Марокконың Марракеш қаласы

Кіріспе

Мароккодағы қала Маракеш немесе Марракеш (/m//ə/'/r//æ//k//ɛ//ʃ/ немесе ,/m//ær//ə/'/k//ɛ//ʃ/; مراكش) – Мароккодағы төртінші ірі қала. Марокко араб тілінде әдеттегі айтылуы – марракеш, екінші буынға баса назар аударылады, ал қалған буындағы дауыстылар көбінесе жақсы естілмейді. Орта ғасырлардан бастап 20 ғасырдың басына дейін Марокконың барлық елі "Маракеш патшалығы" деп аталды, себебі патшалықтың тарихи астанасы көбінесе Маракеш болған. Марокконың атауы парсы және урду тілдерінде, сондай-ақ көптеген басқа Оңтүстік Азия тілдерінде бүгінгі күнге дейін "Маракеш" деп келеді. Марокконың түрлі еуропалық атаулары (Marruecos, Marrocos, Maroc, Marokko және т.б.) Мурракуш атауынан тікелей туындаған. Керісінше, бұрын қала шетелден келген саяхатшылар тарапынан "Марокко қаласы" (немесе осыған ұқсас) деп ғана аталған. Фес шартынан кейін Марокко француз және испан протектораттарына бөлінген соң, қала мен елдің атаулары айырылып кетті. Ескі, бір-бірін алмастырып қолдану әдеті Мохаммед Бен Арафа билік аралығына дейін (1953–1955) кеңінен сақталды. Осы оқиға елдің тәуелсіздікке қайта оралуына жол ашты, сонда Марокко ресми түрде Магриб Корольдігі (аль Мамлака аль Магрибия, "Магриб Корольдігі") атанды, енді оның атауы Маракеш қаласына сілтемейді. Маракеш "Қызыл қала", "Сары топырақ қаласы" және "Шөлдің қызы" сияқты әртүрлі лақап есімдермен белгілі, сонымен қатар қаланы "Марокконың күрделі рухына африкалық мәдениеттің соққысын білдіретін барабанға" теңейтін поэтикалық салыстырулардың орталығы болып табылады.

Тарих

Маракеш аймағында неолит дәуірінен бербер шаруалары қоныстанған, аймақта көптеген тас құралдары табылды. Марракешті әлморавия патшасы Юсуф ибн Ташфинның (1061–1106 жж.) екінші туысы Әбу Бәкр ибн Омар құрған. Тарихи дереккөздерде осы оқиғаның 1062 (454 жыл Хижра күнтізбесі бойынша) мен 1078 (470 ж.х.) аралығындағы әртүрлі даталар келтіріледі. Ибн Әби Зар мен Ибн Халдун мәлімдемесі бойынша, 1062 жыл көрсетілген, ал Мұхаммед әл-Идриси 1078 жылды айтады. Қазіргі тарихшылар ең көп қолданатыны – 1070 жыл, бірақ кейбір авторлар әлі де 1062 жылды қолданады. Алморавидтер, ислам қоғамын реформалауды мақсат тұтқан бербер әулеті, Сенегал шекарасынан Испания орталығына және Атлантика жағалауынан Алжирге дейінгі әмірлікке билік еткен. Олар Маракешті астанасы етіп, алғашқы құрылыстарын – мешіттер мен қазіргі Кутубия мешітінің жанындағы бекінілген резиденция – Ксар әл-Хаджарды салған. Бұл Альморавид негіздері қаланың құрылысына және қалалық ұйымдастыруына бірнеше ғасыр бойы әсер еткен. Мысалы, қазіргі Джема-эль-Фна алаңы Альморавид сарайының қақпалары алдындағы Рахбат әл-Ксар қоғамдық алаңынан пайда болған. Қаланың негізгі базарлары осы алаң мен қаланың басты мешіті арасындағы аймақта дамыды және бүгін де сол жерде орналасқан. Қала қауымдастықты Мағриб пен Сахарадан оңтүстік Африкаға сауда орталығына айналдырды. Ол жылдам өсіп, мәдени және діни орталық ретінде қалыптасып, ұзақ жылдар бойы Хауздың астанасы болған Агматты алмастырды. Кордова мен Севильядан келген андалуз шеберлері көптеген ескерткіштерді салған және безендірген, олар оюлы күмбездерімен және сүйір аркаларымен сипатталатын Кордованың Умайяд стилін әкелген. Бұл Андалузияның ықпалы Сахара мен Батыс Африканың дизайндарымен бірігіп, Маракеш ортасына толық бейімделген бірегей сәулет стилін жасады. Юсуф ибн Ташфин қалаға үйлер салған, монеталар соққан, алтын мен күміс керуендермен әкелген. Оның ұлы және мұрагері Әли ибн Юсуф 1120–1132 жылдар аралығында қаланың басты мешіті – Бен Юсеф мешітін салған. Ол сондай-ақ 1126–1127 жылдары қала қабырғаларымен қаланы бекіністі және жер асты су жүйесін құру арқылы сумен жабдықтауды кеңейткен. 1125 жылы уағызшы Ибн Тумарт Маракештің оңтүстігіндегі таулардағы Тин-Малға қоныстанды және Альмохад қозғалысын құрды. Бұл жаңа топ негізінен масмуда тайпасынан құралған, Ибн Тумартпен бірге радикалды реформалар туралы ілімді ұстанған, мессиялық тұлға – маһди ретінде. Ол Альморавидтерге қарсы уағыз айтып, 1130 жылы сәтсіз қоршаудан кейін Маракешті құлатуға жетпеген, бірақ жақын маңдағы Агматтың құлауына әкелген көтеріліске ықпал еткен. Ибн Тумарт сол жылы көп ұзамай қайтыс болды, бірақ оның мұрагері Абд әл-Мумин қозғалыстың саяси басшылығын қолға алды және бірнеше ай қоршаудан кейін 1147 жылы Маракешті басып алды. Альмохадтар үш күн ішінде Альморавид халқынан тазаланып, қаланы жаңа астанасы ретінде құрды. Олар Альморавидтердің Африка мен Иберия түбегіндегі бұрынғы аумағының көп