Кіріспе

Бахаи дініндегі оқиғалардың уақыт жолдары

ТОҚТАУСЫЗ (NOTOC)
Төменде Баби және Бахаи діндерінің салыстырмалы түрде жақсы белгілі даталарды көрсететін негізгі уақыт жолдары келтірілген. Уақыт жолының толық хронологиясы үшін төмендегі сілтемелерге қараңыз.

1795 жыл

(1210 жылы), Шейх Ахмет Шейхи тариқатын құрды.

1817 жыл

12 қараша / Мұхаррам 2, 1233 жыл. Бахаулла туды. Екі мереке күніне де қараңыз.

1819 жыл

20 қазан / Мұхаррам 1, 1235 жыл. Баб дүниеге келді. Сондай-ақ, Екі мерекелік туған күн туралы қараңыз.

1826 жыл

Шейх Ахмад қайтыс болады, ал Сийид Казим Шейхи тариқатының басшысы болып тағайындалады.

1828 жыл

Мырза Мұхаммед Рида, Бабтың әкесі қайтыс болады. Баб анасының інісі, Хажи Мирза Сийид Әлиге тәрбиеге беріледі.

1835 жыл

24 қыркүйек – 22 қазан, Бахаулла Наввабқа үйленеді.

1843 жыл

Сийид Казим дүниеден өтеді. Өлімі алдында ол шәкірттеріне, Мулла Хусейнге де, Уәде етілген адамды, Махдиді табуды тапсырады.

1844 ж . / 1 Б.Е.

Бабтың алғашқы діни тәжірибесі, оның әйелі куә болған, 3 сәуір күні кешке қарай болған. (1260 хижри жылы) 22 мамыр күні кешке Баб өзінің миссиясын Иранның Шираз қаласында Мулла Хусейнге жариялайды. 22-23 мамыр күндері түнде Навваб пен Бахаулладан ‘Абдул-Баха дүниеге келеді. Қыркүйек айының соңында Бахаулла Баби дінін қабылдайды.

1845 ж . / 2 Б.Е.

Қыркүйек айында Баб өзін Махди деп жариялағаннан кейін, Шираз қаласында оның қозғалысына шектеулер енгізіледі. Үкіметтік хабарламаларда Баби дінінің мүлла Әли и Бастами тұтқындалып, түрмеге қамалғаны туралы Батыста алғаш рет айтылады. Бұл ақпарат 1 қарашада Лондонның "Таймс" газетінде жарияланып, кейін бірнеше рет қайта жарияланды.

1846 / 3 BE

Бахийих Ханум Навваб пен Бахаулланың қызы дүниеге келеді. Қыркүйек айында Баб Шираздан Исфаханға сапарға шығады.

1847 / 4 BE

Шілдеде Баб Маку қамалында тұрып, Баян кітабын жазады.

1849 ж . / 6 ж .

Бахаулла Фатимихке Тихранда үйленеді. 2 ақпанда Мулла Хусейн Шайх Табарси қасиетті орнындағы бекіністегі шайқаста қаза табады. 10 мамырда Табарси бекінісіндегі шайқас, жеңімпаздар бабилерді босатуға уәде берген келіссөздер нәтижесінде аяқталады. Бірақ жеңімпаздар уәделерін бұзып, көптеген қорғаушыларды өлтіреді. 16 мамырда Қуддус азапталып, өлімге кесіледі.

1850 ж . / 7 ж .

9 шілдеде Баб Табризде ашық түрде өлім жазасына кесіледі. Күзде британдық және америкалық бірнеше газетте баби діні туралы қысқа хабарлар жарияланады.

1851 ж . / 7-8 ж .

Доктор, пастор Остин Райт Бабтың материалдарын және дінге қатысты оқиғалар туралы хатты/мақаланы Америкалық Шығыс қоғамына жіберді. Ол хатты 1851 жылдың ақпан айында жазды және ол маусым айында жарияланды. Аталған хат/мақала маусым айында Вермонт газетінде де жарияланды. Оның бір бөлігі оның басшысы, пастор Джастин Перкинс тарапынан неміс тіліне аударылды және көп жыл бойы ағылшын тілінде жарияланбаған деп есептелді, бірақ тіпті неміс тіліндегі түрінде де Райт Баби-Бахаи кезеңі туралы мақала жазған алғашқы адам ретінде танылды.

