Кіріспе

Омаха тұңғыш халықтық дәрігер және реформатор (1865–1915)

Сьюзан Ла Флеше Пикотт (17 маусым 1865 – 18 қыркүйек 1915, Омаха) – Американың тұңғыш халықтық медицина дәрігері және реформатор, Омаха тайпасының мүшесі. Ол тұңғыш халық өкілдерінің және тұңғыш халық әйелінің бірі ретінде медициналық білім алғаны үшін кеңінен танылған. Ол халық денсаулығын жақсарту және Омаха тайпасының мүшелеріне жерді ресми түрде, заңды түрде бөлу үшін күш салды. Пикотт дәрігерлік қызметін атқарумен қатар, белсенді әлеуметтік реформатор болды. Дәрігер ретінде жұмыс істеген резервацияда алкоголь ішуге қарсы күресті, осы арқылы сарттылық қозғалысына қатысты. Пикотт сондай-ақ, сол кезде емделмейтін туберкулездің алдын алу және емдеу үшін халық денсаулығын жақсарту бағдарламасы аясында күш жұмсады. Ол басқа Омаха тайпасының өкілдеріне Үндістер ісі жөніндегі басқарманың бюрократиялық жүйесін жеңуге және жерлерін сатқан үшін тиесілі ақшаны алуға көмектесті.

Ерте өмір

Сьюзан Ла Флеш 1865 жылдың маусымында Небраска штатының шығысындағы Омаха резервациясында дүниеге келді. Оның ата-анасы еуропалық және үнді миграциясы бар Омаха мәдениетін ұстанды және резервация шекарасынан тыс жерлерде бірнеше жыл өмір сүрген. Олар 1845 немесе 1846 жылы үйленді. Гейл сонымен қатар Небрасканың белгілі тері саудагері және мемлекет қайраткері Питер А. Сарпидің келіні болды. Күйеуі сияқты, Мэри Гейл де Омаха халқының өкілі ретінде танылды. Ол француз және ағылшын тілдерін түсінгенімен, Омахадан басқа тілде сөйлеуден бас тартқан. Ла Флеш төрт қыздың ең кішісі болды, оның ішінде әпкелері Сузетт (1854–1903), Розали (1861–1900) және Маргарита (1862–1945) бар еді. Оның үлкен жарты ағасы Фрэнсис Ла Флеш, 1857 жылы әкесінің екінші әйелінен туған, кейіннен этнолог, антрополог және музыкатанушы (немесе этномузыкатанушы) ретінде танымал болды, ол Омаха және Осадж мәдениеттерін зерттеумен айналысты. Өсе келе Ла Флеш өзінің тарихының дәстүрлерін үйренді, бірақ оның ата-анасы кейбір рәсімдер ақтардың әлемінде зиянды болуы мүмкін деп ойлады. Олар Ла Флешке Омаха есімін қоймады және маңдайына дәстүрлі татуировкалар салуға рұқсат бермеді. Ол ата-анасымен (әсіресе анасымен) омаха тілінде сөйлесті, бірақ әкесі мен үлкен әпкесі Сузетт оның екі тілде де еркін сөйлеуі үшін әпкелерімен ағылшын тілінде сөйлесуге ынталандырды. Бала кезінде Ла Флеш ақ дәрігердің емдеуден бас тартқаннан кейін ауырған үнді әйелінің қайтыс болғанына куә болды. Кейіннен ол осы трагедияны дәрігерлік білім алуға шабыттандырды, осылайша Омаха резервациясында бірге тұратын халқына көмек көрсете алады.

