Кіріспе

Американдық футболшы, жаттықтырушы және спорттық әкімші (1905–1982)

Биньямин Фридман (18 наурыз 1905 – 24 қараша 1982) – американдық футболшы, жаттықтырушы және спорттық әкімші. Огайо штатының Кливленд қаласында туған Фридман 1924-1926 жылдары Мичиган университетінің «Wolverines» командасында жартылай қорғаушы және квотербек ретінде колледж футболын ойнады. Фридман шабуылда да, қорғаныста да ойнады, тепкілеу және қайтару міндеттерін орындады, сонымен қатар өте жақсы пас беру қабілетімен танымал болды. Ол 1925 және 1926 жылдары бірінші құраманың All-American ойыншысы атанды және 1926 жылы Үлкен Он Конференциясының ең құнды ойыншысы ретінде «Chicago Tribune» күміс футбол трофесін жеңіп алды. Фридман сондай-ақ Ұлттық футбол лигасында (NFL) «Cleveland Bulldogs» (1927), «Detroit Wolverines» (1928), «New York Giants» (1929–1931) және «Brooklyn Dodgers» (1932–1934) командаларында сегіз маусым ойнады. Ол өз дәуірінде NFL-дегі ең көп пас берген ойыншы болды және пас беру шеберлігімен ойынды революциялады. 1927 жылдан 1930 жылға дейін қатарынан төрт жыл лигадағы ең көп пас берген ойыншы болды және сол жылдары әрқайсысында бірінші құраманың All-NFL квотербегі ретінде таңдалды. 1930 жылғы маусымның соңғы екі ойынында «Giants» командасының бас жаттықтырушысы болды, екеуі де жеңіспен аяқталды. Содан кейін 1932 жылғы маусымда «Dodgers» командасының бас жаттықтырушысы болды. Фридман кейіннен 1934 жылдан 1941 жылға дейін Нью-Йорк қалалық колледжінде және 1950 жылдан 1959 жылға дейін Брандейс университетінде бас футбол жаттықтырушысы болды. Ол сондай-ақ Брандейс университетіндегі алғашқы спорт директоры болды, 1949 жылдан 1963 жылға дейін осы лауазымды атқарды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ Теңіз күштерінде лейтенант болып, Тынық мұхитындағы «USS Shangri-La» әуе кемесінде палуба офицері болып қызмет етті. 1951 жылы Колледж футболының Даңқ залына енген алғашқы топқа кірді, ал 2005 жылы Кәсіби футбол Даңқ залына енгізілді.

Алғашқы жылдар

Фридман Огайо штатының Кливленд қаласында дүниеге келді және еврей болды. Оның әкесі Луи Фридман 1890 жылы Ресей империясынан АҚШ-қа көшіп келген еврей тігіншісі және тері илеуші болды. Оның анасы Мейме (немесе Мами) Атлевоник Фридман да орыс еврейі, ол шамамен 1894 жылы АҚШ-қа келген. Оның ата-анасының бес баласы болды: Ребекка (1898 жылы Нью-Джерсиде туған); Гарри (1900 жылы Нью-Йоркте туған); Флоренс (1904 жылы Нью-Йоркте туған); Бенджамин; және Сидней (1908 жылы Огайода туған). Фридман өзінің орта білімін Кливлендтегі Шығыс техникалық орта мектебінде бастады. Мектептің футбол жаттықтырушысы Сэм Виллеман Фридманға, ол кезде бойы бес фут алты дюйм, салмағы 150 фунттан аз болғандықтан, оның кішкентай болғаны үшін футболшы бола алмайтынын айтты. Виллеманнан бас тартқаннан кейін Фридман Кливлендтің шығысындағы Гленвилл орта мектебіне ауысты. Ол футбол, бейсбол және баскетбол ойнады және 1922 жылы Гленвиллдің футбол командасын қалалық чемпионатқа жетектеді.

Мичиган университеті

Фридман 1923 жылы Мичиган университетіне түсті. Ол 1923 жылдың күзінде бірінші курс студенттерінің футбол командасында ойнады.