1853 / 9 BE

12 қаңтарда Бахаулла Тегеран қаласынан Бағдадқа жер аударылады.

1854 / 11 BE

10 сәуірде Бахаулла Мырза Яхьямен арадағы қарым-қатынастың шиеленісуіне байланысты Курдистанның Сулеймания тауларына шегінеді. Генри Аарон Стерн (1820-1885) бірнеше бетке "Баба, парсы социалисі" деп аталатын кітап жариялайды.

1862 / 19 BE

10 мамыр күні парсы елшісі Осман империясынан бабилерді Парсыдан қашықтатуды сұрайды.

1863 / 20 BE

21 сәуірде Бахаулла Бағдадтағы Ридван бағында Константинополге (Истанбул) жер аударылу қарсаңында Құдай білдіретін Тұлға екенін жариялайды. (13 Джалал 20 БЕ) 12 желтоқсанда Бахаулла Константинополде төрт ай болғаннан кейін Адрианополге (Эдирне) ресми түрде қамауға алынып жер аударылады. (1 Masa'il 20 БЕ)

1867 / 24 BE

Багдадта 53 бахаи 1867 жылдың 16 наурызында АҚШ Конгресіне Бахаулланың босатылуы үшін және бахаиларға жалпы көмек көрсету үшін үндеу жасады. Бахаулла патшаларға Тақталарын жазуға және жіберуге кіріседі.

1868 / 25 BE

5 тамыз күні Бахаулла және көптеген жақтастары Эдирнеден Палестинадағы Акка (қазіргі Израильдің Акра) жазалау орталығына жіберіледі. 31 тамыз күні Бахаулла Аккаға жетіп келді.

1869 / 26 BE

Бахаулла Парсы шахы Насер әд-Дин шахына хат жібереді, ал елші Бади өлімге кесіледі.

1870 / 27 BE

23 маусымда Мирза Михди төбеден құлап қайтыс болады.

1873 / 30 BE

Бахаулла Қитаб-и Ақдасты жазады.

1886 / 43 BE

Наваб қайтыс болады. Абдул-Баха Саяхатшының баянының түпнұсқа араб тіліндегі мәтінін жазады, кейіннен ол 1891 жылы аударылып жарияланды.

1889 / 46 BE

25 ақпан күні Э.Г. Браун 1889 жылға дейін Англияда өткен академиялық дәрістер мен баяндамалар сериясы аясында Бахаи дінін айтты.

1890 / 47 BE

Кеймбридждің әйгілі шығыстанушысы Э. Г. Браун Бахаулламен сұхбаттасып, 1890 жылдың 15-20 сәуірінде Бахиде қонақ болды. Браун Бахаулламен кездесіп, өз тәжірибесін қалдырған жалғыз батыс адамы болды. 1893 жылы жарық көрген "Персиялықтар арасындағы бір жыл" атты кітабында Браун парсы қоғамын жақсы жағынан бейнеледі. 1926 жылы қайтыс болғаннан кейін кітап қайта басылып, ағылшын саяхат әдебиетінің классикасына айналды. Браун Бахаулла туралы былай деп жазды: "Мен көзбен көрген оның бейнесін ешқашан ұмыта алмаймын, бірақ оны сөзбен жеткізе алмаймын. Оның терең, өткір көздері жанды түгелдей көріп тұрғандай болды, билік пен құдірет кең маңдайдан нұр шашырады. Мен кімнің алдында тұрғанымды сұраудың қажеті жоқ еді, себебі мен патшалардың қызғанышпен қарап, императорлартың көңілі көтерілмейтін махаббат пен құлшылық нысаны болған адамға бас идім."

1892 / 49 BE

29 мамыр күні Бахаулла дүниеден өтеді, оның денесі Бахи сарайының жанындағы, оған арналған қабірге қойылады, ол өмірінің соңғы жылдарын осы жерде өткізген. Өсиеті бойынша ол 'Абдул-Баханы өзінің ізбасары және Бахаи дінінің басшысы етіп тағайындады.

