Кіріспе

Иоганн Кристоф Аделунг (8 тамыз 1732 – 10 қыркүйек 1806) – неміс грамматигі және филологы.

Өмірбаян

Ол Батыс Помераниядағы Спантеков қаласында дүниеге келді және Анклам мен Берге монастырындағы мектептерде, Магдебургте және Галле университетінде білім алды. 1759 жылы ол Эрфурт гимназиясының профессоры болып тағайындалды, бірақ екі жыл өткен соң бұл қызметтен бас тартып, Лейпцигке жеке тұруға көшті, онда өзін филологиялық зерттеулерге арнады. 1787 жылы ол Дрездендегі Саксония сайлаушысының бас кітапханашысы болып тағайындалды және 1806 жылы қайтыс болғанға дейін сол жерде тұрды.

Жұмыс

Аделунгтің жазбалары көлемді. Ол өзінің тамаша грамматикасы, сөздігі және неміс стиліне қатысты әртүрлі еңбектері арқылы орфографияны түзетуге, тілдік ерекшеліктерді жетілдіруге және ана тілінің стандартын орнатуға зор үлес қосты. Оның неміс тіліндегі "Грамматикалық-сын сөздігі" (Wörterbuch der hochdeutschen Mundart, 1774–1786) Аделунгтің өте жоғары дәрежедегі зерттеушілік қабілетіне және қазіргі неміс тілінің негізінде жатқан түрлі диалекттерді терең білгеніне куәлік етеді. Өліміне аз уақыт қалғанда ол "Митридат, немесе жалпы тілдер туралы білім" (1806) атты еңбегін жариялады. Осы еңбекке түрткіс болған нәрсе 1555 жылы Конрад фон Геснер жариялаған ұқсас тақырыптағы басылым болған сияқты, бірақ Аделунгтің жоспары әлдеқайда кеңірек болды. Өкінішке орай, ол қолға алған ісін аяқтауға үлкермеді. Азия тілдерін қамтитын бірінші том оның қайтысынан кейін бірден жарық көрді, ал қалған екеуі Иоганн Северин Ватердің (1771–1826) бақылауымен шығарылды. Аделунгтің көптеген еңбектерінің ішінде мыналарды атап өтуге болады: "Дипломатиялық анықтамалық" (Directorium diplomaticum, Мейссен, 1802); "Мектептер үшін неміс тілі грамматикасы" (Deutsche Sprachlehre für Schulen, Берлин, 1781) және мерзімдік басылым "Неміс тілі журналы" (Magazin für die deutsche Sprache, 1782–1784). Ол жазу тілінің орфографиясы сөйлеу тілінің орфографиясына сай болуы керек деп сенді. Ол: "Айтқандай жазыңдар, жазылғандай оқыңдар" деді.