Кіріспе

Бонни Тайлер альбомы
Алмазды пішіндеу кезінде қолданылатын кесу түрі

Алмаз кесу – бриллиант кесу сияқты, жылтырату үшін алмазды пішіндеу кезінде қолданылатын стиль немесе дизайндық нұсқаулық. Кесу пішінге (тамшы, овал) және алмаздың симметриясына, пропорциясына және жылтырлығына қатысты. Алмаздың кесуі оның жарқырауына зор әсер етеді – нашар кесілген алмаздың жарық шағылыстыру қабілеті төмен болады. Алмаздың материалдық қасиеттерін тиімді пайдалану үшін әртүрлі алмаз кесу түрлері әзірленген. Алмаз кесуі – бұл алмаз кристаллының пішіні мен сыртқы түрін өзгертетін, көбінесе симметриялық жақтардың жиынтығы. Алмаз кесушілер кесуді таңдағанда кристаллдың пішіні мен мөлшері сияқты бірнеше факторларды ескеруі керек. Алмаз кесудің тарихы Орта ғасырларға дейін жетеді, ал оның теориялық негізі 20 ғасырдың басында ғана дамыды. Дизайн, жаратылыс және инновациялар қазірге дейін жалғасуда: лазерлік кесу және компьютерлік дизайн сияқты жаңа технологиялар бұрын мүмкін болмаған күрделіліктегі, оптикалық өнімділігі жоғары және қалдықтарды азайтатын кесулерді жасауға мүмкіндік берді. Ең танымал алмаз кесу түрі – қазіргі заманғы дөңгелек бриллиант, оның 57 жақты орналасуы мен пропорциялары математикалық және тәжірибелік талдау арқылы жетілдірілген. Сондай-ақ, түрлі пішіндегі әсем кесулер де танымал, олардың көпшілігі дөңгелек бриллианттан алынған. Алмаздың кесуі білікті бағалаушылармен бағаланады, симметриясы мен пропорциясы белгілі бір "идеалға" ең жақын келетін тастарға жоғары баға беріледі. Ең қатаң стандарттар дөңгелек бриллиантқа қолданылады; оның жақтары өзгермейтін болса да, пропорциялары өзгеруі мүмкін. Әртүрлі елдер кесуді бағалауда әртүрлі идеалдарды қолданады: мысалы, американдық стандарт немесе скандинавиялық стандарт (Scan. D. N.).

Ежелгі Үндістан

Алмазды кесу процесі біздің заманымыздың VI ғасырында-ақ Үндістан субконтинентінде белгілі болған. VI ғасырдағы "Ратнапарикса", яки "Асыл тастарды бағалау" трактатында алмастың ең жақсы түрі – кесілген тас емес, оның мінсіз табиғи октаэдрлі кристалл түрінде болуы керектігі айтылады, бұл алмазды кесу кеңінен таралған екенін көрсетеді. Әл-Беруни 11 ғасырда қорғасын плита қолданып алмазды ұнтақтау процесін де сипаттаған. 10 ғасырға дейін жазылған "Агастимата" еңбегінде былай делінген:

Мұхаммед Гауриге тиесілі 12- немесе 13-ғасырдың басында жасалған алмаз сақинасында екі алмаз бар, олардың бастапқы октаэдрлі пішіні сақталған, бірақ олар мөлдір, алмазды жылтырату және қалыптастыруды көрсетеді, бұл Еуропада алғашқы алмаз өңдеуге дейінгі кезге жатады (Еуропада алмаз өңдеу 14 ғасырдың ортасынан бастау алған). Бүгінгі күнге дейін ежелгі моғол стиліндегі кесілген алмаздардың саны аз.

