктерінің жылдамдығы, қозғалмалылығы және байланыс мүмкіндігі француздерді қорқытты және соңында шайқаста шешуші фактор болды. Олар Char B1 bis сияқты негізгі француз техникасына қарағанда броня және қару-жарақ жағынан кемшіліктерінен асып түсті. Тиімді тактикалық және операциялық тәжірибе, тиісті стратегиялық іске асырумен біріктірілгенде, немістерге 1940 жылғы шайқастарда броня жағынан (саны және сапасы бойынша) басым күштерді жеңуге мүмкіндік берді. Панцер дивизиялары танктерді механикаландырылған жаяу әскермен (тасымалданатын кезде шағын қарудан қорғану үшін жартылай гусеницалық машиналарда) және өздігінен жүретін артиллериямен (танк шассиіне орнатылған гаубицалар) біріктірді. Бұл панцер дивизиясына тәуелсіз жауынгерлік күш болуға мүмкіндік берді, принципте, жауынгерлік қолдаусыз танкке қарсы қарулармен жабдықталған, бекініске орналасқан жау жаяу әскеріне қарсы ілгерілеудің қиындықтарын жеңуге және бронетанкілік шабуылдарды тоқтатуға, бронетанкілік бөлімдерге ауыр шығын келтіруге мүмкіндік берді. Алайда, AFV өндірісінің көп бөлігі Panzertruppe-дан ауыстырылды. Артиллерия өз Sturmgeschütz бөлімдерін құрды, ал жаяу әскер дивизияларына өз Panzerjäger роталары берілді. Формалды құрамын төмендетуге қарамастан, 1943 жылдың жазынан бастап бронетанкілік дивизиялар танктерге қатысты жетіспеушілікке тап болды.

In Germany, in depth research through theoretical approaches, wargaming and exercises developed a confidence within the Panzertruppe itself (and political support by Hitler) in the armoured formation as the key battlefield formation – although this view was before 1940 not shared by the other Arms of Service. A key part of this doctrine was improved communications by having radios in all tanks, although this ideal suffered from technical limits as most tanks had receiver sets only. At the outbreak of World War II, the German armoured forces benefited from a much more profound and more flexible training than that of the Allies on the tactical and operational level. German tanks operated while directed by radio communication, which allowed tank commanders to take greater advantage of the manoeuvrability of their vehicles. Even after the conquest of Poland, "Blitzkrieg" was not defined on the strategic level. Guderian and von Manstein devised a strategy that entailed what later would be seen as the essence of Blitzkrieg: concentrated panzer divisions performing swift deep penetrations. This strategy was not initially accepted by German High Command. Nevertheless, the final plans for the invasion of France in 1940 hinged on the element of a Schwerpunkt at Sedan, and was assigned to such forces. The great success of this operation led to Blitzkrieg being integrated with strategic planning for the rest of the war. German tanks could carry with them enough fuel and supplies to go almost two hundred kilometers, and enough food to last three to nine days. The effect of German Panzer speed, mobility, and communication shocked the French, and ultimately were the deciding factors in the battle. It overcame their inferiority in armour and armament relative to the main French materiel such as the Char B1 bis. The superior tactical and operational praxis, combined with an appropriate strategic implementation, enabled the Germans to defeat forces superior in armour (both quantitatively and qualitatively) in the battles of 1940, The panzer divisions integrated tanks with mechanised infantry (riding in halftracks to be protected from small arms fire while being transported) and self propelled artillery (howitzers fitted on a tank chassis). This allowed the panzer division to become an independent combat force, in principle able to overcome the problems of attaining a breakthrough against entrenched enemy infantry, equipped with large numbers of antitank guns, with the potential to completely halt tank assaults inflicting devastating losses to armoured units without infantry support. However, much of the AFV production was increasingly diverted away from the Panzertruppe. The Artillery formed its own Sturmgeschütz units and infantry divisions were given their own Panzerjäger companies. Despite lowering their formal organic strength, from the summer of 1943 onwards, the armoured divisions were structurally short of tanks.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ Бірінші дүниежүзілік соғыста француздық Renault FT жеңіл танкілері мен британдық Mark V және Mark V* ауыр танкілерін пайдалана отырып, танк корпусын құрды. Дуайт Д. Эйзенхауэр және Джордж С. Паттон, Jr. сияқты кейбір офицерлер сол соғыстан американдық бронетанкті күштерді жалғастыру мен дамытудың жақтаушылары ретінде шықты. Бірақ, соғыстан кейін күштердің жылдам қысқартылуы және соғыстар арасындағы жылдары қарулы күштерді қаржыландыруға деген салқындық, тіпті қарсылық, АҚШ-та бронетанктік доктринаның тоқырауына алып келді. Адна Р. Чаффи, кіші, 1920-жылдардың соңынан 1930-жылдарға дейін дерлік жалғыз бронетанкті соғыстың болашағы мен тиісті оқу, жабдық және доктринаны дамытуды қолдады. АҚШ армиясы француз армиясын Еуропадағы ең күшті армия деп есептеді, сондықтан американдық армия француз формаларын (Америка Азамат соғысы) және ұшақтарды жиі үлгі етіп алды. Францияның 1940 жылы шапшаң басылып алынуы ғана АҚШ армиясын "оянтты". Форт Мидте танк батальоны құрылды, сонымен қатар шағын бронетанктік мектеп ашылды. Осы доктрина бойынша, екі бронедивизияның және GHQ танк батальондарының АҚШ танк экипаждарына танкке қарсы күресуге үйретілді. Соғыс кезінде және одан кейін бронетанкті күштердің қызметкерлері, жаяу әскерді қолдау үшін жаяу әскер дивизияларына бөлінген GHQ танк батальондарын пайдаланғаны үшін жаяу әскерді сынады.

