Жан Поль Нгупандé: Орталық Африка саяхатшысының өмірі мен қызметі

Кіріспе

Жан Пол Нгупанде (6 желтоқсан 1948 – 4 мамыр 2014) – Орталық Африка саяхаткері, 1996–1997 жылдары Орталық Африка Республикасының премьер-министрі болған. Ол 1999 және 2005 жылдары президенттікке кандидатқа түсті және 2005–2006 жылдары Сыртқы істер министрі қызметін атқарды. Ол 1990-жылдардың ортасында құрған Ұлттық бірлік партиясының (Parti de l'unité nationale, PUN) төрағасы болды. Ол өзін сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрескен және әділ сайлаулар мен демократиялық институттарды қорғаушы ретінде көрсетті.

Ерте өмір

Ол Декоада, Кемо Грибингиде дүниеге келген.

Саяси мансап

Нгупанде 1985 жылдан 1989 жылға дейін Білім министрі қызметін атқарды. Ол сондай-ақ біраз уақыт Кот-д'Ивуардағы елші болып жұмыс істеді. 1996 жылғы 6 маусымда президент Анже Феликс Патассе оны Премьер-министр етіп тағайындады және 1997 жылғы 30 қаңтарда отставкаға кетті. Оның Премьер-министр (және бір уақытта Қаржы министрі) лауазымындағы қызметі құрылымдық реформалар арқылы ашық есік экономикалық саясатын іске асырумен ерекшеленді. Нгупанде президент Патассемен осы реформалардың қарқыны туралы дауласып, 1997 жылдың басында Мишель Гбезера Брианың пайдасына отставкаға шықты. 1999 жылғы 19 қыркүйектегі президент сайлауында партиясының кандидат ретінде (жеңімпаз – қазіргі президент Патассе) ол дауыстардың 3,14 пайызын алып, алтыншы орынға ие болды. 2004 жылғы 10 қазанда Ұлттық Бірлік партиясы Нгупанде 2005 жылғы 13 наурыздағы президент сайлауына партияның туы астында қатысатынын жариялады. Бұл сайлау 2003 жылғы 15 наурыздағы төңкерістен кейін демократиялық үкіметке қайта оралуды білдірді, нәтижесінде генерал Франсуа Бозизе Чадтың қолдауымен уақытша үкіметтің президенті болып тағайындалды. 2005 жылдың қаңтарында Нгупанде Париждегі эмиграциядан Бангиге оралды. Сайлау кампаниясында ол елде бейбітшілік пен тұрақтылықты орнату қажеттігін, әсіресе төңкеріске дейін көтерілісшілердің қызметіне ұшыраған аймақтарды нығайтуды баса көрсетті. Оның кандидатурасы 2004 жылғы 30 желтоқсанда техникалық себептермен алты кандидатпен бірге жарамсыз деп танылды, бірақ 2005 жылғы 4 қаңтарда Бозизе оны екі кандидатпен бірге қайта қалпына келтірді. Бірінші турда ол төртінші орынды алып, дауыстардың 5,08 пайызын жинады, сондай-ақ ол бірінші турда Декоа округінен Ұлттық Ассамблеяға сайланды (105 орынның ішінде бірінші турда орын алған 17 кандидаттың бірі). 2005 жылғы 21 сәуірде Нгупанде Бозизеге сайлаудың екінші турында қолдау көрсету туралы келісімге қол қойды. Бозизе мамыр айында өткен екінші турда жеңіске жеткеннен кейін, Нгупанде 2005 жылғы 19 маусымда жаңа тағайындалған Премьер-министр Эли Доте үкіметінде Сыртқы істер министрі болып тағайындалды. Ол 2006 жылғы 2 қыркүйекке дейін Сыртқы істер министрі қызметін атқарды, содан кейін үкіметтегі қайта құру кезінде бұл лауазымнан босатылып, Бозизедің арнайы кеңесшісі болды.

Ngoupandé served as Minister of Education from 1985 to 1989. He also served for a time as Ambassador to Côte d'Ivoire. He was appointed as Prime Minister by President Ange Félix Patassé on 6 June 1996 and resigned on 30 January 1997. His tenure as Prime Minister (and simultaneously as Minister of Finance) was marked by the implementation of an open door economic policy through structural adjustment. Ngoupandé fell into a dispute with President Patassé over the speed of these reforms, and resigned in favour of Michel Gbezera Bria in early 1997. Standing as his party's candidate in the presidential election of 19 September 1999 (won by the incumbent Patassé), he received 3.14 percent of the vote, in sixth place. On 10 October 2004, the National Unity Party announced that Ngoupandé would contest the presidential election of 13 March 2005 under its banner. The election marked a return to democratic rule after the coup d'état of 15 March 2003, which installed Gen. François Bozizé as president of an interim government backed by Chad. In January 2005, Ngoupandé returned to Bangui from exile in Paris. In his campaign, he emphasized the need to bring peace and stability to the country, especially those areas most affected by rebel activity before the coup. His candidacy was originally disqualified on a technicality on 30 December 2004, along with six others, but it was reinstated by Bozizé along with two others on 4 January 2005. He received fourth place and 5.08% of the vote in the first round, and he was also elected to a seat in the National Assembly from Dékoa in the first round, one of 17 candidates (out of 105 seats) to win a seat in the first round. On April 21, 2005, Ngoupandé signed an agreement to support Bozizé in the second round of the election. After Bozizé's victory in the second round, held in May, Ngoupandé was named Minister of Foreign Affairs in the government of newly appointed Prime Minister Élie Doté on 19 June 2005. He served as Minister of Foreign Affairs until September 2, 2006, when he left that position in a cabinet reshuffle and instead became special advisor to Bozizé.

Жеке өмір

2006 жылдың 1 қаңтарында Нгупанде жүрек талмасынан кейін Париждегі Валь-де-Грация ауруханасына жеткізілді. Ем-домнан кейін ол 12 ақпанда Бангиге қайтып оралды. Паризде тұрғанда Нгупанде үйінде құлап, 2014 жылдың 4 мамырында дүниеден озды.

Цитаталар

Біз осы Орталық Африка Республикасында бірге өмір сүруге міндеттіміз. Мен сіздердің ашуын және қайғыңызды түсінемін. Дегенмен, біздің бәріміз күш жіберіп, зорлық-зомбылық пен өшпенділік циклын тоқтатуға ұмтылуымыз керек, себебі ол бізді тым алысқа, тіпті көзге көрінетіннен де артыққа алып кетуі мүмкін. Елді қайта құруға бағытталған жоспар жасау үшін біз нақты мәселелерді талқылауымыз керек, және Құдай біледі, олардың қанша екенін: қауіпсіздіксіздік, қаржылық дағдарыс, ЖҚС пандемиясы және оның барлық салдары, білім беру саласындағы апат. Мәселелер көп.

Бұл ел Африкада және әлемде жағымсыз бейнемен көрінеді. Ол жеңілтек ел ретінде қарастырылады.

Демократиялық сайлау арқылы билікке келу ешкімге жаппай қырғын жасауға құқық бермейді.