Еуропа

Еуропадағы алмаз кесу тарихы орта ғасырдың соңына дейін жетеді, осыған дейін алмаздар табиғи октаэдрлік күйінде қолданылды. Дұрыс пішіндес алмастар зергерлік бұйымдарда қолданылмайтын. Табиғаттың дизайнына алғашқы «жетілдірулер» октаэдрлік кристал беттерін жылтыратуды қамтыды, бұл тіпті және мінсіз қырларды жасауға немесе әлдеқайда нашар дөрекі тастан қажетті октаэдрлік пішін жасауға мүмкіндік берді. Бұл 14 ғасырдың ортасынан бастап қолданылатын нүктелі кесу деп аталды, 1375 жылы Нюрнбергте алмаз жылтыратушылардың гильдиясы құрылды. 15 ғасырдың ортасына қарай нүктелі кесуді жетілдіру басталды: октаэдрдің жоғарғы жағы жылтыратылып немесе ұсақталып, үстел кесіндісі пайда болды. Кейбір үстел кесінді тастарда кулет те болуы мүмкін еді. Төрт бұрышты қырларды қосу ескі бір қырлы (немесе ескі сегіз қырлы) кесуді жасады. Бұл ерте кесулердің ешқайсысы алмастың бүгінгі танымал қасиеттерін – күшті шашырауын немесе отын – көрсетпеді. Сол кезде алмаз негізінен алмазды жылтырлығы мен ерекше қаттылығы үшін бағаланды; үстелге кескен алмаз сол дәуірдің суреттеріндегідей көзге қара көрінетін. Осы себепті, рубин мен сапфир сияқты түсті асыл тастар сол дәуірдегі зергерлік бұйымдарда әлдеқайда танымал болды. 1476 жылы немесе оған шамамен Брюггедегі фламанд жылтыратушысы Лодевик (Луи) ван Беркем өзінің ойлап тапқан құралы – скайфты қолдана отырып, қырларды орналастыруда абсолютті симметрия техникасын енгізді. Ол екі жағында үшбұрышты қырлары бар алма пішіндес тастарды pendeloque немесе briolette деп аталатын пішінде кесті. 16 ғасырдың ортасында Антверпенде роза немесе розетка пайда болды: ол да симметриялық сәулелі үлгіде орналастырылған үшбұрышты қырлардан тұратын, бірақ тастың төменгі жағы жалпақ қалды – негізінен павильонсыз тәж. Көне, ірі және әйгілі үнді алмаздарында (Орлов және Санси сияқты) да роза тәрізді кесу кездеседі; кейбір еуропалық кесушілер үнді тастарының ықпалында болған деген болжам бар, себебі бұл алмастардың кейбіреулері еуропалық роза кесуді қабылдаудан бұрын жасалған болуы мүмкін. Алайда, үнді «роза кесулері» азырақ симметриялық болды, себебі олардың кесушілері алмастың қасиетті мәртебесіне байланысты карат салмағын сақтауға басты назар аударды. Қай жағдайда болса да, роза кесуі дами берді, оның тереңдігі, саны және қырларының орналасуы өзгертілді. Алғашқы жарқын кесулер 17 ғасырдың ортасында пайда болды. Мазарин деп аталатын олардың тәжі (жоғарғы жартысында) 17 қыры болды. Олар екі реттік бриллианттар деп те аталады, себебі олар ескі бір қырлы кесулерден жоғары сатыда тұрады. Венециялық жылтыратушы Винсент Перуцци кейіннен тәж қырларының санын 17-ден 33-ке дейін көбейтті (үш еселенген кесу немесе Перуцци бриллианттары), осылайша кесу асыл тасының оттылығы мен жарқырауын айтарлықтай арттырды, бұл қасиеттер Мазаринде розадан әлдеқайда жақсы болды. Дегенмен, Перуцци кескен алмастар қазіргі кезде көруге болады, олар қазіргі кескен бриллианттармен салыстырғанда өте жайсыз көрінеді. Брутинг тәжірибесі әлі дамымағандықтан, бұл ерте бриллианттардың барлығы дөңгеленген квадраттар немесе көлденең қимадағы тіктөртбұрыштар (дөңгелек емес) болды. Жалпы атауын ескерсек, бұл – қазіргі кездегі ескі шахта кесулері. Олар 18 ғасырдың басында кең таралған. 1860 жылы америкалық зергер Генри Даттон Морс Бостонда алғашқы американдық алмаз кесу фабрикасын ашты. Кіші, бірақ әдемі асыл тастар жақсы сатылады деп есептеген ол алмастың салмағын кез келген құнмен сақтау догмасына қарсы шығып, 1870 жылға қарай ескі еуропалық кесу деп аталатын нәрсені дамыта отырып, алмастардағы сынуды ғылыми тұрғыдан зерттеді. Бұл кесудің көлбеу павильоны, Морзедің бригадирі Чарльз М. Филдтің арқасында дөңгелектенген пішіні болды, ол қолмен дөңгелетудің орнына механикалық алмаз кесу машинасын жасады (екіуі сонымен қатар өнеркәсіпке өлшем өлшегіштерді енгізді) және қырларының әртүрлі орналасуы. Ескі еуропалық кесу қазіргі заманғы бриллианттардың алдағысы болды және 19 ғасыр мен 20 ғасырдың алғашқы екі онжылдығында ең дамыған болып табылды, 1890 жылдан бастап 1930 жылға дейін нарықта болды. Қазіргі заманғы дөңгелек жарқыраған кесумен салыстырғанда, ол жарқырауы жағынан төмен, бірақ отта жоғары. Ғасырдың басында алмаз кесу үшін моторлы айналым пішіндерінің дамуы, 1901 жылы Джон Г. Г. Стюрман және 1902 жылы Эрнест Г. Г. Шенк патент алған, кесушілерге өздері қалағандай бөлініп, ажыратылмайтын кішкентай тастарды бөл�...

