Теңіздің шылымды балықтары

Кіріспе

Балықтар тұқымдасы

Слаймхедтер, сондай-ақ руги және қызыл балықтар деп те аталады, көбінесе шағын, ерекше ұзақ өмір сүретін, терең теңіздегі берицифті балықтар болып табылады және Trachichthyidae тұқымдасын құрайды (грек тіліндегі trachys – "қатаң" және ichthys – "балық" сөздерінен шыққан). Атлант, Үнді және Тынық мұхиттарының қоңыржай және тропикалық суларында кездесетін бұл тұқымдас сегіз туысқа жататын шамамен 50 түрді қамтиды. Слаймхедтердің басына орналасқан шырыш каналдарының желісіне байланысты олар осылай аталған. Ірі түрлер – атап айтқанда, апельсин ругисі (Hoplostethus atlanticus) және Дарвиннің слаймхеді (Gephyroberyx darwinii) – Австралия мен Жаңа Зеландия жағалауларында кең ауқымды коммерциялық балық аулау нысаны болып табылады. Көптеген популяциялардың саны қысқарды, ал басқаларының шамадан тыс аулау белгілері байқалады; слаймхедтердің баяу көбейетініне байланысты осы балық шаруашылығының болашақтағы тиімділігі күмәнді. Апельсин ругисі – тағамдық балық, ол жаңа және мұздатылған күйінде сатылады, ал Дарвиннің слаймхедтері май алу үшін және балық ұны жасау үшін қолданылады.

Сипаттама

Әдетте терең денелі, бүйірінен қысылған дене пішінімен ерекшеленетін слаймхедтер, үлкен, атаулы бастары, ірі көздері және (кейбір түрлерінде) жарқын түстерімен көзге түседі. Басы, әсіресе, бүйірлік жолақты жүйенің бас сүйегінің бөлігін құрайтын, шырышқа толы каналдар желісімен ерекшеленеді. Осындай бас сүйектерінің желілері берицифтерге тән тісті балықтарда (Anoplogastridae) және стефаноберицифтерге тән қырқалы балықтарда (Melamphaidae) кездеседі. Трахихтидтердің басы әдетте үлкен және көлбеу ауызбен дөңгелек болады; мұрыны жоғарғы жақ сүйегінің алдынан сәл шығып тұруы мүмкін. Алдыңғы омыртқа және/немесе омыртқа алдында, сондай-ақ сопақша сүйекте қысқа, өткір тікен болады, соңғы тікен артқа қарай бағытталған. Optivus, Paratrachichthys және Sorosichthys туыстарындағы түрлердің пішіні басқа туыстардан ерекшеленеді; олардың денелері сопақтау келеді. Барлық қанаттары тікенді (тек төмен созылған кеуде қанаттарын қоспағанда) және дөңгелек пішіндес: жалғыз арқа қанаты үштен сегіз тікенге және 10–19 жұмсақ сәулеге ие; жамбас қанаттары бір тікенге және алты немесе жеті жұмсақ сәулеге ие; анальдық қанаты екі немесе үш тікенге және сегізден 12 жұмсақ сәулеге ие; тіпті екі бөлікті құйрық қанатының әр жағында төрттен жетіге дейін тікенді шоғырлар болады. Слаймхедтердің қабықшалары ктеноидты, бірақ түрлеріне қарай өзгереді; олар жапырақтандырылғаннан жабысқаққа дейін болады. Көптеген түрлерде жамбас қанаты мен анус арасындағы қабықшалар үлкен, сүйекті қалқаншалардан тұратын орталық қырға айналады. Бүйірлік жолақ үздіксіз және жақсы көрінеді; оның тесіктері көбінесе қабықшалардың жақсы дамыған тікендерімен немесе тістіктерімен жасырылады. Слаймхедтердің түсі жарқын кірпіш-қызылдан, қанаттары да сол түспен боялғаннан бастап, көгілдір-сұр, күміс түсті, немесе көгілдір-сұрдан мөлдір қанаттары бар қараға дейін өзгереді. Қызыл түс өлімнен кейін тез арада қызғылт-сарыға айналады. Кейбір түрлердің (мысалы, Aulotrachichthys latus) биолюминесцентті екендігі хабарланған, бұл басқа берициф балықтарындағыдай, симбиоздық бактериялардың әсерінен болуы мүмкін. Ең ірі түрі – апельсин түсті дөңгелек балық, оның ең үлкен стандартты ұзындығы (SL; құйрық қанатын қоспағандағы өлшем) – 75 см, ал салмағы – 7 кг; алайда, көптеген слаймхедтердің SL ұзындығы 30 см-ден кем.