Танк жойғыштар

АҚШ-тың бірлескен қару-жарақ тобы әуе көмегін, артиллерияны, инженерлерді және тәуелсіз танк жойғыш батальондары құрылған танк жойғыштарымен толықтырылған танк құрамын қамтыды. Соңғысы Армияның құрлықтық күштері бастығы Лесли Дж. Макнейрмен тығыз байланысты. Германияның ерте табыстарын зерттегеннен кейін Макнейр АҚШ күштері Францияның құлауын қайталайтын жағдайда, қарсы күштерді айналып өтуге, оқшаулауға және әлсіретуге тырысатын жылдам қарқынмен қозғалатын жауға тап болады деген сенімге келді. Шабуылдайтын танктердің шапқыншылығын тоқтату үшін жылдам, қуатты қаруланған танк жойғыш батальондары құрылды, олар резервте сақталып, қарсы шабуылда қолданылатын болды. Сондай-ақ, АҚШ мүдделеріне сенімсіз ауыр танктердің аз санын қарағанда, сенімді (жауынгерлік қабілетті) орташа танктердің көп саны артық екені есептелді. Сондықтан M26 Pershing сияқты АҚШ-тың ауыр танк жобаларын өндіруді баяулатуға және ресурстарды M4 Sherman және M18 Hellcat сияқты танк жойғыштарды жаппай өндіруге шоғырландыруға шешім қабылданды. Қарсы шабуылға қабілетті болу үшін танк жойғыштар жылдам болуы керек еді. Қолда бар қозғалтқыштардың қажетті жылдамдығы мен маневрлігіне қол жеткізу үшін броньдық қорғаныстан бас тартылды, жылдамдық пен, мүмкін, жау атудан бұрын жою қабілеті қорғаныс шарасы болды. Олар әдетте 75 мм немесе 76 мм калибрлі қарулармен жабдықталғанмен (M36 90 мм калибрлі қаруды қолданды), танк жойғыш бөлімшелеріне қазіргі заманғы броняны тесуші, саботты тастайтын оқ-дәрілердің алғашқы нұсқалары берілді, бұл олардың қаруларын калибрді салыстырудан гөрі әлдеқайда күшті етті.

