Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Атыс қаруының құлыптағышы – оқтың атылуын бастау үшін қолданылатын механизм. Бұл тарихи термин, себебі ол көбінесе оқ-дәріні тұмсықтан және алғашқы қаптан салу қаруларында қолданылған осындай механизмдерді білдіреді. Бүйірлік құлыптағыш – механизмнің жекелеген бөліктері бір тақтаның екі жағына орнатылған конструкция түрін көрсетеді. Содан кейін бұл жиынтық қарудың оқпанға, қарудың бүйініне бекітіледі. Қазіргі заманғы атыс қаруларының конструкциясында оқтың атылуын бастау механизмі әдетте қарудың рамасына немесе қабылдағышына орнатылады және оқ ату немесе іске қосу механизмі деп аталады.
The lock of a firearm is the mechanism used to initiate firing. It is a historical term, in that it generally refers to such mechanisms used in muzzle loading and early breech loading firearms. Side lock refers to the type of construction, in which the individual components of the mechanism are mounted either side of a single plate. The assembly is then mounted to the stock on the side of the firearm. In modern firearm designs, the mechanism to initiate firing is generally constructed within the frame or receiver of the firearm and is referred to as the firing or trigger mechanism.
Қолдық оқ
1338 жылы Еуропаға ең алғашқы отты қару – қол пушкасы келді. Бұл пушкалар тұмсықтан зарядталған. Оқ-дәрінің күші сенсорлық тесік арқылы тұтандырылады. Сенсорлық тесіктің үстіне шағын бастапқы оқ-дәрі салынып, тұтандыру үшін жанған кедір-бұдыр немесе осыған ұқсас нәрсе қолданылады. Бұл қол пушкаларын қолдану қиын болды: оны ұстап, нысанаға алу және оқ ату үшін қажетті баяу жанған кедір-бұдырды басқару қиындық тудыратын. Негізгі конструкцияны жақсарту арқасында сенсорлық тесік және бастапқы ұңғыма (жарық ұңғымасы) стволдың бүйініне орналастырылды. Бастапқы ұңғыманың қақпағы оқ ату алдында ұнтақпен толтыруға мүмкіндік берді, бірақ оқты тұтандыру үшін арнайы механизм болған жоқ.
Hand cannon, the earliest of firearms, had arrived in Europe by 1338. These cannons were loaded from the muzzle. The propellent charge is lit through a touch hole. A small priming charge over the touch hole is ignited with a lit piece of slow match or similar. These hand cannons were ungainly: the difficulty being in holding and aiming the weapon while manipulating the slow burning fuse needed to fire it. Improvements to the basic design placed the touch hole and a priming pan (flash pan) to the side of the barrel. A cover to the priming pan allowed this to be filled with priming powder in advance of firing but there was no actual mechanism for firing.
Өрт сөндіру
Өртке қарсы құлып – бұл бастауыш ұшқынымен тұтандырылатын қару. Нақтырақ айтқанда, ол мұндай қарудың механизмі немесе құлыптамасын білдіреді. Ол сондай-ақ, оқ-дәрі зарядын тұтандыру үшін баяу кеуекті пайдаланатын қарудың құлыптамасын да білдіруі мүмкін. Мачлоктағы механизм атудың ыңғайлылығын арттырды. Баяу кеуек, серпімділікпен иілгіш қолға (серпентинге) бекітіліп, жарық шұғыласынан алыс ұсталады. Ату тетігін басқанда, жанатын кеуек жарық шұғыласына енгізіледі. Шлюх серпімді кернеумен серпентинді кері ұстайды. Тетікті немесе ату рычагын іске қосу серпентинді босатып, оны айналдырып, жанатын кеуекке кеуекті енгізеді. Бұл ату кезіндегі күдікті азайтып, дәлдікті арттырды. Алайда, атудың орнына, жанатын кеуекке тигенде кеуек сөніп қалуы мүмкін. Келесі жетістік – өзінен-өзі тұтанатын, ату үшін жанатын кеуекті қажет етпейтін қару болды. Мұндай қарудың алғашқысы – дөңгелекті құлып. Дөңгелекті құлып Zippo тұспалдағысындай ұсқын шығарады. Айналатын болат дөңгелекке тигізілген пирит, жарық шұғыласындағы зарядқа бағытталған ұшқынды тудырады. Дөңгелек серпімді күшпен айналады. Әрбір ату алдында сағаттай тартылып, құлыппен ұсталып, құлыпты босататын рычагпен атылады. Дөңгелек тоқтауын болдырмау үшін пирит дөңгелекке тұрақты түрде тимей, оған түсіріледі. Механизм ату кезінде жарық шұғыласының қақпағын да алып тастап, оны алға жылжытады. Қақпақ жарық шұғыласындағы зарядты тасымалдау кезінде сақтайды. Бұл механизм өте күрделі болды. Сондықтан ол қымбатқа түсті және шектеулі қолданылды. Ол микелет құлыптарына ұқсас фриззенді пайдаланады және жартылай дайын күйге ие. Екі құлыптың айырмашылығы – дөңгелек құлыптың тік тірегі бар, ол дөңгелекті дайын және жартылай дайын күйде бекітеді. Тірек – дөңгелектің айналу осіне перпендикуляр жазықтықта иілгіш және дөңгелектің ұстау нүктелерін іске қосатын рычагқа ұқсас. Дөңгелекше тісті дөңгелек сияқты жұмыс істейді. Ол құлыптаманың ішкі жағына орнатылған және жартылай және толық дайын күйге сәйкес келетін екі ұстау нүктесіне ие. Жартылай дайын күйге арналған ұстау нүктесі – тірекке сәйкес келетін және триггермен ажыратылмауға мүмкіндік бермейтін V пішіндес ойық. Өртке қарсы механизмдер монтаждау тақтасының екі жағына жиналады. Содан кейін жиынтық қарудың білігіне орнатылады. Нақты триггер құлыптама тақтасынан бөлек орнатылуы мүмкін. Бүйірлік құлып – осы жалпы құрылымның құлыптама механизмдерін білдіреді. Ол перкуссиялық құлыпталған қаруларда және металл оқтарды пайдаланатын қарудың алғашқы үлгілерінде қолданыла берді.
A firelock is a firearm in which the priming is ignited by sparks. More specifically, it refers to the mechanism or lock of such firearms. It may also refer to a gun's lock which uses slow match to ignite the powder charge. The matchlock was a lever mechanism that simplified the ergonomics of firing. Slow match would be held clear of the flash pan in a spring loaded pivoting arm (the serpentine). Depressing the firing lever would dip the burning match into the flash pan. The snap matchlock latched the serpentine back against spring tension. Actuating the trigger or firing lever would release the serpentine, allowing it to rotate and dip the lit match into the priming pan. This reduced hesitancy at the moment of firing and thereby improved accuracy. However, rather than firing, the match might be snuffed out when it struck the flash pan. The next advance was a self igniting firearm that did not require a lit slow match to fire. The first of this type is the wheellock. The wheellock produces a spark in much the same way as a Zippo lighter. Pyrite held against a rotating steel wheel produced a spark directed at the priming charge in the flash pan. The wheel is rotated by a spring under tension. It would be wound up like a clock before each firing, held by a latch and fired by a lever that released the latch. To avert stalling, the pyrite would be lowered onto the rotating wheel rather than being permanently held against it. The mechanism would also remove a cover from the flash pan at the moment of firing, sliding it forward. The cover would retain the priming charge in the flash pan during transit. The mechanism was altogether quite complicated. Consequently it was expensive and found limited use. It uses a frizzen similar to the miquelet lock and has a half cock position. The distinction between the two locks is that the flintlock uses a single vertical sear to latch the cock in both the cocked and half cocked positions. The sear is a lever that pivots in the vertical plane perpendicular to the axis of rotation of the cock and acts much like a pawl engaging the catch points of a ratchet gear. The tumbler is similar in function to a ratchet gear. It is mounted on the inside of the lock plate and has two catch points corresponding to the half cocked and full cocked positions. The half cock catch point is a V notch into which the sear fits and cannot be levered away by the trigger to disengage the tumbler. Firelock firing mechanisms are assembled either side of a mounting plate. The assembly is then mounted to the side of the stock of the firearm. The actual trigger may be separately mounted from the lock plate. Side lock refers to lock mechanisms of this general construction. It continued to be used in percussion lock firearms and early firearm designs using metallic cartridges.
