Кіріспе
Сафи немесе Асфи (آسفي) – Атлант мұхитының жағасында орналасқан Марокко қаласы. Бұл Асфи провинциясының орталығы. 2014 жылғы Марокко халық санауы бойынша, қала халқы 308 508 адамды құрады. Сафи – елдің сардина балық аулау өнеркәсібінің негізгі порты, сондай-ақ фосфат, тоқыма және керамика экспорттайды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Сафи «Блэкстоун» операциясының, «Торч» операциясының шабуылға түсу орындарының бірі болды.
Safi or Asfi (آسفي) is a city in western Morocco on the Atlantic Ocean. It is the capital of Asfi Province. It recorded a population of 308,508 in the 2014 Moroccan census. Safi is the main fishing port for the country's sardine industry, and also exports phosphates, textiles and ceramics. During the Second World War, Safi was the site of Operation Blackstone, one of the landing sites for Operation Torch.
Этимология
11 ғасырдың географы Мұхаммед әл-Идриси "Асафи" атауының шығуын араб тіліндегі "Асаф" (өкініш) сөзімен байланыстырып түсіндірді; "Асафи" (маған өкінішті). Ол бұл пікірін Атлант мұхитының екінші жағын табуға шыққан, бірақ жолдан адасып, жергілікті тұрғындар тарапынан тұтқындалып, көздері байланған күйі кемелеріне қайтарылған аль-Андалус теңізшілері туралы бір керемет оқиғаға негіздеді. Кемелер ақырында "Сафи" жағалауына жетті, ал жергілікті тұрғындар жоғалған теңізшілерге көмектесіп, олардың туған жері аль-Андалусқа екі ай сапар екенін айтты. Мұны естіген теңізшілердің бірі: "Уа асафи" (О, өкінішім!) деп жауап берді. Әл-Идриси осыдан кейін қаланың "Асафи" деп аталғанын жазды.
Климат
Сафиде ыстық, жартылай шөлейтті климат басым (Кёппен климаттық жіктелімі BSh).
Тарих
Сафи, Сафим (Заффим немесе Асфи) атымен, Мароккодағы ең көне қалалардың бірі. Тарихшы Мұхаммед әл-Канунидің айтуынша, Сафи ежелгі Тимиатерий немесе Каркунтик қаласымен сәйкес келеді және Карфагендік Ханноның Периплусы барысында, Плиний Егдеуі айтқандай, осы қаланы құрған. Әлмохадтар тұсында Сафи астанасы Маракешке маңызды порты ретінде қызмет еткен. Қала 1488 жылдан 1541 жылға дейін португалдықтардың билігінде болды; олар Садиандармен (соғыста болғандықтан) оны тастап кеткен деп есептеледі, себебі қаланы құрлықтан болатын шабуылдардан қорғау қиын болды. Қаланы қорғау үшін салынған португалдық бекініс бүгінге дейін сақталған. 1541 жылдан кейін Сафи Мароккодағы ең қауіпсіз және ірі теңіз порттарының бірі ретінде маңызды рөл атқарды. 16-18 ғасырларда Садиан және Алауит патшаларына келген көптеген елшілер Сафи арқылы Мароккоға келді; қаланың сол кездегі астана Маракешке жақын орналасқандығы теңіз саудасын дамытуға көмектесті. 1767 жылы Мароккодағы француз сотының консулы Луи Де Шение қаланың сол кездегі жалғыз қолданылатын порты болғанын хабарлады. Француз теңіз флотының тұтқыны Биде де Маурвилл, 1765 жылы жарық көрген "Лараш ісі туралы" кітабында Мароккодағы өмірі туралы баяндама жасады. Ол қалада көптеген шетелдік сауда үйлері бар екенін хабарлады: голланд, дат, британ және француз. Сұлтан Мұхаммед бен Абдалла Могадор (қазіргі Эссауира) қаласын салғаннан кейін, жаңа салынған қаласынан басқа Марокконың барлық порттарында шетелдік саудаға тыйым салды. Осының салдарынан Сафи Марокко саудасындағы жетекші рөлін тоқтатты. Сафидің қасиетті әулиесі – Әбу Мұхаммед Салих. 1942 жылы "Шамыл" операциясының бөлігі ретінде американдық әскерлер "Блэкстоун" операциясы аясында Сафиге шабуыл жасады. 1942 жылдың 8-10 қарашасында американдықтар Сафи мен оның портын бақылауға алып, Касабланка мен Порт-Мехдиядағы операцияларға қарағанда салыстырмалы түрде аз шығынға ұшырады.
Экономика
20 ғасырдың басында марокколық қыш құмырашысы Буджема Ламали колониялық әкімшіліктің қолдауымен Сафи қаласында қыш өндірісі мектебін ашты. Содан бері қыш өндірісі Сафи экономикасының маңызды бір бөлігі болып табылады. COVID-19 пандемиясына дейін қаланың 212 шеберханасында 2000 тіркелген шебер жұмыс істеді, ал одан да көптеген, мыңдаған тіркелмеген шеберлер де болды.
Спорт
Сафиде футбол мен регби кең таралған спорт түрлері. Жергілікті футбол командасы "Олимпик Сафи" 2004 жылдан бері Марокконың жоғары футбол лигасында, "Ботола" турнирінде бақ сынап келеді. Сол аттас регби командасы Мароккодағы ең күшті командалардың бірі, және ол бірнеше рет "Куп-ду-Трон" турнирін жеңіп алған. Сонымен қатар, бірнеше корттары бар шағын теннис клубы да бар (жоғары жолмен, Пуатье төбесінен тыс).
Еуропалық зират
Сафиде тастап кетілген еуропалық зират бар. Ең бай қабірлерден, оның ішінде: орыс, португал, испан (мысалы, До Кармо отбасы), итальян (мысалы, Бормиоли отбасы), француз (мысалы, Шанель отбасы), неміс және басқа еуропалық елдердің азаматтарына тиесілі мармурлық әшекейлердің бір бөлігі ұрланған. Сондай-ақ, қайтыс болғандарды анықтап немесе есте сақтау үшін жазылған жазулардың да бір бөлігі ұрланған. XIX ғасырға қатысты қабірлер де бар болғанымен, көпшілігі тәуелсіздік алғанға дейінгі (1956 жылғы) XX ғасырдың басында салынған.