1924 жылғы маусым

Фридман 1924 жылы «Мичиган Вольверинс» футбол командасының екінші курсында маусымды қосалқы ойыншы ретінде бастады. Алайда, Red Grange-дің «Иллинойс» командасына ұятты 39–14 есебімен жеңілгеннен кейін бас бапкер Джордж Литтл «Мичиган» құрамына бірнеше өзгерістер енгізді, соның ішінде Фридманды оң жартылай қорғаушы ретінде негізгі құрамға қосты. Фридман маусымның соңғы бес ойынында оң жартылай қорғаушы позициясында ойнады, ал «Вольверинс» сол ойындарда 4–1 есебімен жеңіске жетті. Бір дереккөз бойынша, «Фридман «Мичиганды» бірден қарапайым футбол командасынан керемет командаға айналдырды». 1925 жылғы 25 қазанда өзінің алғашқы жоғары оқу старт ойынында Фридман «Мичиганның» «Висконсин» командасын 21–0 есебімен жеңуіне көмектесті. «Нью-Йорк Таймс» газеті «Мичиган» жаңа және тамаша «футбол метеоры» тапқанын жазды. Екі аптадан кейін Фридман «Норт-Уэстерн» командасына қарсы өткен 27–0 есебімен жеңіске жетіп, үш тачдаун пасын берді. «Мичиганның» бір тачдаунына Фридманның «Норт-Уэстерн» командасының пасын ұстап алып, 13 ярдқа қайтаруы себеп болды. Келесі ойында Фридман голландтық Марионға тачдаундық пас берді. 1924 жылғы маусымның соңында Фридман туралы синдикаттық спорт жазушысы Билли Эванс мақала жариялады. Эванс Фридманның жұмсақ пасын былай сипаттады: «Мичиган қабылдаушылары Фридманның пастары ауада қауырсын сияқты жүзеді, тіпті сіз допты озоннан ұстағанша ауада жүзіп отырады».

1925 жылғы маусым

Жас кезінде Фридман квотербек позициясына ауысып, барлық сегіз ойында қатысты. Ол 1925 жылы Мичиган командасын 7–1 есебімен жеңіске жеткізіп, Big Ten конференциясының чемпионы атанды, ал «Wolverines» қарсыластарынан 227–3 есебімен басым түсті. Команданың жалғыз ұпайлары «Northwestern» университетіне 3–2 есебімен жеңілген кезде тіркелді. Бұл ойын қатты жаңбыр астында, кейбір жерлерде 5–6 дюйм тереңдікте сазға батқан алаңда өтті. Маусым соңында Мичиганның бас жаттықтырушысы Филдинг Х. Йост 1925 жылғы Мичиган командасын «мен жаттықтырған ең ұлы футбол командасы» және «мен көріп өткен ең ұлы футбол командасы» деп атады. Маусымның ашылу ойынында, «Michigan State College» командасын 39–0 есебімен жеңіп, Фридман 65 ярдтық қашықтықтан алғашқы тачдаунды соқты. Ойынның соңында Фридман Чарльз Грубке 20 ярдтық пас берді, содан кейін Брюс Грегориге 30 ярдтық пас беріп, тачдаун жасады. Екінші таймда Фридман пас ұстап алып, Бенни Остербаанға 24 ярдтық пас беріп, тачдаун соқты. Екінші ойында Фридман «Michigan» командасын «Indiana» командасын 63–0 есебімен жеңіске жеткізді. Фридман 50 ұпай жинады, бес тачдаунға пас берді, тачдаун үшін 55 ярдқа жүгірді, екі алаңнан гол соқты және сегіз қосымша ұпай енгізді. «Michigan» командасының үшінші ойынында «Wisconsin» командасын 21–0 есебімен жеңіп, Фридман Брюс Грегориге 62 ярдтық пас беріп, тачдаун жасады. Тачдауннан кейін «Wisconsin» командасы допты тепті, ал Фридман 85 ярдқа допты қайтарып, тачдаун соқты. Фридман екі қосымша ұпайды да жүзеге асырды, ал «Michigan» командасы алғашқы үш ойыннан кейін 14–0 есебімен көш бастады. AP хабарлады: «Мичиганға Мэдисондағы ойынды жеңіп, футбол әлеміне Бенни Фридманның Йост дамытқан ұлы ойыншылардың қатарындағы ең жоғары деңгейге жетуіне лайық екенін көрсету үшін отыз бір секунд кетті». 31 қазанда Фридман 54–0 есебімен жеңіске жетіп, екі тачдаунға пас берді. Джеймс Крузинберри «Chicago Daily Tribune» газетінде былай деп жазды: «Егер бір адам ерекше көзге түссе, ол Бенни Фридман еді, ол дәлдікпен және шексіз жігермен алға қарай пас берді. Одан бөлек, Бенни допты алып жүруде де өте шебер болды. Ол сонымен қатар алаңдағы бас қолбасшы болды. Оның таңдаған тактикалық амалдары кез келген жаттықтырушыны қызғанатын еді». Крузинберри кейін былай деп қосты: «Енді бізде Гранж жоқ, бірақ Бенни Фридман сияқты заманауи ойыншылары бар және онымен жұмыс істейтін көптеген ақылды адамдары бар жаңа «Michigan» командасы бар. Бенни Фридман карьерасын аяқтағанға дейін елдің барлық командалары, тіпті «Navy» командасы да ескі стильдегі футболдан бас тартып, ақылды және күтпеген тактикалық амалдарды қолдана бастайды немесе оларды қолдануға тырысады. Бұл тактикалық амалдар жеңіске жетіп, көрермендерге әсерлі көрінеді». Маусымның соңғы ойынында Фридман «Michigan» командасын «Minnesota» командасына қарсы 35–0 есебімен жеңіске жеткізді, бұл «Wolverines» командасының сегіз ойында жетінші рет қарсыластарына ешқандай ұпай беруге жол бермеуі болды. Фридман Остербаанға екі тачдаунға пас берді, 16 рет пас беруге тырысып, 130 ярдқа жетті және барлық бес қосымша ұпайды соқты. NCAA жинаған тарихи деректер Фридманның 1925 жылғы маусымда 83 пастың 34-ін аяқтағанын, 13 тачдаунға пас бергенін және сегіз пасты ұстағанын көрсетеді. Фридман мен Остербан екеуі де бірінші командаға сайланды. Фридман мен Остербанның «Бенниге Бенни» деп аталған комбинациясы колледж футболының тарихындағы ең ұлы комбинациялардың бірі саналады.