бөлігін басып алды. 1147 жылы қаланы жаулап алғаннан кейін көп ұзамай Абд әл-Мумин бұрынғы Альморавид сарайының жанында Кутубия мешітін (немесе Кутубия мешітін) қаланың жаңа бас мешіті ретінде салған. Альмохадтар діни реформаларды енгізген кезде Альморавид мешіттері қиратылған немесе тасталған. Абд әл-Мумин 1157 жылы Менара бақтарын құруға жауапты болды, ал оның мұрагері Әбу Якуб Юсуф (1163–1184 жж.) Агдал бақтарын бастады. Якуб әл-Мансур (1184–1199 жж.), мүмкін әкесі Әбу Якуб Юсуфтың бұйрығымен, қаланың оңтүстік жағында Касба, цитадель және сарай ауданын салған. Касбада үкімет орталығы мен халифаның резиденциясы орналасқан, бұл титулды Альмохад билеушілері шығыстағы Аббасид халифатына қарсылық білдіру үшін алған. Осы әртүрлі қосымшалардың арқасында Альмохадтар сумен жабдықтау жүйесін жақсартты және бақтарын суару үшін су қоймаларын жасады. Экономикалық, саяси және мәдени маңыздылығының арқасында Маракеш көптеген жазушылар, суретшілер мен зиялыларды қабылдады, олардың көптегені Аль-Андалустан келген, соның ішінде атақты философ Кордобалық Аверроес. 1224 жылы Юсуф II қайтыс болғаннан кейін тұрақсыздық кезеңі басталды. Маракеш Альмохад тайпалық шейхтер мен әл ад дардың (Ибн Тумарттың ұрпақтары) бекінісі болды, олар биліктегі Альмохад отбасынан билікті қайтарып алуға тырысты. Маракеш бірнеше рет халифалар мен секталардың ағымымен күшпен басып алынды, жоғалды және қайтадан алынды, мысалы, 1226 жылы Севилья халифасы Абд әл-Вахид II әл-Мамунның Маракешті қатыгездікпен басып алуы кезінде, содан кейін Альмохад тайпасының шейхтері мен олардың отбасыларын қырғынға ұшыратты және халифа Касба мешітінің мінберінен Ибн Тумарттың іліміне қарсы шықты. Әл-Мамунның 1232 жылы қайтыс болғаннан кейін оның әйелі оның ұлын билікке орнатуға тырысты, Альмохад армия басшылары мен испан жалдамалы әскерлеріне Маракешті оларға тонау үшін беруге уәде берді. Бұл шарттарды естіген Маракеш халқы әскери капитанмен келісімге келіп, қаланы 500 000 динар төлеу арқылы қираудан сақтап қалды. Саадиттер әулеті тұсында Маракеш алтын ғасырды басынан өткізіп, Мағриб, Жерорта теңізі және Сахарадан оңтүстік Африкаға қарай керуен жолдарының тоғысқан жері ретіндегі бұрынғы мәртебесін қайта алды. Ғасырлар бойы Маракеш Марокконың жеті қасиетті әулиесінің (себаату ризжель) қабірлерінің орналасқан жері ретінде белгілі болды. 17 ғасырдың соңында Мұлай Исмаилдың билігінде суфизм өркендеген кезде, осы әулиелердің мерекесін Әбу Әли әл-Хасан әл-Юси сұлтанның өтініші бойынша құрған. Көптеген танымал тұлғалардың қабірлері қасиетті орынға паломниктікке тарту үшін Маракешке көшірілді, жеті әулиеге арналған паломниктік қазір берік орнықты. Паломниктер әулиелердің қабірлерін белгілі бір ретпен бақылайды: Сиди Юсуф Әли Санхаджи (1196–97), мәйіп; Қади Ияд немесе Сеута қадисі (1083–1149), теолог және «Аш-Шифа» (Мұхаммедтің қасиеттері туралы трактаттар) авторы; Сиди Бел Аббас (1130–1204), қаланың қасиетті әулиесі ретінде белгілі және аймақта ең құрметті; Сиди Мұхаммед әл-Жазули (1465), белгілі суфи және Жазули бауырластығының негізін қалаушы; Абдельазиз әл-Тебаа (1508), әл-Жазулидің шәкірті; Абдалла әл-Газвани (1528), Мұлай әл-Ксур ретінде белгілі; және Сиди Әбу әл-Қасым Әл-Сухайли (1185), сондай-ақ Имам әл-Сухайли ретінде белгілі. 1867 жылға дейін еуропалық христиандарға қалаға кіруге рұқсат берілмеді, егер олар сұлтаннан арнайы рұқсат алмаса; Шығыс Еуропалық еврейлерге рұқсат берілді. 20 ғасырдың басында Маракеш бірнеше жыл бойы тәртіпсіздікке ұшырады. 1900 жылы үлкен визир Ба Ахмедтің ерте қайтысы, белгіленген сұлтан Абд әл-Азиз есейгенге дейін регент ретінде тағайындалғаннан кейін, ел анархияға, тайпалық көтерілістерге, феодалдық лордтардың қастандықтарына және еуропалық интригаларға ұшырады. 1907 жылы Маракеш халифасы Мұлай Абд әл-Хафид Жоғарғы Атлас тауларының қуатты тайпалары мен оның бауыры Абд әл-Азиздің заңдылығын жоққа шығарған ғалымдармен сұлтан деп жарияланды. Сондай-ақ 1907 жылы Маракеште француз дәрігері доктор Мошамп өзінің елі үшін тыңшылық жасады деген күдікпен өлтірілді. Франция бұл оқиғаны Оудждадан Касабланкаға әскерін жіберуге сылтау ретінде пайдаланды. Француз отарлық армиясы Сахарадан келген және өзімен бірге көшпенді Регуибат тайпалық саяхатшыларын әкелген Шейх Ма аль-Айнайнның ұлы Ахмед әл-Хибадан күшті қарсылыққа тап болды. 1912 жылдың 30 наурызында Мароккода француз протектораты құрылды. 1912 жылдың қыркүйегінде француз Манген колоннасы әл-Хиба күштерінен жеңіске жеткен Сиди Бу Отман шайқасынан кейін француздықтар...