Перкуссиялық бұғаттауыш
Перкуссиялық тұтанудың пайда болуы отты қаруды оқу үшін ұшқынның қажеттілігін жойды. Оның орнына, оқ ату шокқа сезімтал жарылғыш материалға соққы беру арқылы басталады. Алғашқы патенттер құлып механизміне кіретін зарядтағыштан берілген фулминатты ұнтақты қолданған пастор Александр Джон Форсайтқа тиесілі. Зарядтағышқа отты жаққан қондырғы орнатылған, ол өз кезегінде фулминатты соқты. Механизмнің қалған бөлігі кремнийлік құлыпқа ұқсас болды. Перкуссиялық құлыптарда қолданылатын фулминат таблеткалар, металл түтіктер және қағазтан жасалған жамалар түрінде әртүрлі қаптамаларда сақталды, бірақ көп ұзамай перкуссиялық қақпақ басымдық алды. Кремнийлік құлып механизмі оңай бейімделді, бұл жаңа технологияны пайдалануға мүмкіндік берді. Оқпаны алынып тасталды. Тиісті тесікке кішкентай қуыс конус (сосаки) орнатылды. Перкуссиялық қақпақ сосакинің ұшына бекітілді. Оқтың иісі қақпаққа соққы беру үшін өзгертіліп, «шекеш» деп аталды. Қауіпсіздік үшін шекештің беті қақпақты қоршау үшін ойылып жасалды. Экономия үшін көптеген ескі кремнийлік құлыптар (әсіресе әскери қоймалардағылар) перкуссиялық қақпақты пайдалану үшін қайта жабдықталды. Көптеген жағдайларда, атыс қаруының құлып механизмі ауыстырылмады, тек өзгертілді, ал ұзын қарудың жаңа үлгілеріндегі құлып дизайны көбінесе өзгеріссіз қалды. Maynard карабині және Sharps карабині қолданған оқ-дәрімен толықтыру жүйесі сияқты кейбір конструкциялар праймерді механикаландырып, қайта зарядтауды жеңілдетті, бірақ бұл жүйелер кеңінен қолданылмады. Перкуссиялық құлып – сыртқы перкуссиялық праймерлерді қолданатын атыс қаруларының жалпы атауы. Каптық құлып және түтікшелі құлып – тиісінше кап немесе түтікшелі праймерлерді қолданатын перкуссиялық құлып атыс қаруларына қатысты. Иіс су құтысы тәрізді құлып – Форсайттың жасаған дизайны. Фулминатты ұнтақ салынған зарядтағыш иіс су құтысының пішініне ұқсайды.
The advent of the percussive ignition eliminated the need for a spark to discharge a firearm. Instead, the discharge is initiated by striking a shock sensitive explosive material. Initial patents are attributed to the Reverend Alexander John Forsyth, who use a fulminate powder delivered from a charger that was integral to the lock mechanism. The charger contained a firing pin that was struck and in turn, struck the fulminate. The mechanism was otherwise constructed similar to that of the flintlock. The fulminate used in percussive locks was variously packaged as pills, metal tubes and paper patches but the percussion cap soon predominated. The flintlock mechanism was readily adapted to utilise this new technology. The flash pan was removed. A nipple (a small hollow cone) was fitted to the touchhole. The percussion cap is fitted over the end of the nipple. The cock was modified to strike the cap and redesignated as the hammer. As a safety measure, the face of the hammer was soon hollowed to surround the cap. As an economy, many existing flintlocks (particularly military stocks) were converted to use the percussion cap. Most conversions modified rather than replaced the lock mechanism of the firearm being converted while lock designs in new models of longarms were largely unchanged. Some designs emerged, such as Maynard carbine and the pellet feed system employed by the Sharps carbine, which mechanised the recharging of the primer but such systems were never widely adopted. Percussion lock refers generally to firearms that use external percussive primers. Cap lock and tube lock refer to percussion lock firearms that utilised either cap or tube primers respectively. Scent bottle lock refers to a design by Forsyth. The charger containing the fulminating powder resembles a scent bottle in shape.
Бреклодерлер
Ертедегі, оқ-дәрісін артқы жағынан салатын, қақпақ құлыпты ұзын мылтықтар, мысалы, Шарпс карабині мен Уилсон карабині, тұмсықтан оқ салатын қақпақ құлыптардағыдай бір жақтан бекітілген құлып механизмін пайдаланды.
Early breech loading, cap lock longarms, such as the Sharps carbine and the Wilson carbine used much the same side mounted lock mechanism as muzzle loading cap locks.
Револьверлер
Коммерциялық тұрғыда қолданысқа жарамды револьвер перкуссиялық қаптың пайда болуынан кейін дамыды. Оқтың ұңғысын кері тартып, барабанды бұру арқылы, оқталған патрондың камерасын ұңғымен дәл келістіруге дайындалады. Револьверді кері тарту, барабанды бұру және оқ ату механизмі револьвердің қаңқасын құрайтын екі бүйірлік пластинаның арасында орналасқан. Бұл, қарудың бір жағына бекітілген жалғыз пластинадан жасалған бұрынғы құлыптау механизмдерінен едәуір өзгешелік құрайды.