1926 жылғы маусым

1925 жылғы маусымның соңында Фридманды командаластары 1926 жылғы Мичиган командасының капитаны етіп сайлады. Капитан ретінде Фридман сегіз ойынның жетісінде квотербек ретінде ойнады және 1926 жылғы команданы 7–1 есебімен және Үлкен Он Конференциясының чемпионатында тең бөлісуге жеткізді. Команданың жалғыз жеңілісі ұлттық чемпион «Navy» командасына қарсы болды. Фридман 1926 жылғы командадағы үш талантты ойыншының бірі болды. Ол пас берумен қатар, тепкілерді орындады, қайтарып берді, пас ұстады және шабуыл мен қорғаныс бойынша ойынға қатысты. 1930 жылдардағы Хэнк Гринберг сияқты, Фридманның 1920 жылдардағы жетістіктері АҚШ-тағы еврейлер үшін мақтаныш көзі болды. 1926 жылдың қараша айында Балтимордегі «Navy» командасына қарсы Мичиганның ойыны алдындағы салтанатта «The Jewish Times» газеті Фридманға алаңмен жүгіріп бара жатқан мүсінін сыйға берді. Маусым соңында Фридман екінші жыл қатарынан барлық американдықтардың құрамына енді. Ол «100-ден астам жаттықтырушылар мен сыншылардың» пікірін ескере отырып, Associated Press-тен бірінші команданың құрметін алды, сондай-ақ Грантленд Райспен ынтымақтастықта жұмыс істеген он жетекші жаттықтырушы, Халықаралық жаңалықтар агенттігі, Газеттік кәсіпорын қауымдастығы және Норман Браун жүргізген 500 газеттің сауалнамасы бойынша Орталық баспасөз қауымдастығы да мақұлдады, онда жанкүйерлер All American командасына дауыс берді; Central Press миллионнан астам дауыс жинағанын хабарлады. Сондай-ақ, «New York Sun» және Уолтер Эккерсолл да оны мақұлдады. Ол Биг Тен Конференциясының ең құнды ойыншысы ретінде Чикаго Трибьюнның күміс футбол кубогын да жеңіп алды.