The Marrakesh area was inhabited by Berber farmers from Neolithic times, and numerous stone implements have been unearthed in the area. Marrakesh was founded by Abu Bakr ibn Umar, chieftain and second cousin of the Almoravid king Yusuf ibn Tashfin (c. 1061–1106). Historical sources cite a variety of dates for this event ranging between 1062 (454 in the Hijri calendar), according to Ibn Abi Zar and Ibn Khaldun, and 1078 (470 AH), according to Muhammad al Idrisi. The date most commonly used by modern historians is 1070, although 1062 is still cited by some writers. The Almoravids, a Berber dynasty seeking to reform Islamic society, ruled an emirate stretching from the edge of Senegal to the centre of Spain and from the Atlantic coast to Algiers. They used Marrakesh as their capital and established its first structures, including mosques and a fortified residence, the Ksar al Hajjar, near the present day Kutubiyya Mosque. These Almoravid foundations also influenced the layout and urban organization of the city for centuries to come. For example, the present day Jemaa el Fnaa originated from a public square in front of the Almoravid palace gates, the Rahbat al Ksar, and the major souks (markets) of the city developed roughly in the area between this square and the city's main mosque, where they remain today. The city developed the community into a trading centre for the Maghreb and sub Saharan Africa. It grew rapidly and established itself as a cultural and religious centre, supplanting Aghmat, which had long been the capital of Haouz. Andalusi craftsmen from Cordoba and Seville built and decorated numerous monuments, importing the Cordoban Umayyad style characterised by carved domes and cusped arches. This Andalusian influence merged with designs from the Sahara and West Africa, creating a unique style of architecture which was fully adapted to the Marrakesh environment. Yusuf ibn Tashfin built houses, minted coins, and brought gold and silver to the city in caravans. His son and successor, Ali Ibn Yusuf, built the Ben Youssef Mosque, the city's main mosque, between 1120 and 1132. He also fortified the city with city walls for the first time in 1126–1127 and expanded its water supply by creating the underground water system known as the khettara. In 1125, the preacher Ibn Tumart settled in Tin Mal in the mountains to the south of Marrakesh, founding the Almohad movement. This new faction, composed mainly of Masmuda tribesmen, followed a doctrine of radical reform with Ibn Tumart as the mahdi, a messianic figure. He preached against the Almoravids and influenced a revolt which succeeded in bringing about the fall of nearby Aghmat, but stopped short of bringing down Marrakesh following an unsuccessful siege in 1130. Ibn Tumart died shortly after in the same year, but his successor Abd al Mu'min took over the political leadership of the movement and captured Marrakesh in 1147 after a siege of several months. The Almohads purged the Almoravid population over three days and established the city as their new capital. They went on to take over much of the Almoravids' former territory in Africa and the Iberian Peninsula. In 1147, shortly after the city's conquest, Abd al Mu'min founded the Kutubiyya Mosque (or Koutoubia Mosque), next to the former Almoravid palace, to serve as the city's new main mosque. The Almoravid mosques were either demolished or abandoned as the Almohads enacted their religious reforms. Abd al Mu'min was also responsible for establishing the Menara Gardens in 1157, while his successor Abu Ya'qub Yusuf (r. 1163–1184) began the Agdal Gardens. Ya'qub al Mansur (r. 1184–1199), possibly on the orders of his father Abu Ya'qub Yusuf, was responsible for building the Kasbah, a citadel and palace district on the south side of the city. The Kasbah housed the center of government and the residence of the caliph, a title borne by the Almohad rulers to rival the eastern Abbasid Caliphate. In part because of these various additions, the Almohads also improved the water supply system and created water reservoirs to irrigate their gardens. Thanks to its economic, political, and cultural importance, Marrakesh hosted many writers, artists, and intellectuals, many of them from Al Andalus, including the famous philosopher Averroes of Cordoba. The death of Yusuf II in 1224 began a period of instability. Marrakesh became the stronghold of the Almohad tribal sheikhs and the ahl ad dar (descendants of Ibn Tumart), who sought to claw power back from the ruling Almohad family. Marrakesh was taken, lost and retaken by force multiple times by a stream of caliphs and pretenders, such as during the brutal seizure of Marrakesh by the Sevillan caliph Abd al Wahid II al Ma'mun in 1226, which was followed by a massacre of the Almohad tribal sheikhs and their families and a public denunciation of Ibn Tumart's doctrines by the caliph from the pulpit of the Kasbah Mosque. After al Ma'mun's death in 1232, his widow attempted to forcibly install her son, acquiring the support of the Almohad army chiefs and Spanish mercenaries with the promise to hand Marrakesh over to them for the sack. Hearing of the terms, the people of Marrakesh sought to make an agreement with the military captains and saved the city from destruction with a sizable payoff of 500,000 dinars. Under the Saadian dynasty, Marrakesh experienced a golden age, and regained its former position as a point of contact for caravan routes from the Maghreb, the Mediterranean and sub Saharan Africa. For centuries Marrakesh has been known as the location of the tombs of Morocco's seven patron saints (sebaatou rizjel). When sufism was at the height of its popularity during the late 17th century reign of Moulay Ismail, the festival of these saints was founded by Abu Ali al Hassan al Yusi at the request of the sultan. The tombs of several renowned figures were moved to Marrakesh to attract pilgrims, and the pilgrimage associated with the seven saints is now a firmly established institution. Pilgrims visit the tombs of the saints in a specific order, as follows: Sidi Yusuf Ali Sanhaji (1196–97), a leper; Qadi Iyyad or qadi of Ceuta (1083–1149), a theologian and author of Ash Shifa (treatises on the virtues of Muhammad); Sidi Bel Abbas (1130–1204), known as the patron saint of the city and most revered in the region; Sidi Muhammad al Jazuli (1465), a well known Sufi who founded the Jazuli brotherhood; Abdelaziz al Tebaa (1508), a student of al Jazuli; Abdallah al Ghazwani (1528), known as Moulay al Ksour; and Sidi Abu al Qasim Al Suhayli, (1185), also known as Imam al Suhayli. Until 1867, European Christians were not authorized to enter the city unless they acquired special permission from the sultan; east European Jews were permitted. During the early 20th century, Marrakesh underwent several years of unrest. After the premature death in 1900 of the grand vizier Ba Ahmed, who had been designated regent until the designated sultan Abd al Aziz became of age, the country was plagued by anarchy, tribal revolts, the plotting of feudal lords, and European intrigues. In 1907, Marrakesh caliph Moulay Abd al Hafid was proclaimed sultan by the powerful tribes of the High Atlas and by Ulama scholars who denied the legitimacy of his brother, Abd al Aziz. It was also in 1907 that Dr. Mauchamp, a French doctor, was murdered in Marrakesh, suspected of spying for his country. France used the event as a pretext for sending its troops from the eastern Moroccan town of Oujda to the major metropolitan center of Casablanca in the west. The French colonial army encountered strong resistance from Ahmed al Hiba, a son of Sheikh Ma al 'Aynayn, who arrived from the Sahara accompanied by his nomadic Reguibat tribal warriors. On 30 March 1912, the French Protectorate in Morocco was established. After the Battle of Sidi Bou Othman, which saw the victory of the French Mangin column over the al Hiba forces in September 1912, the French seized Marrakesh. The conquest was facilitated by the rallying of the Imzwarn tribes and their leaders from the powerful Glaoui family, leading to a massacre of Marrakesh citizens in the resulting turmoil. T'hami El Glaoui, known as "Lord of the Atlas", became Pasha of Marrakesh, a post he held virtually throughout the 44 year duration of the Protectorate (1912–1956). Glaoui dominated the city and became famous for his collaboration with the general residence authorities, culminating in a plot to dethrone Mohammed Ben Youssef (Mohammed V) and replace him with the Sultan's cousin, Ben Arafa. Glaoui, already known for his amorous adventures and lavish lifestyle, became a symbol of Morocco's colonial order. He could not, however, subdue the rise of nationalist sentiment, nor the hostility of a growing proportion of the inhabitants. Nor could he resist pressure from France, who agreed to terminate its Moroccan Protectorate in 1956 due to the launch of the Algerian War (1954–1962) immediately following the end of the war in Indochina (1946–1954), in which Moroccans had been conscripted to fight in Vietnam on behalf of the French Army. After two successive exiles to Corsica and Madagascar, Mohammed Ben Youssef was allowed to return to Morocco in November 1955, bringing an end to the despotic rule of Glaoui over Marrakesh and the surrounding region. A protocol giving independence to Morocco was then signed on 2 March 1956 between French Foreign Minister Christian Pineau and M’Barek Ben Bakkai. Since the independence of Morocco, Marrakesh has thrived as a tourist destination. In the 1960s and early 1970s, the city became a trendy "hippie mecca". It attracted numerous western rock stars and musicians, artists, film directors and actors, models, and fashion divas, leading tourism revenues to double in Morocco between 1965 and 1970. Yves Saint Laurent, The Beatles, The Rolling Stones and Jean Paul Getty all spent significant time in the city; Laurent bought a property here and renovated the Majorelle Gardens. Expatriates, especially those from France, have invested heavily in Marrakesh since the 1960s and developed many of the riads and palaces. Old buildings were renovated in the Old Medina, new residences and commuter villages were built in the suburbs, and new hotels began to spring up. United Nations agencies became active in Marrakesh beginning in the 1970s, and the city's international political presence has subsequently grown. In 1985, UNESCO declared the old town area of Marrakesh a UNESCO World Heritage Site, raising international awareness of the cultural heritage of the city. In the 1980s, Patrick Guerand Hermes purchased the Ain el Quassimou, built by the family of Leo Tolstoy. On 15 April 1994, the Marrakesh Agreement was signed here to establish the World Trade Organisation, and in March 1997 Marrakesh served as the site of the World Water Council's first World Water Forum, which was attended by over 500 international participants. In the 21st century, property and real estate development in the city has boomed, with a dramatic increase in new hotels and shopping centres, fuelled by the policies of Mohammed VI of Morocco, who aims to increase the number of tourists annually visiting Morocco to 20 million by 2020. In 2010, a major gas explosion occurred in the city. On 28 April 2011, a bomb attack took place in the Jemaa el Fnaa square, killing 15 people, mainly foreigners. The blast destroyed the nearby Argana Cafe. Police sources arrested three suspects and claimed the chief suspect was loyal to Al Qaeda, although Al Qaeda in the Islamic Maghreb denied involvement. In November 2016 the city hosted the 2016 United Nations Climate Change Conference. In September 2023, the city was affected by a deadly earthquake. From October 9 to October 15, the city hosted the Annual Meetings of the International Monetary Fund and the World Bank Group.

