Французское слово "виль" және географиялық атаулардың құрамындағы жұрнақтары

Кіріспе

Француз сөзі және ағылшын жұрнағы
Француз сөзі және оған байланысты ағылшын жұрнағы.

Ville – француз сөзі, "қала" немесе "кеңістік" мағынасын білдіреді, бірақ орта ғасырларда "ферма" (Галло-роман VILLA < латынша villa rustica) және содан кейін "ауыл" деген мағынада қолданылған. Ville жұрнағы қалалардың, қалашықтардың және ауылдардың аттарында, әсіресе Франция, Канада және АҚШ-та кеңінен таралған.

Францияда қолданылуы

Францияда 6 ғасырдан кейін, әсіресе солтүстікте, ең алдымен Нормандияда (коммуналардың 20% -ы "виль" сөзімен аяқталады), Босе және Лотарингияның француз тілінде сөйлейтін бөлігінде кездеседі. Оңтүстік-шығыста олар сирек және заманауи. Оңтүстік-батыста "виль" жиі окситан тіліндегі "viala" (Гаскон тілінде "viela") сөзінің аудармасы болып табылады, кейде "vielle" (немесе "fielle" түрінде) сөзіне галликалық түрлендіріледі. Бұл атаулар көбінесе жер иесінің атымен байланысты. Мысалы: Нормандиядағы Коллевиль, онда "Колле" ескі норвегтік жеке есім "Коли" дегенді білдіреді. Нормандиядағы "виль" қосымшасын қосатын ең көне жер аты – 715 жылғы "Бодарди вилласы" ретінде тіркелген Бурвилл. Басқа мәліметтерге сәйкес, Франциядағы 36 591 коммунаның ішінде 1 068 "виль" коммунасы бар (егер Оңтүстік-батыстағы "viale", "viel[l]e", "fielle" түрлерін ескермесек), олардың 460-ы Нормандияда орналасқан (үштен бірінен астам), ал Нормандиядағы коммуналардың жалпы саны 3 332 (Францияда – 36 591). Англияда 1066 жылғы Норман жаулап алуынан кейін кейбір адамдардың есімдеріне "виль" қосымшасы қосылды, бірақ көптеген жер атауларында осылай болған жоқ. 19 ғасырдың соңында пайда болған Бирмингемдегі Борнвилл атауы тарихи емес, көзге түру үшін берілген. Дегенмен, бұл атаулар әлі де Нормандиядағы немесе Францияның басқа жерлеріндегі жерлерге сілтеме жасайды, мысалы, Йоркширдегі соңғы аты Карвилл немесе Кенттегі Данстанвилл (11 ғасырда Dunestanvilla деп жазылған Dénestanville қараңыз).