1893 / 50 BE

23 қыркүйекте Бахаи діні Америкада алғаш рет Чикагодағы Дүниежүзілік діндер парламентінде д-р Генри Х. Джессаптың сөйлеген сөзі арқылы көпшілік назарына түсті.

1897 / 54 BE

1 наурыз күні Бахаулланың түкпіл шебері Шоги Эффенди дүниеге келді.

1898 / 55 BE

Аққаға алғашқы батыстық паломниктер келеді, олардың ішінде Фиби Хёрст және алғашқы афроамерикалық сенуші Роберт Тернер болды.

1900 / 58 BE

Грин-Акр бахаи мектебінің негізін қалаушы Сара Фармер Абдул-Бахамен кездесіп, бахаи дініне кіреді.

1901 / 59 BE

Түрікменстанның Ишқабад қаласында Бахаилердің алғашқы ғибадат үйінің негізі салынды. Томас Брейкуэлл – бахаи дінін қабылдаған алғашқы ағылшын. Дін туралы алғашқы әңгімелер Грин-Акрода өтті.

1903 / 60 БЕ

100-ден астам бахаилер Иранның Язд қаласында осы ғасырдағы бахаилерге қарсы алғашқы ірі қуғын-сүргін кезінде қаза табады.

1908 / 65 BE

Қыркүйек айында Ғабдул-Баха 64 жасында өмір бойы соққыға ұшырап, түрмеде өткізгеннен кейін босатылады.

1909 / 66 BE

21 наурыз күні Бабтың денесі 59 жыл жасырынып жүргеннен кейін Баб қасиетті мазарында жерленді.

1911 / 68 BE

Тамыз–желтоқсан аралығында ‘Абдул-Баха Еуропа бойынша саяхаттап, Лондон, Бристоль және Париж сияқты қалаларды аралайды. ‘Абдул-Баханың Батысқа жасаған сапарларына қараңыз. 10 қыркүйекте ‘Абдул-Баха Лондонның Сити-Темпл ғимаратында батыстық тыңдарман алдында алғаш рет сөз сөйлейді. Ағылшын тіліне аудармасын Велсли Тюдор Поул жасады.

1912 / 69 BE

11 сәуірде Абдул-Баха Солтүстік Америкаға сапарымен Нью-Йорк қаласына келді. Абдул-Баханың Батысқа жасаған саяхаттарына сілтеме жасаңыз. Абдул-Баха Вилметте, Иллинойс штатында салынатын Солтүстік Америка Бахаи ғибадатханасы үшін Нетти Тобин әкелген іргетасты салтанатты түрде қалады. 5 желтоқсанда Абдул-Баха Солтүстік Америкадан Еуропаға қайтып кетті.

1916 / 73 BE

Абдул-Баха Құдайдың жоспарының он төрт тақташасының алғашқы сегізін жазады.

1917 / 74 БЕ

Абдул-Баха Құдай жоспарының тағы алты Тақтасын жазады.

1918 / 75 БЕ

19 қыркүйекте Мегиддо шайқасында Осман әскері талқан жететін алдында Абдул-Бахаға өлім угрозасы жасалды.

1920 / 76 БЕ

27 сәуірде Абдул-Баха Бірінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі гуманитарлық қызметі үшін Ұлыбритания империясымен рыцарь атағына ие болды.

1921 / 77 BE

28 қарашада Абдул-Баха Хайфа қаласында дүниеден өтеді және өсиетнамасында Шоги Эффендиді Қорғаушы етіп тағайындайды.

1932 жыл

15 шілдеде Бахаулланың қызы Бахийих Ханым дүниеден өтеді.

1935 жыл

Шоги Эффенди Бахаулланың жазбаларынан жиналған үзінділерді парсы және араб тілдерінен ағылшын тіліне аударды.

