Кіріспе

Даниялық джаз саксофонист және композитор Джон Мартин Тчикай (/tʃ//ɪ/'/k//aɪ/ chihKYE; 28 сәуір 1936 – 8 қазан 2012) – даниялық еркін джаз саксофонист және композитор.

Өмірбаян

Чикай Данияның Копенгаген қаласында даниялық анасы мен конголық әкесінен дүниеге келді. Отбасы Орхусқа көшіп, ол жасында скрипканы оқыды, ал жасөспірім шағында кларнет пен альт саксофонда ойнай бастады, көбінесе соңғысына назар аударды. 1950 жылдардың соңында ол Солтүстік Еуропаны аралап, көптеген музыканттармен бірге ойнады. 1962 жылы Хельсинкиде өткен фестивальде трубашы Билл Диксон және саксофонист Арчи Шеппен танысты. Нью-Йорктегі жұмысынан кейін 1966 жылы Чикай Данияға оралды және көп ұзамай уақытының көп бөлігін музыкалық білім беруге арнады. Ол даниялық және басқа еуропалық музыканттармен бірге Cadentia Nova Danica атты шағын оркестр құрды; бұл топ Musica Elettronica Viva-мен ынтымақтасып, көптеген мультимедиалық шараларда өнер көрсетті. Чикай 1968 жылы Амстердамның Instant Composers Pool тобының негізін қалаушы мүшесі болды, ал 1969 жылы Джон Леннон мен Йоко Ононың "Аяқталмаған музыка №2: Арыстанмен өмір" альбомын жазуға қатысты. 1975 жылдың 30 тамызында Чикайдың Уиллисау джаз фестиваліндегі өнері жазылып, сол жылы "Вилли шошқа" деген атпен шығарылды. Бұл пластинкада ол швейцариялық пианист Ирен Швейцермен бірге орындады. 1970 жылдардың соңында Чикай тұрақты концерттер мен жазу кестесіне қайта оралды. 1980 жылдардың басында ол негізгі аспабы ретінде тенор саксофонына көшті. 1990 жылы Дания Мәдениет министрлігінен өмір бойына толыққанды грант алды. 2021 жылы Чикайдың бұрынғы әйелі және 20 жыл бойы серіктесі болған Маргрит Набердің жазған "Бір түрлі тәртіпке ие хаос" атты өмірбаяны жарық көрді, оны Ear Heart Mind Media баспасы шығарды. Жазушы Ричард Уильямс бұл кітапты "(Чикайдың) өмірі мен еңбегінің жақын және құнды баяны" деп атады.