Канададағы қолданысы

Канаданың негізінен франкофондық Квебек провинциясындағы виллді ағылшын тілінде «қала» немесе «қалашық» деп бейресми атауға болады, бірақ провинциялық заң бойынша осы екі елді мекеннің арасында ешқандай айырмашылық жоқ. Канаданың 2006 жылғы санағы бойынша халқы 1,854,442 адамды құрайтын Монреаль «қаласы» және халқы бар болғаны 81 адамды құрайтын Баркмере «қалашығы» екеуі де заңды түрде вилль болып табылады. Квебекте муниципалитеттер, қалалар және ауылдарды қоса алғанда, муниципалитеттердің бірнеше басқа түрлері де бар, бірақ ағылшын тілінде қалалар мен қалашықтар арасындағы кез келген айырмашылықтың заңдық негізі жоқ және оларды ажырату үшін объективті критерийлер де жоқ. Дегенмен, көптеген ағылшын тілді тұрғындары бар вилльдерде, бұл басымдық белгілі болғанымен, бейресми болуы мүмкін. Мысалы, Маунт-Роялды ағылшын тілді халқы көбінесе қалашық деп атайды, ал Монреаль, Квебек, Трой-Ривьер, Шербрук, Сагуенэй және Гатино сияқты жерлерге көбінесе қала деп атау қалыптасқан. «Cité» – бұл қолданыстан шыққан атау, қазіргі уақытта ресми түрде тек Дорвал қолданады, бірақ ол заңды түрде вилль болып табылады. Канаданың басқа барлық провинцияларында «ville» әлі де «қала» және «қалашық» сөздерінің француз тіліндегі аудармасы ретінде қолданылса да, қалалар мен қалашықтардың заңдық мәртебесі бір-бірінен өзгеше. Канаданың конституциялық тұрғыдан екі тілді жалғыз провинциясы – Нью-Брансуикте «ville» әдетте қалалар мен қалашықтарды білдіреді; алайда провинциялық заңда «қала» сөзінің ресми аудармасы «cité» болып табылады. АҚШ-тағы сияқты, «ville» қаланың немесе қалашықтың нақты атының бір бөлігі болатын жұрнақ ретінде де қолданылуы мүмкін. Бұл қолданыс ағылшын және француз тілдерінде де кездеседі. Мысалдарға Онтариодағы Оуквилл, Броквилл және Беллвилл, Квебектегі Блейнвилл, Драммондвилл, Викториявилл және Луизвилл, Новая Шотландиядағы Вольфвилл және Британдық Колумбиядағы Парксвилл жатады. Квебекте «ville» префикс ретінде де қолданылуы мүмкін, мысалы, Ville Marie немесе Villeroy. «Ville» географиялық атаудың құрамындағы жұрнақ немесе префикс ретінде кейде үлкен қаладағы біріктірілмеген ауданды білдіруі мүмкін, мысалы, Ville Émard, Davisville, Unionville немесе Africville. Сондай-ақ, Виллерэй сияқты адамдардың есімдерімен аталған жерлер де бар.

Although a ville in the predominantly francophone Canadian province of Quebec may be informally referred to as a "city" or a "town" in English, no distinction exists under provincial law between those two types of settlements. The "city" of Montreal, with a population of 1,854,442 in the Canada 2006 Census, and the "town" of Barkmere, with a population of just 81, are both legally villes. Quebec does have several other types of municipal status, including municipalities, townships and villages, but any distinction between cities and towns in English has no basis in law and no objective criteria to differentiate between the two. However, in villes with a large anglophone population, there may be an established—albeit informal—preference. For instance, Mount Royal is nearly always referred to as a town—as opposed to a city—by its anglophone populace, while places such as Montreal, Quebec City, Trois Rivières, Sherbrooke, Saguenay and Gatineau are virtually always referred to as cities. Cité is a defunct title that currently is used only officially by Dorval, which is nevertheless legally a ville. In all other Canadian provinces, although ville is still used as the French translation for both "city" and "town", cities and towns there do have distinct legal status from each other. In New Brunswick, Canada's only constitutionally bilingual province, ville is commonly used to refer to both cities and towns; however, the official translation of city in provincial law is cité. As in the United States, ville may also be a suffix that is part of a city's or a town's actual name. This usage exists in both English and French; examples include Oakville, Brockville and Belleville in Ontario, Blainville, Drummondville, Victoriaville and Louiseville in Quebec, Wolfville in Nova Scotia and Parksville in British Columbia. In Quebec, it may also be used as a prefix, as in Ville Marie or Villeroy. Ville, as a suffix or prefix within a geographic name, may also sometimes denote an unincorporated neighbourhood within a larger city, such as Ville Émard, Davisville, Unionville, or Africville. There are also places named after people, such as Villeray.