География

Жол арқылы Маракеш Танжерден оңтүстік-батысқа, Марокко астанасы Рабаттан оңтүстік-батысқа, Касабланкадан оңтүстік-батысқа, Бени Меллалдан оңтүстік-батысқа, Эссауирадан шығысқа және Агадирден солтүстік-шығысқа қарай орналасқан. Қала ескі орталықтан солтүстікке қарай Даудиат, Диур Эль-Массакин, Сиди Аббад, Сакар және Америчич сияқты қала маңымен, оңтүстік-шығысқа қарай Сиди Юсеф Бен Алимен, батысқа қарай Массира мен Таргамен, оңтүстік-батысқа қарай М’хамид, әуежайдан тысқары қарай кеңейген. Тензифт өзені қаланың солтүстік жиегімен ағып өтеді. Орика өзенінің аңғары Маракештің оңтүстігінде жатыр. Бұл аймақта "Орика өзенінің күміс түсті аңғары солтүстікке қарай Маракешке қарай иіліп өтеді" және оңтүстікте "Жебель Ягурдың әлі қармен жабылған қызыл биіктері" көрінеді. Дэвид Прескотт Барроуз Марокконың "ең ерекше қаласы" деп сипаттаған Маракешті былайша суреттейді: "Қала Атлас тауларының етегінен шамамен 25–30 шақырым қашықтықта орналасқан, олар мұнда ең биік нүктелеріне жетеді. Таулардың көрінісі тамаша. Шөлдің таза ауасы арқылы көз солтүстікке және шығысқа қарай ұзаққа созылған тау жотасының тік беттерін бақылай алады. Қысқы қарлар оларды аққа бояп, ал түркіз аспан олардың сұр тастарындағы және жарқыраған шаңырағындағы сұлулықты ерекше көрсетеді". 130 000 гектар жасыл кеңістік және 180 000-нан астам пальма ағашымен Маракеш – өсімдіктердің алуан түрлілігімен бай оазис. Маусымдар бойы Агдал бағында, Менара бағында және қаланың басқа бақтарында хош иісті апельсин, інжір, гранат және зәйтүн ағаштары өз түстерін және жемістерін көрсетеді. Қаланың бақтарында ғасырлар бойы әкелінген басқа да түрлермен қатар көптеген жергілікті өсімдіктер өседі, олардың ішінде алып бамбук, юка, папирус, пальма ағаштары, банан ағаштары, кипарис, филодендрон, қызылша бұталары, бугенвиллея, қарағай және кактустың түрлі түрі бар.

Климаттың өзгеруі

PLOS One журналында 2019 жылы жарияланған мақалада, климаттың өзгеруінің "орташа" сценарийі бойынша, яғни 2100 жылға қарай жаһандық жылыну шамасына жететін болса, 2050 жылы Марракеш климаты Батыс Сахарадағы Бир Лехлудың қазіргі климатына ең жақын болады деп есептелді. Жылдық температура артады, ең суық айдың температурасы артады, ал ең жылы айдың температурасы артады. Climate Action Tracker мәліметінше, қазіргі жылыну жолы шамамен RCP 4.5-ке сәйкес келеді.

Су

Маракештің сумен қамтамасыз етілуі ішінара жер асты суларына тәуелді, олар соңғы 40 жыл ішінде біртіндеп төмендеп, 2000-шы жылдардың басында күрт құлдырауға жетті. 2002 жылдан бері Маракеш және оның төңірегіндегі аумақтың 80%-ында жер асты суларының деңгейі жылына орташа 0,9 метрге төмендеді. Ең қиын жағдайға тап болған аймақта 37 метрге дейін (жылына 2 метрден астам) құлдырау тіркелді.

Демография

2014 жылғы халық санағы бойынша Маракештің халқы 928 850 адамды құрады, ал 2004 жылы – 843 575 адамды құрады. 2014 жылы шаруашылықтардың саны 217 245 болса, 2004 жылы 173 603 шаруашылықты құрады.

Экономика

Маракеш – Марокко экономикасы мен мәдениетінің маңызды бір бөлігі. Маракештен Касабланкаға, Агадирге және жергілікті әуежайға апаратын тас жолдардың жақсаруы қалада туризмнің күрт өсуіне алып келді, қазір ол жылына екі миллионнан астам туристі тартады. Туризмнің Марокко экономикасы үшін маңыздылығын ескере отырып, 2012 жылы король Мохаммед VI 2020 жылға қарай Мароккоға жылына 20 миллион турист тарту үшін туристер санын екі есеге арттыруға уәде берді. Қала француздықтар арасында танымал, көптеген француздық атақты адамдар қалада жылжымайтын мүлік сатып алды, оның ішінде сән индустриясының алыптары Ив Сен-Лоран мен Жан-Поль Готье де бар. Француздық апталық журнал Le Point қала туралы «Бұл енді тек шымыр жандар, богемдіктер немесе «Мың бір түнді» еске түсіретін қиялдарды іздейтін саяхатшылардың тоқталған жері ғана емес, Маракеш еуропалық элитаның іздеген аялдамасы болып айналуда» деп жазды. Қаладағы көптеген кәсіпорындар зор қарыздық мәселелермен күресіп жатыр. Соңғы жылдары қонақ үй инфрақұрылымы қарқынды дамыды. 2012 жылы ғана 19 жаңа қонақ үйдің ашылуы жоспарланды, бұл даму қарқыны көбінесе Дубаймен салыстырылады. Курорттың жергілікті және ұлттық экономикаға маңызды үлес қосатыны, көптеген жұмыс орындарын құратыны және жыл сайын мыңдаған келушілерді тартатыны күтілуде; 2012 жылдың сәуір айында құрылысы шамамен 45% аяқталған болатын. Бұрынғы Франция даңғылы болған Мохаммед VI даңғылы – қаланың маңызды көлігі. Бұл аймақта тұрғын үй кешендері мен көптеген сәнді қонақ үйлер қарқынды дамыды. Мохаммед VI даңғылында Африкадағы ең ірі түнгі клуб – Pacha Marrakech орналасқан, ол хаус және электрохаус музыкасын орындайтын танымал клуб. Сонымен қатар, Le Colisée à Gueliz және Cinéma Rif сияқты екі ірі кинотеатр кешені, сондай-ақ Al Mazar атты жаңа сауда орталығы да бар. Сауда және қолөнер жергілікті туризмге негізделген экономика үшін өте маңызды. Маракеште 18 базар бар, оларда 40 000-нан астам адам қыш ыдыстар, мыс бұйымдар, былғары және басқа да қолөнер салаларында жұмыс істейді. Базарларда Үндістан мен Қытайдан әкелінген пластикалық сандалдардан бастап палестиналық стильдегі шарфтарға дейін алуан түрлі тауарлар сатылады. Жергілікті дүкендер марокколық материалдарды пайдаланып, батыс стиліндегі киімдер жасауда шебер. Қаладағы өнеркәсіптік өндіріс Сиди Ганем Әл-Массар ауданында шоғырланған, онда ірі зауыттар, шеберханалар, қоймалар мен көрме залдары орналасқан. Италияның ірі цемент компаниясының еншілес кәсіпорны Ciments Morocco-ның Маракеште зауыты бар. Аэроэкспо Маракеш халықаралық авиациялық өнеркәсіп және қызметтер көрмесі, сондай-ақ Риад өнер көрмесі де осы жерде өткізіледі. Маракеш – Солтүстік Африкадағы жабайы жануарлар саудасының ірі орталықтарының бірі, оның көп бөлігі заңсыз. Бұл сауданың көп бөлігін медине мен оған жақын алаңдарда табуға болады. Әсіресе, үй жануарлары ретінде тасбақалар көп сатылады, сондай-ақ барбер макакалары мен жыландарды да көруге болады. Бұл жануарлардың көпшілігі осы орындардағы жағдайларға байланысты денсаулықтарына қатысты мәселелерге тап болады.

