Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Оаху темір жолы және жер компаниясы, немесе OR&L, Гавай аралы Оахудың көп бөлігіне қызмет көрсеткен 3 футтық тар теміржол, және 1947 жылы таратылғанға дейін АҚШ-тағы ең ірі тар теміржол желісі болды.
The Oahu Railway and Land Company, or OR&L, was a 3ft narrow gauge common carrier railway that served much of the Hawaiian island of Oahu, and was the largest narrow gauge class one common carrier in the U. S, until its dissolution in 1947.
Шығу тегі
OR&L компаниясын 1865 жылы теңізші болып Гонолулуға келген Бенджамин Диллингэм құрды. Жылқыдан құлап, аяғы сынған Диллингхэм Гавайиде қалып, емделуге мәжбүр болды. Ол арал патшалығын өз үйі деп шешім қабылдады. Диллингхэм бизнесте зор шеберлікке ие болды және көп ұзамай ерте Гонолулу қауымдастығында бай және ықпалды адамға айналды. Оның даму идеяларының бірі – 1870 жылдары құнарсыз Ева жазығын адамдарға қоныстану үшін тамаша орын деп ойлау болды. Бірақ екі мәселе болды: судың жетіспеуі және одан да маңыздысы – көлік жоқтығы. Атқа жегілген арбамен Гонолулудан Еваға бару бір күндік сапар еді. Шешім – теміржол салу. Диллингхэм теміржол армандаған кезде, тағы бір кәсіпкер Джеймс Кэмпбелл 1879 жылы Евадағы алғашқы артезиандық құдықты сәтті қазып, су мәселесін шешті. Ева жерін сатып алған Кэмпбелл мал фермасын ашуды жоспарлаған, бірақ Еваның бай вулкандік топырағы (қалың ежелгі коралл рифінің үстінде жатыр) жыл бойы күннің шуағы мен сумен қосылғанда, қант құмырбасын өсіруге өте қолайлы екенін түсінді. Бір-екі жылдың ішінде Оахудың оңтүстік-батыс бөлігінде қант плантациялары көтеріле бастады. Бұл жағдайда, порты мен Ева арасындағы көлік қажеттілігі аса маңызды болды.
The OR&L was founded by Benjamin Dillingham, a self made businessman who arrived in Honolulu as a sailor in 1865. After falling from his horse and breaking his leg while riding in the countryside, Dillingham was forced to stay in Hawaii and recuperate. He decided to make the island kingdom his home. Dillingham had a great deal of business acumen and soon became quite wealthy and influential in the early Honolulu community. Among his development ideas, he conceived in the 1870s of the arid Ewa Plain as an excellent location for human settlement. However, there were two problems: a lack of water and, more significantly, a lack of transportation. A trip from Honolulu to the Ewa by horse drawn wagon was an all day affair. The key was to build a railroad. Around the time Dillingham was dreaming of his railroad, another businessman, James Campbell successfully dug Ewa's first artesian well in 1879, effectively solving the water problem. Campbell, who had purchased of Ewa land thought he might start a cattle ranch, but quickly realized that Ewa's rich volcanic soil (which overlays a massive ancient coral reef) combined with year round sunshine and a supply of water was ideal for growing sugarcane. Within a couple of years sugarcane plantations were sprouting up in this southwestern part of Oahu. The need for transportation between the harbor and Ewa was becoming essential.