Теория

Алмаздың шикі күйінде ол көзге ерекше түспейді. Көптеген құнды алмастар екіншілік немесе аллювиалды кен орындарынан табылады, мұндай алмастардың сыртқы беті тегіс болмай, әдетте, жабысқақ, мөлдір емес қабықпен жабылады – оны «жуу содасының кесектеріне» теңеуге болады. Алмазды жылтырату арқылы және симметриялы жақтар жасау алмастың жасырын әдемілігін керемет түрде ашады. Алмаздың кесілуін жобалау кезінде екі маңызды фактор ескеріледі. Біріншісі – алмастың 2,417 (натрий жарығымен өлшенген, 589,3 нм) сындыру көрсеткіші, ол көптеген басқа құнды тастармен салыстырғанда жоғары. Алмастың сындыру көрсеткіші оның жарқырауына жауапты – көрерменге кері шағылысатын жарықтың мөлшері. Сондай-ақ, алмастың дисперсиялық қабілеті – материалдың ақ жарықты құрамдық спектрлік түстерге бөлу қабілеті де маңызды, ол 0,044 (B G аралығынан өлшенген) құрайды. «От» деп аталатын спектрлік түстердің жарқырауы осы дисперсияның нәтижесі болып табылады, бірақ жарқырау сияқты, кесуден кейін ғана көрінеді. Жарқырау сыртқы жарқырау және ішкі жарқырау деп екіге бөлінеді. Алғашқысы – тас бетінен шағылысқан жарық, яғни оның жылтыры. Алмастың алмазға ұқсас жылтыры металл жылтырынан (яғни металлдардан) кейін екінші орында тұрады; ол сындыру көрсеткішімен тікелей байланысты болғанымен, дайын құнды тастың жылтырату сапасы алмастың жылтырының қаншалықты жақсы көрінетінін анықтайды. Ішкі жарқырау – артқы (павильон) жақтардан көрерменге кері шағылысатын жарықтың пайызы – кесудің интерфейстік бұрыштарын алмастың сындыру көрсеткішіне қатысты мұқият қарастыруды қажет етеді. Мақсат – тәж бұрышы мен павильон бұрышын (павильон жақтары мен белдеу жазықтығынан түзілген бұрыш) таңдап, толық ішкі шағылысты (TIR) қол жеткізу, яғни шағылысқан жарықтың түсу бұрышы (павильон жақтарына жеткенде) алмастың 24,4° критикалық бұрышынан немесе TIR үшін ең төменгі бұрышынан асып түсуі керек. Екі мәселені атап өткен жөн: егер павильон тым жасқақ болса, жарық павильон жақтарына критикалық бұрыштан кіші бұрышта келіп, павильон төменгі жағынан ауаға сындырылады (яғни жоғалады). Егер павильон тым терең болса, жарық бастапқыда павильонның бір жағында критикалық бұрыштан тыс шағылысады, бірақ қарсы жағында критикалық бұрыш ішінде кездесіп, содан кейін тастың жанынан сындырылады. Ішкі жақтардан жарық шағылысының саны мен орналасуын білдіретін «сцинтилляциялық жарқырау» термині қолданылады; яғни, тас немесе бақылаушы қозғалғанда көрінетін «жарқырау» деңгейі. Сцинтилляция жақтардың мөлшеріне, санына және симметриясына, сондай-ақ жылтырату сапасына байланысты. Кішкентай тастардың сцинтилляциясы тым жоғары болса сүттей болып көрінеді (адам көзінің шектеулілігіне байланысты), ал үлкен тастардың жақтары тым үлкен немесе тым аз болса тірісіз болып көрінеді. Алмастың оттылығы кесудің тәж биіктігі мен тәж бұрышына (тәж – тастың жоғарғы жартысы, белдеуден жоғары) және оны құрайтын жақтардың мөлшері мен санына байланысты анықталады. Тәж призма ретінде әрекет етеді: тастан шығатын жарық (павильон жақтарынан шағылысқаннан кейін) спектрлік түстердің максималды таралуын немесе жайылуын қамтамасыз ету үшін, мүмкіндігінше (критикалық бұрышты асырмай) қалыптыдан ең үлкен бұрышта тәж жақтарына келуі керек. Тәж биіктігі тәж бұрышына, тәж жағының мөлшеріне және үстелдің мөлшеріне (тәждің ең үлкен орталық жағы) байланысты: үстел тым кішкентай болмауы (үлкен тәж жақтарына және жарқырау есебінен үлкен отқа әкеліп соғады) немесе тым үлкен болмауы (кішкентай тәж жақтарына және оттың жоқтығына әкеліп соғады) үшін орташа шешім ізделеді.