Marrakesh is a vital component of the economy and culture of Morocco. Improvements to the highways from Marrakesh to Casablanca, Agadir and the local airport have led to a dramatic increase in tourism in the city, which now attracts over two million tourists annually. Because of the importance of tourism to Morocco's economy, King Mohammed VI vowed in 2012 to double the number of tourists, attracting 20 million a year to Morocco by 2020. The city is popular with the French, and many French celebrities have bought property in the city, including fashion moguls Yves St Laurent and Jean Paul Gaultier. It has been cited in French weekly magazine Le Point as the second St Tropez: "No longer simply a destination for a scattering of adventurous elites, bohemians or backpackers seeking Arabian Nights fantasies, Marrakech is becoming a desirable stopover for the European jet set." Many enterprises in the city are facing colossal debt problems. The hotel infrastructure in recent years has experienced rapid growth. In 2012, alone, 19 new hotels were scheduled to open, a development boom often compared to Dubai. The resort is expected to make a significant contribution to the local and national economy, creating many jobs and attracting thousands of visitors annually; as of April 2012 it was about 45% complete. The Avenue Mohammed VI, formerly Avenue de France, is a major city thoroughfare. It has seen rapid development of residential complexes and many luxury hotels. Avenue Mohammed VI contains what is claimed to be Africa's largest nightclub: Pacha Marrakech, a trendy club that plays house and electro house music. It also has two large cinema complexes, Le Colisée à Gueliz and Cinéma Rif, and a new shopping precinct, Al Mazar. Trade and crafts are extremely important to the local tourism fueled economy. There are 18 souks in Marrakesh, employing over 40,000 people in pottery, copperware, leather and other crafts. The souks contain a massive range of items from plastic sandals to Palestinian style scarves imported from India or China. Local boutiques are adept at making western style clothes using Moroccan materials. Industrial production in the city is centred in the neighbourhood of Sidi Ghanem Al Massar, containing large factories, workshops, storage depots and showrooms. Ciments Morocco, a subsidiary of a major Italian cement firm, has a factory in Marrakech. The AeroExpo Marrakech International Exhibition of aeronautical industries and services is held here, as is the Riad Art Expo. Marrakesh is one of North Africa's largest centers of wildlife trade, despite the illegality of most of this trade. Much of this trade can be found in the medina and adjacent squares. Tortoises are particularly popular for sale as pets, and Barbary macaques and snakes can also be seen. The majority of these animals suffer from poor welfare conditions in these stalls.

Саясат

Маракеш, аймақтық астана, Марокконың префектуралық деңгейдегі әкімшілік бірлігі болып табылады, Маракеш префектурасы, және Маракеш-Сафи аймағының құрамына кіреді. Маракеш Мароккодағы заң және сот жүйесінің маңызды орталығы болып есептеледі, аймақтың көптеген маңызды соттары осында орналасқан. Олардың ішінде облыстық апелляциялық сот, коммерциялық сот, әкімшілік сот, бірінші инстанция соты, коммерциялық апелляциялық сот және әкімшілік апелляциялық сот бар. Аймақтың көптеген ұйымдары осында орналасқан, соның ішінде аймақтық үкіметтік басқарма кеңселерi, аймақтық туризм кеңесі кеңсесі және басқарылатын автономды сумен жабдықтау және электр энергиясы сияқты аймақтық мемлекеттік коммуналдық қызметтер ұйымдары, сондай-ақ Maroc Telecom. Маракештің қазіргі заманғы қала ретінде дамуын көрсететін 2009 жылғы 12 маусымда 33 жастағы заңгер және Маракештегі жергілікті билік басшысының бұрынғы көмекшісінің қызы Фатима Захра Мансури муниципалдық кеңесте өткен дауыс беруде 54 дауысқа 35 дауыспен қаланың бұрынғы мэрі Омар Джазулиді жеңіп, қаланың тұңғыш әйел мэрі болып сайланды. Мансури, Асма Шаабиден кейін Марокко тарихында қала әкімі лауазымын атқарған екінші әйел атанды.

2011 жылғы қарашада өткен парламенттік сайлаудан бері Маракештегі биліктегі саяси партия алғаш рет Әділет және даму партиясы (PDJ) болды, ол ұлттық деңгейде де билікте. Исламшылдық пен ислами демократияны қолдайтын бұл партия бес мандат жеңіп алды, Ұлттық тәуелсіздер жиналысы (RNI) бір мандатқа, ал PAM үш мандатқа ие болды. 2012 жылғы қазан айында Гүлиз Еннахил сайлау округінде өткен толық емес парламенттік сайлауда Ахмет Эль Муттассадик басқаратын PDJ қайтадан 10 452 дауыспен жеңіске жетті. Король Мухаммед VI-ның жақын достарынан құралған PAM 9 794 дауыспен екінші орынды иеленді.

Джема ел-Фана

Джема-эль-Фнаа – Африкадағы ең танымал алаңдардың бірі және қалалық өмір мен сауданың орталығы. Ол «әлемге әйгілі алаң», «метафоралық қалалық нысан, өткен мен қазіргінің арасындағы көпір, (көрнекі) марокколық дәстүр мен заманагөйлық кездесетін орын» деп сипатталған. 1985 жылдан бері ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енген. Алаңның атының бірнеше түсіндірмесі бар; тарихшылар қолдаған ең сенімді этимология бойынша, ол «бұзылған мешіт» немесе «жойылған мешіт» деген мағынаны білдіреді. Бұл 16 ғасырдың соңында алаң ішінде салына бастаған, бірақ аяқталмай, уақыт өте келе қирап қалған мешітке байланысты. Алғашқыда бұл алаң Марракеш қаласын негіздеген Альморавидтер әулетінің негізгі бекінісі және сарайы – Ксар-эль-Хаджардың шығыс жағында орналасқан базарлар үшін ашық кеңістік болды. Алмохадтар қаланың билігін басып алғаннан кейін, қаланың оңтүстігінде жаңа патшалық сарай кешені (Касба) салынды, ал ескі Альморавид сарайы тастап кетілді, бірақ базар алаңы сақталды. Кейіннен, қаланың өркендеуі мен құлдырауына байланысты, Джема-эль-Фнаа өркендеу мен төмендеу кезеңдерін басынан өткерді. Тарихи тұрғыдан, бұл алаң билеушілердің өз билігін нығайту үшін халықты қорқыту мақсатымен ашық түрде жаза орындау үшін пайдаланылған. Алаң айналасындағы шөл және таулардан келген адамдарды сауда жасауға тартты, және тарихының басынан бері алаңда сауда орындары құрыла бастады. Алаңға саудагерлер, жылан бағушылар («жабайы, қараңғы, құштар, ұзын шашы иықтарына түскен еркектер»), Chleuh Atlas тайпасының бишілері және сырнай, домбыра және африкалық барабан ойнайтын музыканттар келді. Бүгінде алаң әртүрлі әлеуметтік және этникалық топтардан келген адамдарды, сондай-ақ әлемнің түкпір-түкпірінен келген туристерді қызықтырады. Жылан бағушылар, акробаттар, әдеттен тыс жандар, мистиктер, музыканттар, маймыл баптап үйреткендер, шөп сатушылар, әңгімешілер, тіс дәрігерлері, ұрылар және ортағасырлық киім киген ойын-сауық шеберлері әлі де алаңды толқытады.