АҚШ-тағы қолданысы

Топонимист Джордж Р. Стюарттың пікірінше, Америка Құрама Штаттарындағы елді мекендерге «ville» жұрнағын қолдану американ революциясынан кейін ғана басталды. Бұрын қала аттары көбінесе қосымшасыз болған, егер еуропалық қалалардың аттарымен аталса ғана толығымен қарыз алынған. Егер қосымша қажет болса, әдетте «қала» (немесе жеке «Town» сөзі) қосылған (мысалы, Оңтүстік Каролина штатындағы Чарльстон, бастапқыда Чарльз Таун). 18 ғасырдың ортасында «borough» (боро) және «burgh» (бург) жұрнақтары танымал бола бастады. «town» (тон) жұрнағының қолданылуы да артты, бұл жаңа елді мекендерге жеке есімдердің жиі берілуімен байланысты. Осылайша, Уильям Трент құрған елді мекен Трентон деп аталды. «town/ton», «borough/boro» және «burgh/burg» бұл үш жұрнақ революциядан бұрын танымал болды, ал «ville» революциядан кейінге дейін дерлік қолданылмады. Оның революциядан кейінгі танымалдылығы, сондай-ақ «town» жұрнағының қолданылуының азаюы, соғыстан кейін елде тараған француздық көңіл-күйге байланысты болды. Мысалы, 1780 жылы Кентуккидегі Луисвилл қаласының негізін қалау кезінде француз жұрнағы ғана емес, француз корольі Людовик XVI-ның есімі де қолданылды. «ville» жұрнағының танымалдылығы жаңа елдің оңтүстік және батыс (Аппалач) аймақтарында ең жоғары болды, ал Жаңа Англияда оның таралуы шектеулі болды. Бірнеше «ville» атаулары революцияға дейін пайда болған, бірақ олардың көпшілігі еуропалық елді мекендерге немесе герцогтықтарға қатысы бар адамдардың есімдерімен аталған. Мысалы, Массачусетс штатындағы Гранвилл Гранвилл графының құрметіне аталған (ол өзін Гранвилл, Манш (Нормандия) есімімен атаған). Революциядан кейін және «borough» және «town» жұрнақтарының қолданылуының төмендеуінен кейін «ville» және «burgh/burg» екі жұрнағы көптеген онжылдықтар бойы ең танымал болды. Бұл екі жұрнақтың қолданылуындағы айырмашылық – «burgh/burg» көбінесе жеке есімдерге қосылса, «ville» әртүрлі сөздерге қосылған. 19 ғасырдың ортасына қарай «ville» жұрнағы танымалдығын жоғалта бастады, «wood», «hurst», «mere», «dale» және басқалары кеңінен таралды. Дегенмен, «ville» жұрнағы әлі де тілде және халық мәдениетінде елді мекендердің аттарымен байланысты.

According to toponymist George R. Stewart, the use of the suffix ville for settlements in the United States did not begin until after the American Revolution. Previously, town names did not usually use suffixes unless named after European towns in which case the name was borrowed wholly. When a suffix was needed, town (or the separate word Town) was typically added (as in Charleston, South Carolina, originally Charles Town). In the middle of the 18th century the suffixes borough ( boro) and burgh ( burg) came into style. The use of town ( ton) also increased, in part due to the increasing use of personal names for new settlements. Thus the settlement founded by William Trent became known as Trenton. These three suffixes, town/ ton, borough/ boro, and burgh/ burg became popular before the Revolution, while ville was almost completely unused until afterward. Its post revolutionary popularity, along with the decline in the use of town, was due in part to the pro French sentiments which spread through the country after the war. The founding of Louisville, Kentucky, in 1780, for example, used not only the French suffix but the name of the French king, Louis XVI. The popularity of ville was greatest in the southern and western (Appalachian) regions of the new country, as opposed to its lesser prevalence in New England. A few ville names pre date the revolution, but most of them are named after persons whose name refers to European settlements or dukedoms. For example, Granville, Massachusetts was named for the Earl of Granville (he was named himself after Granville, Manche (Normandy)). After the revolution and the decline in the use of borough and town, the two suffixes ville and burgh/ burg became by far the most popular for many decades. A difference between the usage of the two is that burgh/ burg was almost always appended to personal names while ville was added to a variety of words. By the middle of the 19th century the ville suffix began to lose its popularity, with wood, hurst, mere, dale, and others becoming common. However, the ville suffix is still associated with the name of settlements in language use and popular culture.