Кливленд Булдогсы

1927 жылдың тамызында Фридман Ұлттық футбол лигасының (NFL) «Кливленд Буллдогс» клубында кәсіби футбол ойнайтынын жариялады. 1927 жылғы маусымда Фридман барлық 13 ойынды квотербек ретінде бастады және «Кливлендтің» 8–4–1 есебіне жетуіне көмектесті. «Кливленд» лигадағы ең нәтижелі шабуылға ие болды, ойын сайын орташа есеппен 16,1 ұпай жинады. Өзінің алғашқы NFL ойынында ол Аль Бладгудқа 50 ярдтық тачдаун пасын берді. 1927 жылы ол 12 тачдаунмен және 1721 астам пастық ярдымен NFL-де көш бастады; оның ең жақын бәсекелестері 7 тачдаунмен және 1362 пастық ярд жинады. Екінші маусым қатарынан ол 10 тачдаунмен (ең жоғары көрсеткіштен екі есе көп) және 1120 астам ярдпен NFL-де көш бастады.

Нью-Йорк Джайнтс

1929 жылдың шілдесінде Фридман «Нью-Йорк Джайентс» командасымен келісімшарт жасасты. Нью-Йорктегі алғашқы жылы Фридман барлық 15 ойында қатысты және 1929 жылғы «Джайентс» командасын 13–1–1 есебімен жеңіске жеткізді, бұл көрсеткіш NFL-де екінші орынды иеленді. «Джайентс» командасы лигадағы ең көп ұпай жинаған команда болды, орташа есеппен ойын сайын 20,8 ұпай алды. Фридман 985 ярд пастың көмегімен NFL-де көшбасшы атанды. 1929 жылғы маусымның соңғы ойынынан кейін бір спорт журналисі: «Фридманның ерекше тактикалық шеберлігі және оның жылдам пастары «Джайентс» командасының осы маусымдағы 13-ші және соңғы жеңісіне үлкен үлес қосты» деп жазды. 1930 жылы Фридман тағы да жарқын маусым өткізді, «Джайентс» сапында 15 ойында ойнады және команданың 13–4 есебіне қол жеткізуіне көмектесті. «Джайентс» тағы да NFL-де екінші орынды иеленді және лигадағы ең көп ұпай жинаған команда болды, ойын сайын 18,1 ұпай алды. Фридман 1930 жылы 922 ярд пасты және 10 тачдаунмен NFL-де көшбасшы атанды. Фридман ойынды алаңдағы жағдайға қарай өзгертіп, бірінші және екінші мүмкіндікте паста жіберді, ал көптеген командалар үшінші мүмкіндікке дейін күтетін. «Бенни футболға революция жасады. Ол қорғанысты ескі заманнан шығарды», – деді кейін Джордж Халас. 1931 жылдың ақпанында Фридман кәсіби футболдан зейнетке шығу ниетін білдірді. Ол «Йель Бульдогс» футбол командасының көмекші жаттықтырушысы болып жұмысқа орналасты. 1931 жылдың 26 қазанында Фридман маусымның қалған бөлігінде «Джайентс» командасына оралу үшін келісімшартқа қол қойды. «Джайентс» командасының жаттығулары таңертең өткізілетіндіктен, Фридман «Джайентс» командасымен оның міндеттері «Йельдегі» жаттықтырушылық міндеттерімен қақтығыспайтынын мәлімдеді. Фридман 1931 жылы «Джайентс» командасы үшін тоғыз ойында қатысты. «Доджерс» командасы 1932 жылы 3–9 есебімен жаңа рекорд жасады. Фридман 1933 жылдың қыркүйегінде «Доджерс» командасына оралуға келісті, бірақ ол 1933 жылы бас жаттықтырушы болып тағайындалмады. 1933 жылы «Доджерс» командасының он ойынының бесеуінде ол бастап ойнады. Оның ойын сайын 84,9 ярд пасты жіберу көрсеткіші 1933 жылғы маусымда NFL-де ең жоғары көрсеткіш болды.