Полировка және симметрия

Полировка мен симметрия – кесудің екі маңызды аспектісі. Полировка алмастың гранінің тегістігін сипаттайды, ал симметрия гранілердің түзулігін көрсетеді. Полировка нашар болса, грані беті сызатталған немесе соқпақ болуы мүмкін, бұл сәулеленудің бұлыңғыр немесе әлсіз болуына себеп болады. Көптеген полировка ақаулары кесу процесінен туындайды, бірақ кейбір беткі кемшіліктер табиғи тастың өзіндегі ақаулардың салдары болуы мүмкін. Мысалы, алмаз пайда болатын кезде ретсіз кристалдану нәтижесінде пайда болатын, грані бойымен өтетін талшықты сызықтар. Полировкадағы айқын ақаулар алмаздың үнемі тазалауды қажет ететіндей көрінуіне әкелуі мүмкін. Симметрия нашар болса, жарық алмазға кіргенде және одан шыққанда дұрыс бағытталмайды.

Кесуді таңдау

Алмаз кесудің таңдауы көбінесе шикі тастың бастапқы пішініне, ішкі кемшіліктерінің немесе кіріктірімдердің орналасуына, карат салмағының сақталуына және тұтынушылар арасындағы белгілі бір пішіндердің танымалдылығына байланысты болады. Кесуші осы айнымалылардың барлығын ескеруі керек. Көптеген сапалы алмаз кристалдары шикі күйінде октаэдр пішіндес болады (алмаздың материалдық қасиеттерін қараңыз). Бұл кристалдар көбінесе дөңгелек бриллианттарға кесіледі, себебі бір октаэдрден екі мұндай тас минималды салмақ жоғалтумен кесілуі мүмкін. Егер кристал бұрмаланған немесе егізденген болса, немесе кіріктірімдер қолайсыз жерлерде орналасқан болса, алмазға фантазиялық кесу (дөңгелек бриллианттан өзгеше кесу) берілуі ықтимал. Бұл әсіресе макл кристалдарында, яғни жалпақталған егіз октаэдр кристалдарында жиі кездеседі. Дөңгелек бриллианттардың белгілі бір пропорциялары болуы керек, бұл салмақтың жоғалуына әкеледі, ал фантазиялық кесулер бұл жағынан әдетте икемдірек. Алмаз кесудің таңдауына тастың ерекшеліктері ғана емес, сонымен қатар нақты пішіндермен байланысты мәдени және символдық мағыналар да әсер етеді, мысалы, Жүрек кесуінің романтикалық символизмі немесе Тамшы пішінінің әсемдігі. Кейде кесушілер пропорциялар мен симметрияны нашарлауға келісіп, кіріктірімдерден аулақ болу үшін немесе карат салмағын сақтау үшін, өйткені алмаздың караттық бағасы бір караттан (200 мг) жоғары болғанда едәуір артады. Дөңгелек бриллиант кесу алмаз үшін стандартты саналады, оның пішіні мен пропорциялары тұрақты, бірақ фантазиялық кесуді таңдау сәске қатты тәуелді. Мысалы, жылтырлығын, ақшылдығын және тазалығын күшейтіп, бірақ алмаздың жарығын азайтатын багет кесу Ар-Деко дәуірінде өте танымал болды, ал оттылығы мен жарқырауын жылтырлығынан гөрі күшейтетін аралас Принцесса кесу қазір танымалдылыққа ие. Принцесса кесуі алмаз кесушілер арасында да танымал, өйткені ол барлық кесулердің ішінде бастапқы кристалдың ең аз бөлігін қана тұтынады. 