Ерте білім беру

Бала кезінде Ла Флеше Омаха резервациясындағы миссионерлік мектепте білім алды. Ол алдымен пресвитериандар, содан кейін квакерлер басқарды, 1869 жылы президент Улисс С. Гранттың бейбітшілік саясаты қабылдағаннан кейін. Резервациядағы мектеп – интернат болды, онда жергілікті балаларды еуропалық американдықтардың әдет-ғұрыптарына үйретіп, ақ нәсілділердің қоғамына сіңіруге тырысты. Бірнеше жыл миссионерлік мектепте оқығаннан кейін Ла Флеше резервациядан Нью-Джерси штатының Элизабет қаласына кетті, онда екі жарым жыл бойы Элизабет институтында білім алды. 1882 жылы резервацияға оралып, агенттік мектебінде сабақ берді. 1884-1886 жылдары Вирджиния штатының Хэмптон қаласындағы Хэмптон институтында оқуға қайтадан кетті. Институт Америка Азамат соғысынан кейін афроамерикандық колледж ретінде құрылған, сонымен қатар жергілікті американдық студенттер де оқыды. Ла Флеше Хэмптонға қарындасы Маргарита, ағасы Кэри және тағы он Омаха баласымен бірге барды. Қыздар үй шаруашылығына, ал ұлдар кәсіби білімге үйренді. Ла Флеше Хэмптон институтында оқып жүргенде Томас Икиникапи есімді сиу жігітімен танысты. Оны әдептілікпен "Т. И." деп атады, бірақ Хэмптонды бітіруге дейін одан айырылды. Ла Флеше 1886 жылдың 20 мамырында Хэмптон институтын сыныптың үздігі ретінде бітірді. Ла Флеше отбасылық досы, Массачусетс штатының этнографы және әйелдер реформасы ұйымдарымен байланысы бар Элис Флетчерден қаржылай көмек сұрады. Бұрын Ла Флеше Флетчердің қабынулы ревматизмінен кейін денсаулығын қалпына келтіруге көмектескен еді. WNIA жергілікті әйелдерді викториялық тұрмыстық құндылықтарды қолдау арқылы "мәдениеттендіруге" тырысты және жергілікті американдық әйелдерге "тазалық" пен "діншілдік" үйрету міндеті берілген далалық мейрамханаларды демеушілік етті. Ла Флеше Коннектикут штатының индейлер қауымдастығына жазған хатында өз халқының үйіне дәрігер ретінде кіріп, оларға гигиенаны үйретуді және ауруларын емдеуді қалайтынын айтты, бұл қауымдастық қолдаған викториялық тұрмыстық қасиеттерге сай болды. Қауымдастық Ла Флеше медицина мектебінің оқу ақысын қаржыландырды, сондай-ақ оның баспанасы, кітаптары және басқа да қажетті заттарын төледі. Ол АҚШ-та кәсіби білім алу үшін көмек алған алғашқы адам деп есептеледі. 1889 жылдың маусым айында Ла Флеше Омаха агенттігінің үнді мектебінде мемлекеттік дәрігер лауазымына өтініш берді, екі айдан кейін оған қызмет ұсынылды. Бітіргеннен кейін Коннектикут штатының индейлер қауымдастығының шақыруымен ақ нәсілді аудиторияға үндістердің ақ нәсілділердің өркениетінен пайда көре алатынын жеткізу үшін лекциялық турнеге шықты. Медициналық мектептен кейін де қауымдастықпен байланысын сақтап, оны Омахаға медициналық миссионер ретінде тағайындады және оның Небраскада медициналық тәжірибесінің алғашқы жылдарында медициналық құралдар мен кітаптарды сатып алуға қаржыландырды.