Саук

Мароккодағы ең үлкен дәстүрлі базар Марракеште орналасқан және қаланың имиджі оның базарларымен тығыз байланысты. Тарихи тұрғыдан алғанда, Марракеш базарлары былғары, кілемдер, металл бұйымдары және керамика сияқты нақты тауарларға арналған сауда аймақтарына бөлінген. Бұл бөліністер әлі де сақталып келеді, бірақ айтарлықтай араласып кеткен. Көптеген базарларда кілемдер, кілемшелер, дәстүрлі мұсылман киімдері, былғары сөмкелер және шамдар сатылады. Базарларда баға суру әлі де маңызды сауда дәстүрі. Ең ірі базарлардың бірі – Семарин базарлары, онда түрлі-түсті әшекейлі сандалдар мен шұлықтар, былғарыдан жасалған пуфтар, зергерлік бұйымдар мен кафтандар сатылады. Аблеух базарларында лимон, чили, каперс, тұршы, жасыл, қызыл және қара зәйтүн, сондай-ақ марокколық тағамдар мен шайдың құрамына кіретін иіс жалбырлы мент сатылады. Сол сияқты, Кчача базарлары құрма, інжір, жаңғақ, кашу және шабдалы сияқты құрғақ жемістер мен жаңғақтарға маманданған. Рахба Кедима базарларында қолмен тоқылған себеттер, табиғи парфюмерия, тоқылған бас киімдер, шарфтар, футболкалар, Рамазан шайы, женьшень, аллигатор мен игуана терілері сатылады. Осы базардың солтүстік-шығысында орналасқан Крие Бербер қара түсті бербер кілемдерімен танымал. Сиягин базарлары зергерлік бұйымдарымен, ал жақын жердегі Смата базарлары бабуштер мен белбеулердің кең ассортиментімен танымал. Шерратин базарлары былғары бұйымдарын, ал Белариф базарлары заманауи тұтыну тауарларын сатады. Хаддадин базарлары темір бұйымдары мен шамдарға маманданған. Медина көше тағамдарымен де әйгілі. Мечуи аллеясы баяу пісірілген қой еті тағамдарын сатумен ерекше танымал. Күтубия мешітінің жанында орналасқан "Енсамбль Артизанал" – мемлекеттік басқарудағы шағын өнер және қолөнер кешені, онда былғары бұйымдары, тоқыма және кілемдердің алуан түрлі таңдаулары ұсынылады. Кешеннің арт жағындағы шеберханада жас шәкірттерге түрлі қолөнер түрлері үйретіледі.

Қала қабырғалары мен қақпалары

Маракеш қамалының қабырғалары, қаланың мединасы төңірегінде созылатын, 12-шы ғасырда Альморавидтермен қорғаныш бекінісі ретінде салынған. Қабырғалар ерекше қызыл түсті саз бен әктан жасалған, осының арқасында қала "қызыл қала" деп аталды; олардың биіктігі 19 футқа (6 метр) жетеді және бойымен 20 қақпа мен 200 мұнара орналасқан. Қала қақпаларының ең танымалдарының бірі – Баб Агнау, ол 12-шы ғасырдың соңында әлмохад халифасы Якуб әл-Мансурмен жаңа Касбаға басты қоғамдық кіреберіс ретінде салынған. Бербер тіліндегі Агнау атауы, Гнауа сияқты, Сахара асты Африкасынан шыққан халыққа сілтеме жасайды (мыс., Ақал н игуинавен – қаралардың жері). Кейбір тарихи дереккөздерде қақпа Баб әл-Кохл (кохл сөзі "қара" мағынасын береді) немесе Баб әл-Ксар (сарай қақпасы) деп аталған. Бұрыштары гүлдік ою-өрнектермен әшекейленген. Бұл әшекейлеу Магреб әрпімен жазылған және Аль-Андалуста да қолданылған жапырақты куфик әрпімен Құраннан алынған үш панельмен шеңберленген. Баб Агнау Мұхаммед бен Абдалла сұлтанның тұсында қайта жаңартылып, кіреберісі кішірейтілген. Мединада кем дегенде сегіз негізгі тарихи қақпа бар: Баб Дуккала, Баб әл-Хемис, Баб ад-Деббах, Баб Айлан, Баб Агмат, Баб әр-Робб, Баб әл-Махзен және Баб әл-Арисса. Бұл қақпалар 12-шы ғасырда Альморавидтер кезеңінде салынған және содан бері көптеген өзгерістерге ұшыраған. Баб Дуккала (қала қабырғасының солтүстік-батыс бөлігінде) басқа қақпаларға қарағанда жалпы алғанда, ірі және аз әшекейленген; ол Маракештен солтүстікке қарай орналасқан Атлант мұхитының жағалауындағы Дуккала аймағынан атын алған. Баб әл-Хемис медиананың солтүстік-шығыс бұрышында орналасқан және бейсенбі күндері ашық ауадағы базарға (Суқ әл-Хемис) арналған. Ал Манара бақтары Якуб әл-Мансур даңғылында орналасқан Мажорель бағын қамтиды, ол бір кезде пейзаж суретшісі Жак Мажорельдің үйі болған. Белгілі дизайнер Ив Сен-Лоран мүлікті сатып алып, қалпына келтірді, онда оның естелігіне орнатылған стела және Ислам өнері мұражайы бар, ол қара көк түсті ғимаратта орналасқан. 1947 жылдан бері көпшілікке ашық бақта бес құрлықтан алынған өсімдіктердің үлкен коллекциясы бар, оның ішінде кактустар, пальмалар және бамбук. Құтубия мешітінің қасында тағы бір бақ орналасқан – Құтубия бақтары. Онда апельсин және пальма ағаштары өседі, сондай-ақ лелектер жиі кездеседі. Мамуния бақтары 100 жылдан астам уақыт бұрын құрылған және князь Мулай Мамунның есімімен аталған, онда зәйтүн және апельсин ағаштары, сондай-ақ түрлі гүлдер бар. 2016 жылы суретші Андре Хеллер Оурика маңындағы ANIMA бағын ашты, онда өсімдіктер, пальмалар, бамбук және кактустар, сондай-ақ Кит Харинг, Огюст Роден, Ханс Вернер Гердц және басқа суретшілердің туындылары жинақталған.

The ramparts of Marrakesh, which stretch for some around the medina of the city, were built by the Almoravids in the 12th century as protective fortifications. The walls are made of a distinct orange red clay and chalk, giving the city its nickname as the "red city"; they stand up to 19 feet (6 m) high and have 20 gates and 200 towers along them. Of the city's gates, one of the best known is Bab Agnaou, built in the late 12th century by the Almohad caliph Ya'qub al Mansur as the main public entrance to the new Kasbah. The Berber name Agnaou, like Gnaoua, refers to people of Sub Saharan African origin (cf. Akal n iguinawen – land of the black). The gate was called Bab al Kohl (the word kohl also meaning "black") or Bab al Qsar (palace gate) in some historical sources. The corner pieces are embellished with floral decorations. This ornamentation is framed by three panels marked with an inscription from the Quran in Maghrebi script using foliated Kufic letters, which were also used in Al Andalus. Bab Agnaou was renovated and its opening reduced in size during the rule of sultan Mohammed ben Abdallah. The medina has at least eight main historic gates: Bab Doukkala, Bab el Khemis, Bab ad Debbagh, Bab Aylan, Bab Aghmat, Bab er Robb, Bab el Makhzen and Bab el 'Arissa. These date back to the 12th century during the Almoravid period and many have them have been modified since. Bab Doukkala (in the northwestern part of the city wall) is in general more massive and less ornamented than the other gates; it takes its name from Doukkala area on the Atlantic coast, well to the north of Marrakesh. Bab el Khemis is in the medina's northeastern corner and is named for the open air Thursday market (Souq el Khemis). while the Menara Gardens cover around
The Majorelle Garden, on Avenue Yacoub el Mansour, was at one time the home of the landscape painter Jacques Majorelle. Famed designer Yves Saint Laurent bought and restored the property, which features a stele erected in his memory, and the Museum of Islamic Art, which is housed in a dark blue building. The garden, open to the public since 1947, has a large collection of plants from five continents including cacti, palms and bamboo. The Koutoubia Mosque is also flanked by another set of gardens, the Koutoubia Gardens. They feature orange and palm trees, and are frequented by storks. The Mamounia Gardens, more than 100 years old and named after Prince Moulay Mamoun, have olive and orange trees as well as a variety of floral displays. In 2016, artist André Heller opened the acclaimed garden ANIMA near Ourika, which combines a large collection of plants, palms, bamboo and cacti as well as works by Keith Haring, Auguste Rodin, Hans Werner Geerdts and other artists.