With a typically deep bodied, laterally compressed form, slimeheads are conspicuous for their large, titular heads, large eyes, and (in some species) bright colours. The head is especially notable for its network of mucus filled canals, which constitute the cranial portion of the lateral line system. Similar cranial networks are found in the beryciform fangtooths (Anoplogastridae) and the stephanoberyciform ridgeheads (Melamphaidae). The trachichthyid head is typically blunt with a large and oblique mouth; the snout may project slightly in front of the upper jaw. A short, sharp spine is present on the preoperculum and/or operculum and post temporal bone, the latter spine directed posteriorly. Species of the genera Optivus, Paratrachichthys, and Sorosichthys differ in form from other members of the family; their bodies are more elongated. All fins are spinous (excluding the low slung pectoral fins) and rounded: the single dorsal fin has three to eight spines and 10–19 soft rays; the pelvic fins are thoracic with one spine and six or seven soft rays; the anal fin has two or three spines and eight to 12 soft rays; and even the forked caudal fin possesses four to seven procurrent spines on each lobe. The scales of slimeheads are ctenoid, but vary interspecifically; they range from deciduous to adherent. In most species, the ventral scales between the pelvic fin and anus have been modified into a median ridge of large, bony scutes. The lateral line is uninterrupted and fairly obvious; its pores are largely obscured by the scales' well developed spinules or ctenii. Slimeheads range from a bright brick red with identically shaded fins, to dusky grey or silver, to black with dusky grey to transparent fins. The reds quickly fade to orange following death. Some species (e. g., Aulotrachichthys latus) are reported to be bioluminescent, probably by symbiotic bacteria as is found in other beryciform fish. The largest species is the orange roughy at a maximum standard length (SL; a measurement excluding the caudal fin) of 75 cm and a weight of 7 kg; however, most slimeheads are well under 30 cm SL.

Өмірбаян

Көптеген шымшықтар баяу және теңіз түбінде тіршілік ететін балықтар болып табылады, олар уақытының көп бөлігін континенттік беткейлердің түбіне жақын өткізеді. Әдетте қатты, тасты субстраттары бар суық, орташа тереңдіктегі (шамамен 100–1500 м) бентопелагикалық аймақтарда кездеседі. Ең созылған түрлері көбінесе ең белсенді болады және ең шалғын тереңдікте жиі кездеседі; мысалы, жұқа денелі шымшық (Optivus elongatus) жағалаудың фототикалық суларында табылса, тасты рифтермен байланысты болады. Бұл түр түнгі уақытта белсенді болады және күндіз жарықтарға жасырынады. Trachichthys australis та осы сипаттамаға ие, бірақ денесі дөңгелек және солдат балығына ұқсайды. Жастар мен ересек шымшықтар негізінен мисидтік креветкалар, амфиподтар, эуфаузидтер, креветкалар және басқа да қабықтылылар, сондай-ақ личинкалы балықтар сияқты зоопланктонмен қоректенеді. Шымшықтар энергияны жасушадан тыс балауыз эфирлері түрінде сақтайды, бұл балыққа бейтарап жүзуді сақтауға көмектеседі. Шымшықтардың мінез-құлқы жетік зерттелмеген, бірақ кейбір түрлері кездейсоқ түрде тығыз топтарды құрайды. Мысалы, қызыл шымшықтардың топтары (мүмкін жынысына қарай бөлінген) 2,5 м2 жерге шамамен 2,5/м2 тығыздыққа жете алады. Топтар теңіз астындағы каньондар мен таулар сияқты геологиялық құрылымдардың ішінде және айналасында қалыптасады, су қозғалысы мен араласуы жоғары болғандықтан, олжаның тығыз шоғырлануын қамтамасыз етеді. Топтар міндетті түрде шаруашылық мақсатымен қалыптаспайды; балықтар метаболизм фазаларынан (қоректену және демалыс) өтеді және белсенді және белсенді емес кезеңдері кезінде жиналуға қолайлы гидрологиялық жағдайлары бар аймақтарды іздейді деп есептеледі. Суасты кемелерімен жүргізілген бақылаулар қызыл шымшықтардың белсенді емес кезінде барлық пигментациясын жоғалтатынын көрсетті, бұл кезде оларға жақын бару оңай. Қызыл шымшықтың метаболизм фазалары балықтың жем-шөп концентрациясының маусымдық өзгеруімен байланысты деп саналады, ал белсенді емес фаза азық-түлік жетіспейтін кезеңдерде энергияны сақтау құралы болып табылады. Шымшықтар пелагикалық шашыраушылар болып табылады; яғни, шашырау топтары қалыптасады және балықтар жұмыртқаларын және сперматозоидтарын бірден суға шығарады. Кейбір түрлерде океанодромияның (маусымдық көші-қон) белгілері байқалады. Ұрықтандырылған жұмыртқалар (содан кейін дернәсілдер) планктонды болып табылады, ағыммен өздерінің жолын анықтай алатын күшке ие болғанға дейін қозғалады. Тек экономикалық маңызды түрлердің көбеюі егжей-тегжейлі зерттелген; Дарвиннің шымшығының дернәсілдері мен жасөспірімдері теңізге жақын және жағалауға жақын суларда жиі кездеседі, ал қызыл шымшықтың алғашқы өмір кезеңдері терең сумен шектеледі (шамамен 200 м). Шымшықтар өте баяу өседі және ұзақ өмір сүреді; қызыл шымшық белгілі ең ұзақ өмір сүретін жануарлардың қатарында, ең көп жасы 149 жыл деп хабарланған (бірақ бұл жасқа қатысты дау бар). Шымшықтардың жыртқыштары жақсы белгісіз, бірақ олардың қатарына терең суларда қозғалатын ірі акулалар, кескіш бақалар, мерлуцидтік бақалар және жылан макрельдер кіреді.