1900 жылға дейін кесілген ескі алмаздар қазіргі заманғы дөңгелек бриллианттардың "примитивті" нұсқаларында, мысалы, роза кесу және ескі шахта кесу (тарих бөлімін қараңыз) кесілген. Ескі тастарға сұраныс болғанымен, олардың көпшілігі саудаға шығу үшін заманауи бриллианттарға қайта өңделеді. Сондай-ақ, ескі зергерлік бұйымдарды жөндеу немесе қайта жасау үшін алмазды ескі стильде кесуге сұраныс артып келеді. Алмаздың мөлшері де маңызды фактор болуы мүмкін. Өте кішкентай (< 0.02 карат [4 мг]) алмаздар – меле – әдетте қарапайым кесулерге (яғни, азырақ гранейлі) ие болады. Себебі мұндай кішкентай өлшемдегі толық кесілген бриллиант адам көзіне сүттей болып көрінеді, өйткені оның тастың дисперстік жарығын ажырату қабілеті жеткіліксіз. Керісінше, үлкен алмаздарға көбінесе көптеген қосымша гранейлі фантазиялық кесулер беріледі. Дәстүрлі дөңгелек бриллиант немесе фантазиялық кесулер жеткілікті түрде үлкейтілмейді, сондықтан "өлген нүктелердің" болмауын қамтамасыз ету үшін қосымша гранейлер қажет. Үлкен алмаздар көбінесе зергерлік бұйымдарға орнатылмайтындықтан, олардың кесуі алмаздың қасиеттерін қаншалықты жақсы көрсететініне байланысты, ал орташа өлшемді алмаздар үшін кесулер негізінен беттік тартымдылығына қарай қарастырылады. Дөңгелек бриллианттар бұрынғыдай сәнді емес, өйткені ғасырдың соңғы онжылдықтарында нарыққа тым көп алмаз келді. Сонымен қатар, ерекше мерекелерде асыл тас ретінде фантазиялық алмаз кесу дәстүрге айналды. Жүрек кесуінің алмазы романтикалық символизмге ие, сондықтан ол Валентин күніне немесе үйлену тойына тамаша сыйлық болып табылады. Тамшы пішіндес алмаздар су тамшысына ұқсайды және бұл пішін алмаз сырғаларға өте қолайлы. Ең танымал пішіндер: Принцесса, Жақсылық, Жүрек, Тамшы, Маркиза, Сәуле, Асшер кесуі, Изумруд, Овал.

Дөңгелек жарқыраған

1900 жылдар шамасында жасалған дөңгелек бриллиант – алмазға берілетін ең танымал кесу түрі. Ол әдетте сатуға қолайлылығы, сақтандыру жағдайы (өте "қауіпсіз" пішіні болғандықтан) және қажетті оптикалық қасиеттері тұрғысынан ең жақсы таңдау болып табылады.

Жасушалардың саны мен атаулары

Қазіргі заманғы дөңгелек бриллиант (1- және 2-суреттер) 58 қырдан тұрады (немесе кулет ескерілмесе 57); оның 33-і тақтада (тастың ортасы немесе белдеуінен жоғарыдағы бөлігі), ал 25-і павильонда (белдеуден төменгі бөлігі). Белдеудің жиегі тозаңдатылған, тегіс жылтыратылған немесе қырлы болуы мүмкін. Соңғы онжылдықтарда көптеген белдеулер қырлы болып келеді; олардың көбі 32, 64, 80 немесе 96 қырдан тұрады, бұл қырлар жалпы қырлар санына кірмейді. Сондай-ақ, кейбір алмастарда алмаз кесу процесінде беткі кемшіліктерді жою үшін тақтада немесе павильонда қосымша шағын қырлар болуы мүмкін. Олардың мөлшері мен орналасуына қарай, кесудің симметриясына әсер ете алады, сондықтан кесу сапасын бағалау кезінде ескеріледі. 1-суретте белдеудің "қалың бөлігі" барлық 16 "қалың бөлікте" бірдей қалыңдыққа ие деп есептеледі. Ол жоғарғы белдеудегі қырлардың бұрыштар бойынша орналасуын ескермейді. 2-сурет 1919 жылы жарық көрген Толковскийдің кітабынан алынған. 1919 жылдан бері төменгі белдеу қырларының ұзындығы артты. Осының салдарынан павильонның негізгі қырлары тар болып кетті.