Медициналық практика

Ла Флеше 1889 жылы Омаха резервациясына оралды және резервациядағы үкіметтік интернатта дәрігер болып жұмыс істеді. Ол мектеп оқушыларын гигиенаға үйретуге және олардың денсаулығын сақтауға жауапты болды. Ол жалпы қауымға көмек көрсетуге міндетті болмаса да, мектеп ресми резервация кеңсесінен гөрі көптеген адамдарға жақын орналасқандықтан, Ла Флеше қауымның көптеген мүшелеріне де, сондай-ақ мектеп оқушыларына да көмек көрсетті. Ла Флеше көбінесе тәулігіне 20 сағат жұмыс істеп, 1200-ден астам адамның денсаулығына жауапты болды. Мектеп ауласының бір бұрышындағы кеңсесінде, Коннектикут үндістер қауымдастығы берген құрал-жабдықтармен, ол адамдарға денсаулық мәселелерінде ғана емес, хат жазу және ресми құжаттарды аудару сияқты қарапайым істерде де көмектесті. Ла Флеше қауымда үлкен сенімге ие болды, үй-үйге барып, туберкулез, тұмау, холера, дизентерия және трахома сияқты аурулармен ауыратын науқастарды емдеді. Оның алғашқы кеңсесі 12х16 фут көлемде болды және ол қауымдық жиналыстар өткізу орыны ретінде де пайдаланылды. Бірнеше жыл бойы ол резервация бойынша науқастарды емдеп, жылына 500 доллар мемлекеттік жалақы алды, сонымен қатар Әйелдердің Ұлттық Үндістер қауымдастығынан медициналық миссионерлік қызметі үшін 250 доллар қосымша төлем алды. 1892 жылдың желтоқсан айында Ла Флеше ауыр сырқаттанды және бірнеше апта бойы төсекке жатып қалды. 1893 жылы ол ауру анасына күтім жасау үшін және өз денсаулығын қалпына келтіру үшін демалысқа шықты. Сол жылы ол өліп бара жатқан анасына көмектесу үшін жұмысынан кетті. 1894 жылы Ла Флеше Хенри Пикоттпен танысып, оған үйленуге келісті. Ол бұрын үйленген және әйелінен ажырасқан. Ла Флешедің достары мен туыстарының көптегені осы романға таңқалды, бірақ екеуі 1894 жылдың маусым айында неке қиды. Пикотт пен оның әйелінің екі ұлы болды: Карил 1895 немесе 1896 жылы, ал Пьер 1898 жылдың басында дүниеге келді. Пикотт балалары туғаннан кейін де медициналық практикасын жалғастырды, бұл үшін күйеуінің қолдауына сүйенді. Пикотт Банкрофт қаласында және айналасындағы аудандарда Омаха және ақ нәсілді пациенттерді қабылдады. Қажет болған жағдайда Пикотт үйге бару кезінде балаларын өзімен бірге алып жүретін.

Қауіпсіздік

Пикотт Омаха халқының жедел медициналық проблемаларына қанағаттандырумен қатар, өз қауымын профилактикалық медицина және басқа да қоғамдық денсаулық мәселелері, соның ішінде ұстамдылық туралы білім беруге тырысты. Алкоголизм Омаха резервациясындағы өзекті мәселе болды, сонымен қатар Пикотт үшін жекелеген қиындықтардың бірі еді: оның күйеуі Генри алкоголизмнен зардап шекті. Ақ бизнесмендер жер мәмілелері жасағанда Омаха халқын алкоголь арқылы алдады. Пикотт резервация дәрігері және қауымның белгілі бір мүшесі ретінде, мұндай әрекеттердің салдарына толыққанды хабардар болды. Ла Флеше Омаха қауымында алкоголь тұтынудан адамдарды тайдыру үшін мәжбүрлеу және жазалау сияқты шараларды қолдады. Оның әкесі билікте болған кезде, алкогольге қарсы күреске көмектесетін құпия полиция жүйесі құрылды, олар ішкілік ішкендерге дене жазасын қолданды. Ол Банкрофт зиратында жерленген, ал Пьер Пикотт өмірінің көп бөлігін Небраска штатының Уолтхилл қаласында өткізіп, үш бала тәрбиеледі. Мансабында Пикотт 450 шаршы мильді қамтитын аумақта 1300-ден астам науқасқа көмек көрсетті. Оның құрметіне аталған аурухана 1993 жылы Ұлттық тарихи ескерткіш деп жарияланды. 2018 жылы Ұлттық сенім қоры осы аурухананы ең қауіпті 11 орынның бірі деп таныды. Қазір оны қалпына келтіру үшін қаржы жинау жұмыстары жүргізілуде. Батыс Омахадағы (Небраска штаты) бір бастауыш мектеп Пикотттің есімімен аталады. 2017 жылдың 17 маусымында, оның туғанына 152 жыл толуына орай, Google Пикоттқа арналған Google Doodle-ді жариялады. 2018 жылы Сиу-Ситидегі Мартин Лютер Кинг-младший көлік орталығында Пикотттің бюсті ашылды. 2019 жылы Ла Флешенің мүсіні Хэмптон университетінің Мұра паркіне орнатылды. 2021 жылдың 11 қазанында, Небраска штатында алғаш рет ресми түрде танылған Түпкі халықтар күнінде Бенджамин Виктордың жасаған Пикотттің қола мүсілі Линкольнның жүз жылдық алаңында оның ұрпақтарымен ашылды. Джуди Гаяшкибос (туған американдық мәселелер бойынша ұлттық көшбасшы) Пикотттің мұрасын көтеруде және мүсінді жасауда маңызды рөл атқарды.