1937 жыл

Мырза Мұхаммед Әли, 'Абдул-Баханың Аһдіне қарсы ең басты бұзушы деп белгіленді. Шоги Эффенди Бахаи дінін бүкіл әлемге тарату үшін "Құдай жоспарын" бастайды. Шоги Эффенди Мэри Максвеллға үйленеді, кейін ол Рухийих Ханым деп аталды, ол Канаданың көрнекті Бахаиының қызы.

1944 жылы / 101 жылы

Шоги Эффенди Бабтың жариялануымен 1844 жылдан бастау алған Бахаи дінінің 100 жылдығын белгілеу үшін "Құдай өтіп барады" кітабын жариялады.

1951 жыл

Әлемде он бір жұмыс істейтін Ұлттық рухани кеңес бар. Шоги Эффенди 32 қосымша "Құдай ісінің қолдары" тағайындады. Шоги Эффенди тағайындаған Халықаралық Бахаи кеңесі – алғашқы көпұлтты Бахаи органы.

1953 жыл

Шоги Эфенди Онжылдық Крест Жорығын жариялайды. Солтүстік Америка Бахаи ғибадат үйі Вилметте, Иллинойс штатында салтанатты түрде ашылады. Баб қабірінің жоғарғы құрылысы аяқталады.

1957 жыл

4 қарашада Шоги Эффенди баласыз және өзінен кейін Қорғаушы тағайындамай дүниеден өтеді. "Діннің басшысы" уақытша міндетін 27 "Адамзаттың қолы" өз мойнына алады, олар Онжылдық Крест Жолына аяқ қойып, Әлемдік Әділет Үйін сайлауды жоспарлайды.

1960 жыл

Мейсон Реми Эфендидің мұрагері Қорғаушымын деп таластайды. Қалған барлық тірі «Иелік қолы» және Бахаи қауымының көп бөлігі оның бұл талабын мойындамайды.

1963 жыл

Мароккода бахаилерді қудалау толқыны сәуірдің ортасында Мароккода бахаи дінін ұстанғаны үшін шығарылған өлім жазасын жойған патшалық кешіріммен аяқталды. Бұл, АҚШ-тағы газеттер мен телеарналардағы айтулы жаңалықтардан кейін болды. 21 сәуірде Лондонда Бахаилердің бірінші дүниежүзілік конгресі өтті. Алғашқы Әлемдік Әділдік Үйі Хайфа қаласында жиналған 56 Ұлттық Рухани Кеңестің өкілдерімен сайланды. Бұл сайлау Онжылдық Крест Жорығының аяқталуымен және Ридван бағында Бахаулланың жариялануының жүз жылдығымен бірге орын алды.

1979 жыл

Иран Ислам революциясы Бахаилерді ұрпақтан-ұрпаққа дейін қудалауды бастады, 2006 жылға дейін 200-ден астам адам қаза тапты.

1986 жыл

24 желтоқсанда Үндістан бахаи ғибадат үйі ("Лотос ғибадатханасы" деп те аталады) ашылды.

1992 жыл

21 сәуірде Бахаулланың қайтыс болғанының 100 жылдығына арналған қасиетті жыл басталады. 22-26 қарашада Нью-Йорк қаласында екінші Бахаи Дүниежүзілік Конгресі өтеді. Рухи институт ресми ұйым ретінде дамуының маңызды кезеңіне жетеді, алайда оның жұмысы 1970-жылдардан бері FUNDAEC қоры арқылы қалыптасып келеді.

2000 жыл

19 қаңтарда Рухийих Ханом дүниеден өтеді, ол Шоги Эффендиге және Әлемдік Әділет Үйіне адал қалған Бахаулланың отбасының соңғы өкілі болып табылады.

2006 жыл

20 наурыз күні Иран Ислам революциясы үкіметінің құжаттары Біріккен Ұлттар Ұйымының арнайы баяндамашысы тарапынан жарияланды. Антидиффамация лигасы бұл үкіметтік саясаттың Нюрнбергтік заңдарға ұқсас қадамдар екенін көрсетіп, осыған байланысты бағаилердің қадағалау шараларын қарауды ұсынды.

16 желтоқсан күні Жоғарғы Конституциялық сот бағаилерге қарсы шешім шығарды, бұл Египеттегі жеке куәлік дауының маңызды оқиғасы болды.