OR&L-дің бастапқы кезеңі
Диллингхемнің Ева жазығында кең ауқымды қоныстану туралы арманы ХХ ғасырдың соңғы онжылдықтарына дейін күтуге тура келсе де, оның аймаққа темір жол салу жоспары тез іске асты. Ол екі қант плантациясын ашу үшін Кемпбеллдің Ева және Кахуку жерлерін жалға алды және 1888 жылдың 11 қыркүйегінде Король Дэвид Калакауадан үкіметтік темір жол жарғысын алды. Капиталды қамтамасыз еткеннен кейін Диллингхем 1889 жылдың наурыз айында Гонолулу мен Айя арасындағы 19 км (12 миль) қашықтықты 1889 жылдың күзіне дейін жалғау үшін құрылыс жұмыстарын бастады. 1889 жылдың 16 қарашасында, корольдің туған күнінде, OR&L ресми түрде ашылды, 4000-нан астам жолаушыға тегін жол жүруге мүмкіндік берілді. 1892 жылға қарай желінің ұзындығы 30 км-ге жетті, ол Диллингхемнің Ewa Plantation Company компаниясына тиесілі Ewa қант зауытына дейін созылды. Патшалықтың соңғы және Республиканың алғашқы кезеңдеріндегі жағдайдың тұрақсыздығы салдарынан ілгерілеу тоқтап қалғанмен, 1895 жылға қарай темір жол Вайпахудың болашақ торабынан өтіп, Ева жазығын кесіп өтіп, Вайанае жағалауын бойлап, ондағы қант зауытына дейін жетті. 1897 жылдың қаңтарында алтын облигациялар шығарғаннан кейін компания 1897 жылдың маусымына қарай Оахудың қиын-қыстау Каена нүктесін айналып, солтүстік жағалаудағы Халейуаға дейін темір жолды ұзартты, онда Диллингхем қонақ үй салды. 1898 жылдың желтоқсанына қарай негізгі желі аяқталып, Ваймеа шығанағы мен Сансет-Бичтен Кахукуға дейін созылды, Кахуку қант зауыты аралдың ең солтүстік нүктесінен өтті. Аралды айналып өтетін желі ұсынылғанмен, ол ешқашан мұқият қарастырылмады. 1906 жылы Вайпахудан Вайкакалуа бұғазы арқылы Вахиаваға және Оахудың орталық бөлігіндегі ананас егістіктеріне дейін 18 км (11 миль) тармақ желісі салынды. Темір жол өзінің соңғы түрін алды.
While Dillingham's dream of large scale settlement on the Ewa Plain would have to wait until the last decades of the twentieth century, his plan for a railroad to the area came together quickly. He leased Campbell's Ewa and Kahuku land to start two sugarcane plantations and obtained a government railroad charter from King David Kalākaua on September 11, 1888. After securing the capital, Dillingham broke ground in March 1889 to connect the 12 mile (19 km) between Honolulu and Aiea (as demanded in the charter) by fall 1889. On November 16, 1889, the king's birthday, the OR&L officially opened, giving free rides to more than 4,000 passengers. By 1892, the line was 18.5 mile (30 km) long, reaching Ewa sugar mill, home of Dillingham's Ewa Plantation Company property. Although progress stalled during the chaos of the late Kingdom and early Republican periods, by 1895 the railroad had passed through what would become the junction of Waipahu, traversed the Ewa plain, and was skirting the Waianae coast to a sugar mill there. After issuing gold bonds in January 1897 the company extended the railroad around Oahu's rugged Kaena Point to Haleiwa on the north shore by June 1897, where Dillingham built a hotel. By December 1898, the main line was complete, stretching past Waimea Bay and Sunset Beach to Kahuku and the Kahuku sugar mill past the island's northernmost tip. Although a circle island line was proposed, it was never seriously considered. In 1906 an 11 mile (18 km) branch line was constructed from Waipahu up the Waikakalua Gulch to Wahiawa and the pineapple fields of central Oahu. The railroad had taken its final shape.
OR&L - Бірінші дүниежүзілік соғысқа
OR&L тек қана қант қамысы тасымалдайтын темір жол емес еді. Ол бірнеше қант фабрикалары мен плантацияларды қызмет көрсеткенмен, сонымен қатар дайын өнімдерді, жабдықтарды және жұмысшыларды тасыды. Кейде қант плантацияларының өздерінің жеке желілері болды. Жалпы тасымалдаушы ретінде OR&L жүк, жолаушылар, пошта және парцельдерді тасымалдады. Мысалы, қант пен ананастан басқа, темір жол Гонолулудан Вайанае жағалауындағы қоқыс полигонына, Вайкикиді дамыту кезінде Вайанаеден Гонолулуға құм, және негізгі әскери базаларға – Перл-Харбор, Хиккам әуе алаңы, Барберс-Пойнт теңіз әуе станциясы, Скофилд казармасы және Уилер армиялық әуе алаңына қызмет көрсетті. 