Қатысуы

Беттер саны стандартты болғанымен, шын мәнінде пропорциялар – тәж биіктігі мен бұрышы, павильон тереңдігі мен бұрышы және кесте өлшемі – жалпыға бірдей келісілген емес. Жылдар бойы кем дегенде алты «идеалдық кесу» жасалды, бірақ тек үшеуі ғана салыстырмалы бағалау құралы ретінде кеңінен қолданылады. 1919 жылы Марсель Толковский әзірлеген Америка стандарты (American Ideal және Tolkowsky Brilliant деп те аталады) Солтүстік Америкадағы эталон болып табылады. Ол жарық пен отты ескере отырып, математикалық есептеулер арқылы туындады. Германияда және басқа да еуропалық елдерде 1939 жылы енгізілген Практикалық ұсақ кесу (Feinschliff der Praxis, сондай-ақ Эпплер кесу деп те аталады) эталон болып табылады. Ол Германияда эмпирикалық байқаулар арқылы жасалды және американдық стандарттан аздап ғана ерекшеленеді. 1969 жылы Скандинавиялық алмаз номенклатурасының (Scan. D. N.) бөлігі ретінде ұсынылған Скандинавия стандарты да аздап өзгешеленеді. Басқа эталондарға: Идеалдық жарқырауы (1929 жылы Джонсон мен Роеш әзірлеген), Паркер жарқырауы (1951), және Эулиц жарқырауы (1968) кіреді. Идеалдық және Паркер жарқыраулары қолданылмайды, өйткені олардың пропорциялары (қазіргі заман стандарттары бойынша) қабылдауға болмайтын төмен жарқырауға әкеледі. Эулиц кесуі – математикалық тұрғыдан алынған жалғыз эталон; сонымен қатар, ол белдеу қалыңдығын ескеретін жалғыз эталон болып табылады. Қазіргі заманғы эталон – Аккредиттелген асыл тастар бағалаушылары (AGA) белгілеген эталон. Олардың стандарты әдетте заманауи идеалды кесуді жасаса да, оны тым қатаң деп сынға алды. Әртүрлі эталондардың жиынтығы төменде келтірілген:

| Эталон | Тәж биіктігі | Павильон тереңдігі | Кесте диаметрі | Белдеу қалыңдығы | Тәж бұрышы | Павильон бұрышы | Жарқырау деңгейі |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| AGA | 14.0–16.3% | 42.8–43.2% | 53–59% | 34.0–34.7° | 100% | | |
| Америка стандарты | 16.2% | 43.1% | 53.0% | 34.5° | 40.75° | 99.5% | |
| Эулиц жарқырауы | 14.45% | 43.15% | 56.5% | 1.5% | 33.6° | 40.8° | 100% |
| Идеалдық жарқырауы | 19.2% | 40.0% | 56.1% | 41.1° | 38.7° | 98.4% | |
| Паркер жарқырауы | 10.5% | 43.4% | 55.9% | 25.5° | 40.9° | Төмен | |
| Практикалық ұсақ кесу | 14.4% | 43.2% | 56.0% | 33.2° | 40.8° | 99.95% | |
| Скандинавия стандарты | 14.6% | 43.1% | 57.5% | 34.5° | 40.75° | 99.5% | |

Тәж биіктігі, павильон тереңдігі және кесте диаметрі – белдеу диаметрінің жалпы пайызын құрайды. Павильон бұрышы (соның салдарынан павильон тереңдігі) жалпы ішкі шағылысқа өте тығыз байланысты болғандықтан, ол әртүрлі стандарттар арасында ең аз өзгереді.

Жүректер мен жебелер құбылысы

"Жүректер мен жебелер" термині – толық симметриясы мен бұрыштары бар дөңгелек жарқыраған бриллиант кесімінде пайда болатын, нақты және толық жүректер мен жебелердің көрінісін сипаттау үшін қолданылады. Арнайы үлкейтілген қарапайым көзбен қарағанда, павильон арқылы төменнен қарағанда 8 жүрек пішінді суретті, ал кесу бетінен қарағанда 8 жебе пішінді суретті анық көруге болады.