Сарайлар мен риадалар

Қаланың тарихи байлығы сарайлар, үйлер және басқа да сәнді тұрғын үйлерде көрінеді. Бүгінде ең танымал сарайлар – Эль-Бади сарайы мен Бахия сарайы, сондай-ақ Марокко королінің ресми резиденцияларының бірі ретінде әлі де қолданылып жүрген негізгі патша сарайы. Маракеште риадтар (марокколық сарайлар, тарихи түрде бақтың бір түрін білдіретін) көптеп кездеседі. Римдік виллалардың үлгісімен салынған, олар биік қабырғалармен қоршалған ашық орталық бақ-ауласымен ерекшеленеді. Мұндай құрылыс тұрғындарға жеке өмір құпиясын сақтауға және ғимарат ішіндегі температураны төмендетуге мүмкіндік берді. Ескі қалада көптеген риадтар мен тарихи тұрғын үйлер сақталған, олардың ең ерте құжатталған үлгілері Саади дәуіріне (16-17 ғасырлар) дейін жетеді, ал көптеген басқалары 19-шы және 20-шы ғасырларда салынған.

Мешіттер

Кутубия мешіті – қаланың ең ірі және танымал мешіттерінің бірі, ол Джема-эль-Фна алаңының оңтүстік-батысында орналасқан. Мешіт 1147 жылы әлмохад халифасы Абд әл-Мумин салған. Мешіттің екінші нұсқасын 1158 жылы Абд әл-Мумин толығымен қайта салды, ал Якуб әл-Мансур шамамен 1195 жылы минарет құрылысын аяқтаған болуы мүмкін. Бүгінде тұрған мешіт осы екінші нұсқасы. Ол әлмохад архитектурасының және жалпы марокколық мешіт сәулетінің маңызды үлгісі саналады. Қаланың ең биік мұнарасы – Маракештің маңызды нышаны және символы. Ол Севильядағы Жиральда мен Рабаттағы Хасан мұнарасы сияқты басқа да ғимараттарға әсер еткен болуы мүмкін. Бен Юсеф мешіті 12 ғасырда қаланың бас жұма мешіті ретінде қызмет ету үшін алғашқы мешітті салған Альморавид сұлтаны Али ибн Юсуфтың есімімен аталады. Алмохад кезеңінде тасталып, қирағаннан кейін, оны 1560 жылдары Абдалла әл-Галиб қайта салды, содан кейін 19 ғасырдың басында Мулай Слиман толыққанды қалпына келтірді. Оның жанында 16 ғасырлық Бен Юсеф медресесі орналасқан. Сонымен қатар, оның жанында Кубба Баадийн немесе Альморавид Куббасы орналасқан. Бұл Альморавид кезеңінің сирек кездесетін сәулеттік қалдығы, ол 20 ғасырда қазылып, қалпына келтірілген. Күмбезді киоск құрылысы болып табылатын Кубба, күрделі стильді көрсетеді және сол кезеңнің өнер мен сәулетінің маңызды көрсеткіші. Касба мешіті Маракештің Касба ауданындағы Мулай Язид алаңына қарап тұр. Оны әлмохад халифасы Якуб әл-Мансур 12 ғасырдың соңында өзі мен жоғары лауазымды шенеуніктері тұрған касбаның (цитадельдің) басты мешіті ретінде салған. Ол Кутубия мешітімен бедел үшін күресіп, оның минареті кейінгі марокколық сәулетке зор әсер еткен. Мешітті Саади сұлтаны Мүлей Абдалла әл-Галиб 16 ғасырдың екінші жартысында жақын жердегі оқ-дәрі қорындағы жарылыстан кейін жөндеп қойған. Айта кетерлігі, Саади мазартамалары осы кезеңде оның оңтүстік қабырғасының сыртында салынған. Қаланың басқа да танымал мешіттерінің арасында медина орталығынан шығысқа қарай орналасқан 14 ғасырлық Бен Салах мешіті бар. Бұл қаладағы Маринид дәуірінің ескерткіштерінің бірі. Муассин мешіті (әл-Ашраф мешіті деп те аталады) Саади сұлтаны Абдалла әл-Галиб 1562-63 және 1572-73 жылдар аралығында салған. Ол кітапхана, хамам (қоғамдық монша) және медресе (мектеп) кіретін үлкен сәулеттік кешеннің бір бөлігі болды. Кешенге сондай-ақ бүгінгі күнге дейін сақталған Муассин фонтаны деп аталатын әсем көше фонтаны да кірген. Баб Дуккала мешіті, шамамен сол уақытта батысқа қарай салынған, Муассин мешітімен ұқсас орналасу мен стильге ие. Муассин және Баб Дуккала мешіттері еврейлер ауданы осы аймақтан Касбаға жақын жаңа меллаға көшірілгеннен кейін жаңа маңайларды дамытуды қолдау мақсатымен жобаланған көрінеді.

The Koutoubia Mosque is one of the largest and most famous mosques in the city, located southwest of Jemaa el Fnaa. The mosque was founded in 1147 by the Almohad caliph Abd al Mu'min. A second version of the mosque was entirely rebuilt by Abd al Mu'min around 1158, with Ya'qub al Mansur possibly finalizing construction of the minaret around 1195. This second mosque is the structure that stands today. It is considered a major example of Almohad architecture and of Moroccan mosque architecture generally. Its minaret tower, the tallest in the city at in height, is considered an important landmark and symbol of Marrakesh. It likely influenced other buildings such as the Giralda of Seville and the Hassan Tower of Rabat. Ben Youssef Mosque is named after the Almoravid sultan Ali ibn Yusuf, who built the original mosque in the 12th century to serve as the city's main Friday mosque. After being abandoned during the Almohad period and falling into ruin, it was rebuilt in the 1560s by Abdallah al Ghalib and then completely rebuilt again Moulay Sliman at the beginning of the 19th century. The 16th century Ben Youssef Madrasa is located next to it. Also next to it is the Koubba Ba’adiyn or Almoravid Koubba, a rare architectural remnant of the Almoravid period which was excavated and restored in the 20th century. The Koubba, a domed kiosk structure, demonstrates a sophisticated style and is an important indication of the art and architecture of the period. The Kasbah Mosque overlooks Place Moulay Yazid in the Kasbah district of Marrakesh, close to the El Badi Palace. It was built by the Almohad caliph Yaqub al Mansour in the late 12th century to serve as the main mosque of the kasbah (citadel) where he and his high officials resided. It contended with the Koutoubia Mosque for prestige and the decoration of its minaret was highly influential in subsequent Moroccan architecture. The mosque was repaired by the Saadi sultan Moulay Abdallah al Ghalib following a devastating explosion at a nearby gunpowder reserve in the second half of the 16th century. Notably, the Saadian Tombs were built just outside its southern wall in this period. Among the other notable mosques of the city is the 14th century Ben Salah Mosque, located east of the medina centre. It is one of the only major Marinid era monuments in the city. The Mouassine Mosque (also known as the Al Ashraf Mosque) was built by the Saadian sultan Abdallah al Ghalib between 1562–63 and 1572–73. It was part of a larger architectural complex which included a library, hammam (public bathhouse), and a madrasa (school). The complex also included a large ornate street fountain known as the Mouassine Fountain, which still exists today. The Bab Doukkala Mosque, built around the same time further west, has a similar layout and style as the Mouassine Mosque. Both the Mouassine and Bab Doukkala mosques appear to have been originally designed to anchor the development of new neighbourhoods after the relocation of the Jewish district from this area to the new mellah near the Kasbah.