1926 жылы Диллингхэм елдегі ең танымал сәулетшілердің бірі, Бертрам Гудхью жобалаған жаңа жолаушылар терминалын салдырды. Ол сонымен қатар Гонолулу өнер мұражайы мен С. Брюер ғимаратын испандық қайта жаңғыру стилінде жобалаған, бұл сол дәуірде салынған көптеген басқа да мемлекеттік ғимараттармен үйлесімді болды. OR&L теміржол вокзалы 1947 жылдан кейін Гонолулу қалалық көлігінің автобус терминалына айналдырылды (кейін тоқтатылды) және 1979 жылы тарихи орындардың ұлттық тізіліміне енгізілді. Соғыс аяқталғанда, жылжымалы құрамның, жолдың және ғимараттардың көп бөлігі тозығып, ескірген. Компания басшылары операцияны жалғастыруды немесе тоқтатуды ойлады. Соғыс аяқталғаннан кейін соғыс кезеңіндегі тасымалдау көлемі азайды. Сонымен қатар, Оахудың жол желісі едәуір жақсартылды, сондықтан алғаш рет автомобильдермен бәсекелестік пайда болды. Компания 1945 жылдың соңына дейін және 1946 жылы әскери қызметшілерді тасымалдады. Дегенмен, жолаушылар саны мен жалпы кіріс кеміп, 50 пайыздан асты. 1946 жылғы 1 сәуірде болған Алеут аралдарындағы жер сілкінісі және одан туындаған 17 метрлік цунами теміржолдың тағдырын шешті. Көптеген тарихшылар 1946 жылдың 1 қыркүйегінен 18 қарашаға дейін Гавайидің 34 қант плантациясының 33-інде 22 000 қант қызылшасы өндіруші жұмысшы ереуілге шыққанын ескермейді. Тек Кауаи аралындағы Гей және Робинсон плантациясы ғана жұмыс істеді, себебі ол кәсіподаққа мүше емес, жеке меншікте болды. Ереуіл Гавайиге зор әсер етті, ал OR&L жүк тасымалы рекордтық деңгейге төмендеді. OR&L цунамиден зардап шеккен жолдарды қайта жаңартып, ереуіл кезінде жұмысын жалғастырды, бірақ сол жылдың соңында толық операцияны тоқтату туралы шешім қабылданды. 1947 жылдың 31 желтоқсанында компания президенті Уолтер Ф. Диллингхэм (Бенджамин Диллингхэмнің ұлы) және көптеген қонақтар Кахукудан American Locomotive Company компаниясының 70 нөміріндегі бу локомотивімен 71,4 миль (115 км) саяхат жасап Гонолулу станциясына келді. Екі дизель локомотиві, GE 44 тонналық 15 және 19 нөмірлі коммутаторлар, Cumbres және Toltec Scenic Railroad желісінде қазір де тұрақты түрде пайдаланылуда.
The OR&L was not only a sugarcane railroad. While it served several sugar mills and plantations, it also hauled end products, equipment and workers. The sugarcane plantations sometimes had their own lines. As a common carrier, the OR&L carried freight, passengers, mail and parcels. For instance, besides sugar and pineapples, the railroad hauled garbage from Honolulu to a dump on the Waianae Coast, sand from Waianae to Honolulu during the development of Waikiki, and served the major military bases: Pearl Harbor, Hickam Field, Barber's Point Naval Air Station, Schofield Barracks, and Wheeler Army Airfield. In 1926, Dillingham built a new passenger terminal designed by Bertram Goodhue, one of the most famous architects in the country, who had also designed the Honolulu Museum of Art and the C. Brewer Building in a Spanish Mission Revival style that matched that of many other public buildings erected during that era. The OR&L train station was converted to a Honolulu Rapid Transit bus terminal after 1947 (later discontinued), and added to the National Register of Historic Places in 1979. By the end of the war most of the rolling stock, right of way, and facilities were worn out. The company's executives pondered whether or not to continue operations. With the end of hostilities wartime traffic dried up. Moreover, Oahu's road network had been upgraded significantly, and thus for the first time there was serious road competition. The company plugged along for the remainder of 1945 and into 1946 transporting servicemen. Nevertheless, passenger traffic and gross revenues dropped more than fifty percent. The railroad's fate was sealed by the 1946 Aleutian Islands earthquake and the resulting 55 feet (17 m) tsunami that struck on April 1, 1946. Overlooked by most historians is the fact that from September 1, 1946, through November 18, 1946, 22,000 sugar workers at 33 of Hawaii's 34 sugarcane plantations went on strike. Only the Gay & Robinson Plantation on Kauai remained in operation, as it was non union privately owned. The strike had a major impact on Hawaii, and OR&L's freight dropped to record lows. Although the OR&L rebuilt the tracks destroyed by the tsunami and continued operations during the strike, the decision was made to shut down the entire operation at the end of that year. On December 31, 1947, a final excursion carrying company President Walter F. Dillingham (Benjamin Dillingham's son), along with numerous guests, departed from Kahuku behind American Locomotive Company steam engine number 70 through 71.4 mile (115 km) of countryside back to the Honolulu station. Two diesel locomotives, GE 44 ton switchers numbered 15 and 19, remain in regular use on the Cumbres and Toltec Scenic Railroad.