The commercially practical revolver followed from the advent of the percussion cap. The action of cocking the hammer is used to rotate the cylinder and bring a loaded chamber in line with the barrel preparatory to firing. The mechanism for cocking, rotating and firing revolvers is contained between side plates that form the frame of the revolver. This is a significant departure from earlier lock mechanisms that were constructed about a single plate fixed to one side of a firearm.
Металл картридждер
Металл патрондары оқ, ұңғыл және капсюльді бірге жинақтайды. Олар, оқ ату механизмі немесе соққы арқылы, оқ ұңғысы арқылы соғылып жақылғанда іске қосылады. Ертедегі металл патронды, бір рет атуға арналған, артқыдан зарядталатын мылтықтар, мысалы, британдық Снайдер-Энфилд 1866 және американдық Спрингфилд 1873 үлгілері, жақта орналасқан соққылар мен құлып механизмдерін пайдалануды жалғастырды, олардың өндірісі капсюльді және кремнийлі мылтықтардан көп ерекшеленбеді. Оқ ату механизмі, соққының орналасуына сәйкес келу үшін, ствол осінен және соққыға қарай бұрышталады. Артқыдан зарядтау механизмдерінің және көп рет атуға арналған қарулардың одан әрі дамуы механизмнің құраушыларын қарудың қабылдағышына немесе рамасына орналастырды. Бұны Martini-Henry, Remington Lee Model 1879 және Winchester мылтықтарында көруге болады. Оқ ұңғысын ашу және жабу механизмі, қаруды дайындау үшін ату механизмімен біріктірілген. Серіппелер технологиясының жетілдірілуі жапырақ және V-тәрізді серіппелердің орнына арзан спиральді серіппелердің пайда болуына әкелді. "Құлып" термині металл патронды қарулардың ату немесе іске қосу механизміне қатысты қолданылмайды.
Metallic cartridges package projectile, propellant and primer together. They are initiated by striking with a firing pin or striker that passes through the breechblock. Early metallic cartridge, single shot breechloading rifles, such as the British Snider–Enfield model 1866 and the American Springfield model 1873, continued to use side mounted hammers and lock mechanisms that differed little from the cap lock and the flintlock in manufacture. The firing pin is angled away from the axis of the barrel and toward the hammer, to accommodate the offset of the hammer. The further development of breech loading mechanisms and repeating firearms placed the components of the mechanism within the receiver or frame of the firearm. This can be seen in the Martini–Henry, the Remington Lee Model 1879 and the Winchester rifles. The mechanism employed to open and close the breech is integrated with the firing mechanism to cock the firearm. Improvements in spring technology has also resulted in cheaper helical coil springs in place of leaf and V springs. The term lock is not generally used to refer to the firing or trigger mechanism of metallic cartridge firearms.
Қалқа
Жақтан-жаққа қойылған мылтықтар мен аңшылық мылтықтар 1875 жылы Ансон мен Дили патент алған қораптық құлып пайда болғанға дейін жақтаулы құлыптарды қолдануды жалғастырды. Жақтаулы құлыпты мылтықтардың мылтықтың саптамасына, қабылдағышқа емес, екі бөлек құлып пластинасы орнатылған. Қораптық құлыпта, ату механизмінің құраушы бөліктері мылтықтың қаңқасының ішінде орналасады. Бұл өндірісті жеңілдетіп, шығындарды айтарлықтай төмендетті. Қораптық құлып "қақпақсыз мылтық" деп аталғанымен, механизмнің қақпақтары мылтықтың қаңқасының ішінде жасырылған. Жоғары сапалы нарық үшін жақтаулы құлыпты мылтықтар әлі де жасалып тұрады.
Side by side shotguns and hunting rifles continued to use side locks until the advent of the boxlock patented by Anson and Deeley in 1875. Side lock shotguns have two separate lock plates mounted to the sides of the butt of the gun and not the receiver. In the boxlock, the components of the firing mechanism are contained within the frame of the gun. This simplified manufacture and significantly reduced costs. While the boxlock is referred to as a hammerless gun, the hammers of the mechanism are concealed within the gun's frame. Side lock shotguns continue to be made for the high end market.
Мәдениетте
Қойма, ұңғы және құлып – бұл қарудың толық жиынтығын білдіретін тіркес: оқ шығаратын ұңғысы, оқты нысанаға бағыттайтын бөлігі, қолға ұстауға арналған қоймасы және оқты ату механизмі.
Lock, stock and barrel is a figure of speech referring to the totality of a firearm as: the barrel through which the bullet is directed toward a target, the stock which provides a means of gripping the firearm, and the lock as the firing mechanism.