Кіріспе
Қарыз алушының қарызды өтей алмаған жағдайда, кредиторға мүлікті кепіл ретінде беруі.
Кредиттік келісімдерде кепіл – қарыз алушының қарызды өтеуін қамтамасыз ету үшін кредиторға берілген нақты мүліктің кепілдік ретінде табыс етілуі. Кепіл кредитордың қарыз алушының төлемді орындамауына қарсы қорғаныс құралы болып табылады, сондықтан қарыз алушы кредиттік келісім шарттарына сәйкес негізгі соманы және сыйақыны толық төлемеген жағдайда, қарызды өтеу үшін қолданылуы мүмкін. Кепілдік қамтамасыз етілген қорғау, несие берушілерге кепілдікпен қамтамасыз етілген несиелерге арзан пайыздық мөлшерлеме ұсынуға мүмкіндік береді. Пайыздық мөлшерлеменің төмендеуі кепілдің түрі мен құнына байланысты бірнеше пайыздық тармаққа дейін жете алады. Мысалы, кепілсіз несие бойынша жылдық пайыздық мөлшерлеме (APR) кепілдікпен қамтамасыз етілген несиеден немесе кепілдікпен берілген несиеден әдетте жоғары болады. Егер қарыз алушы қарызды өтемесе (банкроттық жағдайы немесе басқа да себептерге байланысты), ол кепіл ретінде берілген мүлікті жоғалтады, ал кредитор мүлікке ие болады. Мысалы, ипотекалық несиеде сатып алынатын жылжымайтын мүлік кепіл ретінде қолданылады. Егер сатып алушы ипотекалық келісім бойынша қарызды өтемесе, кредитор жылжымайтын мүліктің меншігіне ие болу үшін заңды түрде ипотеканы сот арқылы өндіріп алуға құқылы. Егер екінші ипотека болса, бірінші ипотекалық несие ең алдымен өтеліп, қалған қаражат екінші ипотеканы өтеуге жұмсалады. Пайыздық ордаға иелік ететін адам – кепіл ретінде алуан түрлі заттарды қабылдай алатын бизнеске берілген кең таралған мысал. Кепілдің түрі несиенің түріне байланысты шектелуі мүмкін (автомобиль несиелері мен ипотекалар сияқты); сонымен қатар, ол икемді болуы мүмкін, мысалы, кепілдікке негізделген жеке несиелерде.
Тұжырымдама
Кепілдік, әсіресе банктік саласында, дәстүрлі түрде кепілдікпен қамтамасыз етілген несиелеуді (сондай-ақ активтерге негізделген несиелеу деп те аталады) білдіреді. Сауда операцияларын қамтамасыз ету үшін күрделі кепілдік схемалары қолданылуы мүмкін (бұл капитал нарығындағы кепілдік деп те аталады). Алғашқысы көбінесе мүлік, кепілдік, гарантия немесе басқа кепілдік нысанында қамтамасыз етілген бір жақты міндеттемелерді (бастапқыда "кепілдік" терминімен белгіленген), ал екіншісі көбінесе ликвидті активтермен (мысалы, ақша) қамтамасыз етілген екі жақты міндеттемелерді ұсынады. Активтерді кепілдікпен қамтамасыз ету кредиторларға төлемді орындамау тәуекеліне қарсы жеткілікті сенімділік береді. Бұл сондай-ақ, жаман кредиттік тарихы бар кейбір қарыз алушыларға несие алуға көмектеседі. Кепілдікпен қамтамасыз етілген несиелердің әдетте пайызы кепілсіз несиелерге қарағанда айтарлықтай төмен болады.
Сатуға жарамды кепілдік
Сатуға болатын кепілдік – қаржы институты мен қарыз алушы арасындағы қарыз үшін акциялар мен облигациялар сияқты қаржы активтерін алмасу. Активтер сатуға жарамды деп танылуы үшін, қалыпты нарықтық жағдайларда ағымдағы нарықтық құны бойынша қысқа мерзім ішінде сатуға қабілетті болуы керек. Ірі банктер қарыз алушының қарыз ұсынысын қабылдау үшін кепілдік сомасы қарыз немесе несие сомасының 100% не одан да көп болуы тиіс. Америка Құрама Штаттарында банктің бір қарыз алушыға берген несиелері мен несие беруінің жалпы сомасы банктің капиталы мен қорының 15 пайызынан, сондай-ақ банктің капиталы мен қорының қосымша 10 пайызынан аспауы тиіс. Сатуға жарамды кепілдікпен қамтамасыз етілген несиелерде кепілдік құнының төмендеуі – басты тәуекел. Қаржы институттары кепілдік ретінде ұсталып тұрған кез келген қаржы активтерінің нарықтық құнын жақыннан қадағалайды және егер құны алдын ала белгіленген несие-құн қатынасынан төмендесе, тиісті шаралар қолданады. Рұқсат етілген әрекеттер әдетте несие шартында немесе маржа шартында көрсетіледі. Компания акциялары, фармацевтикалық және қорғаныс жобаларының патенттері, сондай-ақ кен өндіру лицензиялары сияқты бағалы қағаздарды токенизациялау – әлі де салыстырмалы түрде тәжірибелік деп есептеліп, жіктеліп келе жатқан динамикалық инвестициялардың жаңа тұжырымдамасы. Spektral Investment Bank қазіргі таңдағы осы жаңа толық токенизация тұжырымдамасының жалғыз мысалы болып табылады, ол 800 000 000,00 еуролық сомадағы кепілдік негізінде құрылған капиталды, эксклюзивті фармацевтикалық және биофармацевтикалық патенттік құқықтар мен бекітілген резервтік көлемдегі кен өндіру лицензияларынан құрады.
Кепілдіктің мысалдары
Авторлық құқықтар, патенттер және тауарлық белгілер сияқты зияткерлік меншік, сондай-ақ лицензиялық төлемдерден түсетін роялти ағындары осыдан әрі кепіл ретінде кеңінен қолданылуда. Зияткерлік меншікті кепіл ретінде пайдалану, зияткерлік меншікпен қамтамасыз етілген қаржылық операциялар тақырыбы болып табылады және бұл мәселе Дүниежүзілік зияткерлік меншік ұйымындағы есептер сериясының нысанында қарастырылады.