Жапония

Жапондық доктринасы негізінен француздық болған, бірақ таза жапондық элементтері де болды. Жапонияның кеме құрылысындағы теңіздік басымдықтары мен түрлі әскерлер арасындағы қақтығыстарға (IJN теңіз бөлімшесі жан-жақты қорғаныс бронясын жақсы көретін) байланысты, IJA танктері жеңіл брондалған. 1930 жылдардағы көптеген бронетранспорттық құралдар сияқты, негізгі зеңбіректердің калибрі кішкентай болды: олардың 95-ші үлгідегі жеңіл танктері үшін 37 мм, ал 97-ші үлгідегі орта танктері үшін 47 мм, бірақ бұл кейде жоғары оралым жылдамдығымен толықтырылды. IJA-ның Қытайда танктерді қолдануы олардың доктринасын көрсетеді: жеңіл танктер барлау үшін немесе жылдам жаяу әскерге қолдау көрсету үшін пайдаланылды, ал орта танктер жаяу әскерге көмектесіп, терең нысаналарға шабуыл жасады, бірақ жаппай шайқасқа түспеді. 1939 жылы жапон армиясы Номонхан шайқасында советтік танктермен кездесті. Үш айлық соғыс барысында жапондық бронетехникасы советтік танктерге қарсы әлсіздігін көрсетті; нәтижесінде жапондық жеңіліс Императорлық армиядан бронетехниканы жақсарту туралы бірқатар шағымдар тудырды. Бұл IJA тактикасымен қолданылғанда IJA танктерінің тиімсіздігінің басты себебі болды. 1941 жылға дейін АҚШ армиясының танк күштері M2A4 және M3 Стюарт жеңіл танктерінен тұрды, бұл машиналар 1935 жылы салынған 95-ші үлгіден бес жыл жаңа болса да, IJA және АҚШ жеңіл танктері бір-бірімен салыстырылатын болды және өздерінің әскерлері үшін жақсы көрсетілді. Барлық бронетехника сияқты, күтіп ұстау үнемі қиындық тудырды, әсіресе тропиктік аймақтарда. IJA және SNLF (Императорлық теңіз жаяу әскері) танктері жаумен қақтығысқанда, олар жасырын танкіге қарсы зеңбіректермен немесе жау танкілерінің көп санымен тез жойылды. Жапония теңіз державасы болғандықтан, өндірісін кемелерге шоғырландырып, бронетехниканы дамытуға аз мән берді. Жүйе 2011 жылдың 1 наурызында Газа шекарасындағы қақтығыс кезінде танкіге қарсы зымыранды жойған кезде, жауынгерлік жағдайда сәтті қолданылды.

The Japanese doctrine was mainly French in concept but with some purely Japanese elements. Due to Japan's naval priorities in warship construction and inter service feuds (the marine branch of the IJN favoured all around protective armour) IJA tanks were lightly armoured. As with most armour during the 1930s, the main guns were small in calibre: 37 mm for their Type 95 light tanks and 47 mm for the Type 97 medium tank, but this was sometimes compensated by a high muzzle velocity. The IJA's use of tanks in China exemplifies its doctrine: light tanks were used for scouting or acted as mobile infantry support, while medium tanks supported the infantry and assaulted deeper objectives, but did not fight en masse. In 1939, the Japanese Army engaged Soviet armour at Nomonhan. During the three month long war, Japanese armour had shown their weakness against Soviet tanks; and the resulting Japanese defeat prompted a series of complaints by the Imperial Army to incorporate improvements in future Japanese armour. This is the primary reason IJA tanks were not as successful while being used with IJA tactics. The tank forces of the U. S. Army consisted of the M2A4 and M3 Stuart light tanks up until 1941, although these vehicles were five years newer than the 1935 built Type 95's, the IJA and U. S. light tanks were comparable to each other, and seemingly performed well for their respective forces during jungle combat operations; during their phase of World War II. As with all armour, maintenance was a continuous challenge; especially in tropical environments. When IJA and SNLF (Imperial marines) tanks did clash with the enemy they were quickly destroyed by concealed anti tank guns or overwhelming numbers of hostile tanks. Japan was a naval power, and concentrated its production on warships, thus placing a low priority on armoured vehicle development, The system was successfully deployed in combat on March 1, 2011, when it intercepted an anti tank missile during an engagement on the Gaza border.