Нью-Йорк қаласының колледжі

1934 жылдың ақпан айында Фридман Нью-Йорк қалалық колледжінде футбол жаттықтырушысы болып жұмысқа орналасты. Ол 1941 жылғы маусым соңына дейін осы қызметте болды, 1942 жылы әскери қызметке шақырылды. Фридманның Нью-Йорк қалалық колледжінің командалары 27 жеңіс, 31 жеңіліс және 4 тең нәтиже тіркеді. Кейін ол Екінші дүниежүзілік соғыстың Тынық мұхиты театрларында USS Shangri La ұшақ тасушысының палуба офицері болып қызмет етті. Әскери қызметтен босатылғаннан кейін ол автомобиль сату бизнесімен айналысты. Ол Детройт қаласында джиптер сататын дүкен ашты.

Брандейс университеті

1949 жылдың маусымында Фридман 1948 жылы Массачусетс штатының Уолтем қаласында құрылған Брандейс университетінің спорт директоры болып тағайындалды. Ол 1950 жылы футбол командасы құрылғанда Брандейс футбол командасының алғашқы жаттықтырушысы болды. Фридман 1959 жылғы маусымға дейін Брандейс командасының бас жаттықтырушысы қызметін атқарды. Оқушылар саны шектеулі болғанына қарамастан, футбол бағдарламасының алғашқы жылдары өте табысты болды, олар алғашқы ойында беделді Гарвард университетінің бірінші курс командасын жеңіп алды. Келесі жылдары Фридманның командасы алғашқы жарыс маусымында жеңіске жетті, ал 1957 жылы 6-1 есебімен команданың ең жақсы нәтижесін көрсетті. Фридманның бас жаттықтырушы ретіндегі қызметі талантты ойыншыларды тарту үшін күреспен толы болды. Бұған қоса, Брандейс студенттерінен белгілі бір академиялық талаптар орындалуы қажет болды, бұл Фридман үшін ойыншыларды іздеуді қиындатты. Осыған қарамастан, 10 жылдық бас жаттықтырушылық қызметінде Фридманның Брандейс футбол командалары 38–35–4 есебімен жеңіске жетті. 1960 жылы Брандейс футбол бағдарламасын тоқтатты, себебі "футбол командасын алаңға шығаруға жұмсалатын қаражат, басқа университет және мектеп ішіндегі спорт түрлеріне қарағанда тым жоғары" екендігі айтылды. Футбол бағдарламасы аяқталғаннан кейін де Фридман 1963 жылдың сәуір айына дейін Брандейс университетінің спорт директоры қызметін атқарды, содан кейін ол лауазымынан кетті.

Отбасы және кейінгі жылдары

Фридман 1931 жылғы ақпанда Бруклинде тұратын Ширли Иммерманға үйленді. Той Лонг-Айлендтегі кантри-клубта өтті, Гай Ломбардо мен оның оркестрі музыкамен қамтамасыз етті. Олар 50 жылдан астам бірге өмір сүрді. 1949 жылы Фридман Брандейс университетінің алғашқы спорт директоры болды. Сондай-ақ, мектеп футбол бағдарламасын тоқтатуға дейін бас жаттықтырушы қызметін атқарды. 1962 жылдың қыркүйегінде демалысқа шықты және келесі сәуірде бизнес қысымдары мен Мэн штатының Оксфорд қаласындағы Кохут лагеріндегі жігіттерге арналған квотербек мектебінің дамуына байланысты отставкаға кетті. Ол лагерьді 1969 жылы сатты. Өмірінің соңғы жылдары Фридман көптеген денсаулық проблемаларынан зардап шекті. Ол ракпен күресіп жеңіске жетті, арқасына операция жасалды, сонымен қатар жүрек ауруы мен қант диабетіне шалдықты. 1979 жылғы сәуірде Фридманның сол аяғындағы артериялардың кеңейіп бітелуіне байланысты гангрена пайда болды. Сол аяғының тізеден төменгі бөлігі ампутацияланды. 1982 жылғы қарашада ол Нью-Йорк қаласындағы пәтерінде өзін-өзі атып өлтірілген күйде табылды. Ол "ауыр депрессияда екенін" көрсететін хат қалдырды. Фридманнан әйелі Ширли, ағасы және әпкесі қалды.