Most slimeheads are sluggish and demersal, spending most of their time near the bottom of continental slopes. Cold, moderate benthopelagic depths (about 100 – 1,500 m) with usually hard, rocky substrates are frequented. The most elongate species are typically the most active and frequent the shallowest depths; for example, the slender roughy (Optivus elongatus) is found in photic coastal waters and is associated with rocky reefs. This species is nocturnal and hides in crevices during the day. Trachichthys australis is of the same habitus, but is rather deep bodied and resembles a soldierfish. Both young and adult slimeheads feed primarily upon zooplankton such as mysid shrimp, amphipods, euphausiids, prawns, and other crustaceans, as well as larval fish. Slimeheads store energy as extracellular wax esters, which aid the fish in maintaining neutral buoyancy. Slimehead behaviour is not well studied, but some species sporadically form dense aggregations. In the case of the orange roughy, these aggregations (possibly segregated according to sex) may reach a population density of 2.5/m2;. The aggregations form in and around geologic structures, such as undersea canyons and seamounts, likely where water movement and mixing is high, ensuring dense concentrations of prey items. The aggregations do not necessarily form for the purpose of spawning; it is thought that the fish cycle through metabolic phases (feeding and resting) and seek areas with ideal hydrologic conditions to congregate during their inactive and active phases. Observations of orange roughy aggregations during submersible dives have also shown the fish lose almost all pigmentation while inactive, during which time they are very approachable. The orange roughy's metabolic phases are thought to be related to seasonal variations in the fish's prey concentrations, with the inactive phase being a means to conserve energy during lean periods. Slimeheads are pelagic spawners; that is, spawning aggregations are formed and the fish release eggs and sperm en masse directly into the water. Evidence of oceanodromy (seasonal migration) is seen in some species. The fertilized eggs (and later the larvae) are planktonic, floating with the currents until the larvae develop the strength to determine their own way. Only the economically important species have had their reproduction studied in any detail; the larvae and juveniles of Darwin's slimehead are pelagic and frequent rather shallow waters near the coast, whereas in orange roughy, the early life stages are apparently confined to deeper water (around 200 m). Slimeheads are very slow growing and long lived fish; the orange roughy ranks among the longest lived animals known, with a maximum reported age of 149 years (however, this age is disputed). Predators of slimeheads are not well known, but include large deep roving sharks, cutthroat eels, merluccid hakes, and snake mackerels.