НАТО

Салқын соғыс кезінде НАТО броньды соғысты Еуропадағы дәстүрлі құрлықтағы соғыстың басты ерекшелігі деп санады. Жеңіл танктердің қолданылуы көбінесе тоқтатылса, ал ауыр танктер де көбінесе қолданудан шығарылды, орта танк конструкциясы броняның қалыңдауы мен негізгі қарудың үлкейтілуіне байланысты ауыр модельдерге эволюциялады, нәтижесінде Екінші дүниежүзілік соғыстағы түрлі танктердің көптеген қасиеттерін біріктірген негізгі ұрыс танкысы (MBT) пайда болды. Көбінесе НАТО-ның броньды доктринасы қорғанысқа бағытталған және ядролық қаруды үркіту құралы ретінде пайдалануға негізделген. НАТО елдерінің көпшілігі салқын соғыс кезеңін АҚШ-та жасалған көптеген танктермен бастағанымен, болашақ MBT-нің конструкциясы бойынша НАТО-ның ірі елдері арасында маңызды келіспеушіліктер болды. АҚШ және Германия зымыранмен жабдықталған MBT-70 танкысын сынақтан өткізді, бірақ одан бас тартты. АҚШ-тың M26 Pershing танкысінің бастапқы конструкциясы M60 негізгі ұрыс танкысы 1980-ші жылдары газ турбинасымен жұмыс істейтін M1 Abrams танкысымен ауыстырылғанға дейін дамыды. Ұлыбритания армиясы да Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі Centurion танкысінің конструкциясын сақтап қалды, ол өте табысты болды және 1970-ші жылдарға дейін толықтай жаңартылмады. Батыс Германияның Бундесвері 1960-шы жылдары өз танкын жасауға шешім қабылдады және 1970-ші жылдары Leopard I-ді өндірді, ол неміс доктринасына сәйкес жылдамдыққа басымдық берген жеңіл конструкциялы танк болды. Leopard I-ге ұқсас бастапқы бірлескен жобадан шыққан француздық AMX танктері де қорғанысқа қарағанда маневрге басымдық берді. XXI ғасырға қарай батыстың ең жетілген негізгі ұрыс танктері қуатты қозғалтқыштармен, үлкен 120 мм-лік зеңбіректермен және композиттік бронямен жабдықталды.

Варшава келісімінің

Варшава шартының бронетанктік доктринасына, екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қалыптасқан және ядролық соғыс жағдайына бейімдеуге тырысқан Кеңес Армиясының дамуы зор ықпал етті. 1960 жылдардың басында бұл бронетанктік күштерде және оларды қолдаушы әскерлерде маңызды өзгерістерге әкелді. Бір маңызды өзгеріс – екінші дүниежүзілік соғыста қолданылған кавалериялық-механикаландырылған топтың (CMG) НАТО-ның терең қорғанысын бұзу үшін жасалған және суық соғыс кезеңіндегі операциялық маневрлік топқа (OMG) айналуы болды. Бұл 1930 жылдардағы терең шайқас теориясының нәтижесі еді. 1964 жылы Кеңес Одағында танк құрылысында маңызды жетістікке қол жеткізілді – T-64 танк өндірілді, ол алғаш рет автоматты зарядтағышты пайдаланды, бұл танк экипажының құрамын үш адамға дейін азайтты. Кейіннен бұл модель, сондай-ақ T-72 және T-80 танктары бронетанктік соғысқа жаңалықтар әкелді, олар танк снарядтарының құрамына басқарылатын зымырандарды енгізіп, стандартты танк зеңбірегінен ATGW-ны қолдануға мүмкіндік берді. Кеңес Одағы екі түрлі негізгі ұрыс танкін қолданған елдердің бірі болды: жоғары сапалы T-80 және төмен сапалы T-72. Қазіргі Кеңес танктері, атап айтқанда, тегіс ішкі диаметрлі зеңбіректермен жабдықталады. Кеңес танктерінің жетістіктеріне жақсартылған отты басқару жүйелері, ЕРА (жарықайтарған зымырандық қорғаныс) қорғауымен жабдықталған күшті броня және қорғаныс шаралары (мысалы, «Штора-1» және «Арена») кіреді. Суық соғыс аяқталғанға дейін ең жетілген Кеңес танкысы T-80У болды, ол M1A1 (турбиналық қозғалтқыш, жақсартылған отты басқару жүйелері, күшті броня және атыс күші) сияқты сипаттамаларды бөлісті.