Қабірлер

Қаладағы ең танымал жерлеу ескерткіштерінің бірі – Саади мазарлары, олар 16 ғасырда Саади әулеті үшін патшалық некрополь ретінде салынған. Ол Касба мешітінің оңтүстік қабырғасының жанында орналасқан. Некропольде Мұхаммед әл-Шейх, Абдалла әл-Ғалиб және Ахмад әл-Мансур сияқты көптеген Саади билеушілерінің, сондай-ақ түрлі отбасы мүшелері мен кейінірек сұлтандардың қабірлері бар. Ол әрқайсысы бірнеше бөлмеден тұратын, бақ ішіндегі екі негізгі құрылымнан тұрады. Ең маңызды қабірлер мұқият ойылған мәрмәрден жасалған көлденең қабір тастарымен белгіленген, ал қалғандары түрлі-түсті зельлиж плиткаларымен жабылған. Әл-Мансурдың кесенесі ерекше әсемдікке толы, он екі бағанаға тірелген кедр ағашынан жасалған, кескінделген және боялған шатыры бар, ал қабырғалары зельлиж плиткаларымен геометриялық өрнектермен және ою-өрнектелген штукатурдағы өсімдік мотивтерімен безендірілген. Оның жанындағы бөлме, бастапқыда михрабпен жабдықталған дұға залы, кейіннен Алауит әулетінің мүшелері үшін мазар ретінде қайта қолданылды. Қалада көптеген суфи пікірлерінің қабірлері де бар. Олардың ішінде қаланың жеті қасиетті кісісі бар, оларға жыл сайын жеті күндік зиярат кезінде қажылар келеді. Осы уақытта қажылар келесі ретпен қабірлерді зиярат етеді: Сиди Юсуф ибн Али Санхаджи, Сиди әл-Қади Ияд әл-Яхсуби, Сиди Бел Аббас, Сиди Мохамед ибн Сулейман әл-Жазули, Сиди Абделлазиз Табаа, Сиди Абделла әл-Газвани және соңында Сиди Абдеррахман әл-Сухали. Осы мазарлардың көптегісі өздерінің зауияларының (мешіттері бар суфилік діни кешендер) орталығы болып табылады, соның ішінде: Сиди Бел Аббестің зауиясы және мешіті (олардың ең маңыздысы), әл-Жазулидің зауиясы, Сиди Абделлазиздің зауиясы, Сиди Юсуф ибн Алидің зауиясы және Сиди әл-Газванидің зауиясы (сондай-ақ Мұлай әл-Ксур деп те аталады).

Мелла

Маракеш мелласы – қаланың ескі еврей ауданы (мелласы) және қаланың мединасындағы қасба аймағында, Ферблантьелер алаңынан шығысқа қарай орналасқан. Ол 1558 жылы саадиттердің бастамасымен солтүстің атқоймалары болған жерде құрылды. Сол кезде еврей қауымы қаланың тігіншілерінің, металл өңдеушілерінің, банкирлерінің, зергерлерінің және қант саудагерлерінің көп бөлігін құрады. 16 ғасырда Мелланың өз бұлақтары, бақтары, синагогалары және базарлары болды. 1912 жылы француздықтар келгенге дейін еврейлер Мелладан тыс жерде мүлікке ие болуға құқығы болмады; барлық даму осы ауданның шегінде болды, нәтижесінде тар көшелер, кішкентай дүкендер және жоғары тұрғын үйлер пайда болды. Бүгінде негізінен тұрғын аймақ ретінде қайта құрылған және Хай Эссалам деп аталған Мелла қазіргі уақытта тарихи шекарасынан кішірек аумақты алып жатыр және халқының басым бөлігі мұсылмандардан тұрады. Орталық аулаға салынған Слат әл-Азама синагогасы (немесе Лазама синагогасы) Меллада орналасқан. Мұндағы еврей зираты Мароккодағы осындай зираттардың ең ірісі болып табылады. Ақ түспен боялған қабірлермен және құмды қабірлермен ерекшеленеді. Дүниежүзілік еврей конгресінің мәліметтері бойынша, Маракеште Мароккодан барлық 250 еврей ғана қалған.

Қонақ үйлер

Африкадағы маңызды туристік қалалардың бірі – Марракеште 400-ден астам қонақ үй бар. Мамуния қонақ үйі – 1925 жылы Анри Прост пен А. Маркис салған, марокколық стильдегі әшекейлемемен үйлесім тапқан бес жұлдызды қонақ үй. Ол қаланың ең танымал қонақ үйі саналады және «Марракеш қонақ үйлерінің сұлуы» деп аталады. Бұл қонақ үйге Уинстон Черчилль, Принц Чарльз және Мик Джаггер сияқты әйгілі адамдар қонақтап, демалып кеткен. Черчилль қонақ үйдің саябағында сурет салып, уақытын өткізген. Казиносы бар, 231 бөлмелі бұл қонақ үй 1986 және 2007 жылдары француз суретшісі Жак Гарсия тарапынан жаңартылды. Басқа қонақ үйлердің қатарында Эден Андалу қонақ үйі, Марракеш қонақ үйі, Марракеш Sofitel, Palm Plaza Hotel & Spa, Royal Mirage қонақ үйі, Piscina del Hotel және Palmeraie Rotana курортындағы Palmeraie Palace бар. 2012 жылдың наурыз айында Accor компаниясы Маракеште алғашқы Pullman брендті қонақ үйін ашты – Pullman Marrakech Palmeraie Resort & Spa. Ла Палмераидегі зәйтүн тоғайында орналасқан бұл қонақ үйде 252 бөлме, 16 люкс, алты мейрамхана және конференц-зал бар.

Маракеш мұражайы

Марракеш мұражайы ескі қала орталығындағы Дар-Менебхи сарайында орналасқан. Сарай 20 ғасырдың басында Мехди Менебхи салған. Омар Бенжелун қоры сарайды мұқият қалпына келтіріп, 1997 жылы мұражайға айналдырды. Үйдің өзі классикалық Андалусия сәулетінің үлгісі болып табылады, орталық аулада фонтандар, дәстүрлі отыратын орындар, хаммам және күрделі плиткалар мен ою-өрнектер бар. Оны "шатырдан тамшылаған сталактит мүсіншелерінің тойы" деп сипаттаған, ол "көптеген зельлиж өрнектерімен үйлеседі". Мұражайда қазіргі заманғы және дәстүрлі марокко өнерінің экспонаттарымен қатар, марокколық еврей, бербер және араб халықтары жасаған тарихи кітаптардың, монеталардың және қыш ыдыстардың көркем үлгілері қойылған.

Дар Си Саид мұражайы

Дар Си Саид мұражайы, сондай-ақ Марокко өнері мұражайы деп те аталады, Бахия сарайының солтүстігінде орналасқан. Бұл Си Саидтың үйі, Ұлы визир Ба Ахмедтің інісі, және Ахмедтің өзінің Бахия сарайымен бір уақытта салынған. Мұражайдың қоры Мароккодағы ең бағалы коллекциялардың бірі саналады, оған "Жоғарғы Атлас, Анти-Атлас және ең оңтүстік аймақтардан әшекей бұйымдар; Хауз және Жоғарғы Атлас кілемдері; Таруданттан май шамдары; Сафиден көк қыш және Тамегруттен жасыл қыш; сондай-ақ Марракештен былғары өнімдері" кіреді. Оның ең ежелгі және маңызды экспонаттарының бірі – Испанияның Кордова қаласындағы халифаттың соңғы кезеңіне, шамамен 11 ғасырдың басына жататын мәрмәр бассейн.