Жаяу әскердің жауынгерлік машиналарын алғаш 1960 жылдары Кеңес Одағының БМП-1 машинасымен жасады, бұл ядролық қару қолданылуы күтілетін жағдайда танктармен бірге жаяу әскердің майданға қатысуына мүмкіндік берді. T-64 және БМП-1 машиналарымен қатар, 1970 жылы өндіріске енгізілген және танкіге қарсы зымырандарды атуға қабілетті Ми-24 айналмалы қанатты ұшақтары да пайда болды, олар «ұшатын танктер» деп аталды. Кеңес танк әскерлері, КСРО-да белгілі болғандай, бронетанктік бөлімшелер, бронетанктік оқу полктері және басқа да құрамалар мен бөлімшелерді қамтыды.

Вьетнам соғысы

М113 бронетранспортерлері 1968 жылға дейін өз бронетехникасын сирек қолданған жау әскерлеріне қарсы Вьетнам жерінде тиімді болды. Олар тез арада миналармен және РПГ-мен күреске түскенімен, M113 соғыс кезеңінде қызметін жалғастырды, бастысы ACAV (Арматуралы кавалериялық шабуыл машинасы) деп аталған жаяу әскердің жауынгерлік машинасына айналды; сондай-ақ "жеңіл танк" ретінде де қолданылды. M113 тәжірибесіне сүйене отырып, М2/М3 Брэдли жауынгерлік машинасы сияқты, күшті қаруланған жаяу әскердің жауынгерлік машиналарын жасауға мүмкіндік болды. Конвойлерді қорғау үшін броня және қару-жарақпен жабдықталған M35 жүк көліктері де қарулы көлік ретінде пайдаланылды. 1968 жылы коммунистік күштер негізінен кеңестік PT-76 жеңіл танктерін қолданды. 1971 жылы ірі Т-54 орта танкілері пайдалануға берілді, олар M72 LAW зымыранына, ARVN M41 Walker Bulldog жеңіл танкілеріне, сондай-ақ M48A3 Pattons танкілеріне қарсы әлсіз екенін көрсетті. 1969 жылдың қаңтарында АҚШ бронекавалерия бөлімдері M48A3 Patton танкілерін M551 Sheridan бронетанкілі әуеде барлау шабуылдау машиналарына алмастыра бастады; 1970 жылға қарай 200-ден астам Sheridan танкісі Вьетнамда қолданысқа енді.

21 ғасыр

Танкілер сирек жалғыз жұмыс істейді; әдеттегі ең төменгі бірлік мөлшері – үштен беске дейінгі танктерден тұратын взвод (взвод – офицер басқаратын АҚШ армиясы/теңіз күштерінің ең кішкентай бөлімшесі, ротаның немесе эскадрильяның құрамдас бөлігі). Взводтың танктері бір-біріне қолдау көрсету үшін бірлесіп жұмыс істейді: екеуі қалғандарының қорғауымен алға жылжиды, содан кейін тоқтап, қалғандарының ілгерілеуіне жағдай жасайды. Көбінесе бірнеше взвод механикаландырылған жаяу әскермен үйлестіріліп, жаудың әлсіз жерлеріне ену үшін өздерінің жылдамдығы мен атыс күшін пайдаланады. Осы кезде қуатты қозғалтқыштар, жүру құралдары мен мұнаралар қолға алынады. Мұнараны толық 360 градусқа бұру мүмкіндігі взводтар ішінде және арасында үйлесімді қозғалыс жасауға, сондай-ақ бірнеше бағыттан келетін шабуылдардан қорғануға және тоқтамай немесе баяуламай әскер мен техникаға шабуыл жасауға мүмкіндік береді. Қорғаныс кезінде олар дайын позицияларда күтеді немесе табиғи жер бедерін (мысалы, кішкентай төбелерді) жасыру үшін пайдаланады. Төбеден сәл төмен тұрған танк ("корпус жасырылған") тек мұнарасының жоғарғы бөлігін, қаруын және сенсорларын ғана жауға көрсетеді, бұл оған дөңестің арғы бетіндегі жаумен күресуге мүмкіндік береді, ал өзін ең аз нысана ретінде көрсетеді. Танктер көбінесе негізгі қаруын көлденеңнен төмен бағыттай алады, себебі қазіргі кинетикалық энергия (КЭ) оқ-дәрілерінің траекториясы дерлік түзу. Бұл мүмкіндік болмағанда, олар мұндай позицияларды пайдалана алмас еді. Дегенмен, төбеге шыққанда танк өзінің жұқа қорғанышпен жабдықталған астыңғы бөлігін жаудың қаруларына ашып қоюы мүмкін.

Жеңіл танктер мен танк жауынгерлері

Танкілер бронетанкілік соғыстың ажырамас бөлігі болғанымен, күш көрсету қажет болғанда, жылдам дислокациялау мүмкін болмауы ауыр негізгі ұрыс танкілерінің шектеуі болып келді. Танкілерді және олардың қосалқы жабдықтарын әуемен немесе теңіз арқылы тасымалдауға бірнеше апта уақыт қажет. Кейбір танктер мен бронетранспорттық құралдарды парашютпен түсіруге немесе жүк көлігімен немесе тікұшақтармен тасымалдауға болады. Ең ірі көліктерде тек бір немесе екі негізгі ұрыс танктері сыяды. Ал кіші көліктер жеңіл танктерді және М113 сияқты БТР-ларды ғана тасымалдай немесе әуеден түсіре алады. Қарапайым МБТ-ға қарсы тұра алатын, әуеде тасымалданатын бронетранспорттық құралдар жасау ниеті көбінесе АТГМ-мен жабдықталған жеңіл машиналарға немесе өздігінен жүретін артиллерия стиліндегі машиналарға әкеп соқты. Зәрлі қорғаныстың жетіспеушілігі, қуатты қаруды жоғары дәлдікті электроникамен үйлестіру арқылы, алғашқы анықтау/алғашқы соққы/алғашқы жою мүмкіндігін ұсыну арқылы толықтырылады – бұл концепция Екінші дүниежүзілік соғыстағы АҚШ танктерді жоятын машиналарын еске алады. Мұндай принциптерді іске асырған машиналарға Stingray жеңіл танкы, AMX 10 RC және B1 Centauro жатады. АҚШ-тың мұндай машиналарды жасауға бағытталған көптеген жобалары сәтсіз аяқталды, мысалы, M8 бронетранспорттық жүйесі. Ең танымал болғаны – M551 Sheridan жеңіл танкы. Бұл танк, 152 мм CLGP ұсынылымы арқылы, ауыр танктерді жоя алатын әуеде тасымалданатын машина еді. Алайда, бұл танктың жауынгерлік тиімділігі сенімсіз MGM 51 зымыранымен шектелді. Американдық армиядағы жылдамды танкке қарсы платформаның соңғы нұсқасы – TOW зымырандарымен жабдықталған Stryker машинасының түрі – M1134 танкке қарсы басқарылатын зымыран көлігі. Көптеген қазіргі заманғы армиялар осыған ұқсас машиналарды пайдаланады. Шектелген қақтығыстар (мысалы, Ирактағы көтеріліс) бронетранспорттық құралдар арасында тікелей шайқастарды сирек қамтиды, бірақ көтерілісшілердің шабуылдары мен IED-терден қорғану қажеттілігі жеңіл машиналарды брондауға және бронетранспорттық құралдарды, жауынгерлік машиналарды және танктерді пайдалануды жалғастыруға әкелді.