Жанығу кесу

Дөңгелек идеал кесудің тағы бір түрі, бұрыштарының негізгі пропорцияларын сақтайтын – құмарлық кесу. Бұл кесуді «жүректер мен жебелер» кесудің керісі ретінде қарастыруға болады, себебі ол алмастың ортасынан ерекше жарық шағылысын алу үшін жебелерді жояды. Бұл кесу сегіз павильонды жақ бөліктерге бөліп, арнайы орналастырылған жалпы гранейлер санын 57-ден 81-ге дейін арттырады. Бұл кесу алмастың жарқырауын күшейту және ішкі кемшіліктерін жасыру мақсатымен жасалған.

Қиялы кесулер

Тіпті қазіргі заманғы техникаларды қолданғанның өзінде алмастың кристаллын кесу мен жылтырату әрқашан салмақтың күрт төмендеуіне алып келеді; көбінесе бұл көрсеткіш 50%-дан кем болмайды. Кристалл октаэдр түрінде болғанда дөңгелек жарқыраған кесуге басымдық беріледі, себебі бір мұндай кристалдан көбінесе екі тас кесіледі. Кескіндеме сияқты ерекше пішінді кристаллдар көбінесе сәнді кесу (яғни дөңгелек жарқырағаннан өзгеше кесу) түрінде кесіледі, себебі кристаллдың нақты пішіні оған қолайлы. Нақты сәнді кесудің таралуы мен таңдалуына сән де әсер етеді; әдетте, мұндай кесулер Толковский еңбегімен жасалған дөңгелек жарқырағандарға қойылатын қатаң стандарттарға сай келмейді. Көптеген сәнді кесулерді төрт категорияға бөлуге болады: өзгертілген жарқырағандар, қадамдық кесулер, аралас кесулер және роза кесулер.

Модификацияланған бриллиант

Бұл сәнді кесудің ең көп таралған түрі, себебі стандартты дөңгелек бриллиантты көптеген пішіндерге тиімді түрде өзгертуге болады. Олардың граней саны мен гранейдің орналасуы бірдей болғандықтан, өзгертілген бриллианттар да (жарық пен оттың өзара әрекеттесуі тұрғысынан) дөңгелек бриллиантқа ең жақын болып келеді. Өзгертілген бриллианттарға мыналар жатады: маркиза (сопақша лимон пішіні, сонымен қатар навет деп те аталады, француз тілінде "кішкентай қайық" деген мағынаны білдіреді, себебі ол желкенді қайықтың корпусына ұқсайды), жүрек, үшбұрышты триллион (триллиан немесе триллиант деп те аталады), овал және груша немесе тамшы пішінді кесу. Бұл ең көп кездесетін өзгертілген бриллианттар; Овал пішінді бриллианттарды Лазар Каплан 1960 жылдары жасаған. Әдетте, мұндай алмаздың 56 грані бар екендігі белгілі, ал салмағы тастың ұзындығы мен енін өлшеу арқылы анықталады. 1,33-тен 1,66 аралығындағы қатынас овал пішінді алмастардың жақсы дәстүрлі диапазонын құрайды. Груша пішінді алмаздар олардың ұқсастығына байланысты "жас тамшы" пішіні деп те аталады және маркиза кесімі мен дөңгелек бриллиант арасындағы гибрид ретінде қарастырылады. Тастың бір жағы дөңгелек, ал екінші жағы сүйір болып келеді. Груша пішінді алмаздар идеалды груша пішінді алмаз үшін әртүрлі ұзындық және ен қатынастарын таңдауға мүмкіндік береді. Ұзындығы мен енінің арақатынасы 1,45-тен 1,75 аралығында болуы жиі кездеседі. Қазіргі заманғы кесу технологиясы жұлдыздар мен көбелектер сияқты бұрынғыдан күрделі және ойластырылмаған пішіндерді жасауға мүмкіндік берді. Олардың пропорциялары көбінесе жеке талғамға байланысты болады; алайда, олардың өткір ұштары мен алмастың салыстырмалы нәзіктігіне байланысты, бұл кесулер кездейсоқ сынуға бейім және осы себепті сақтандыру қиын болуы мүмкін. Тарих үшін маңызды болған, бірақ қазіргі уақытта кеңінен қолданылмайтын, жасы белгісіз бірнеше ескі өзгертілген бриллиант кесулері бар. Олардың барлығы контуры бойынша дөңгелек және стандартты дөңгелек бриллиантқа граней қосу және симметрияны өзгерту арқылы өзгертіледі, стандартты гранейді бөлу арқылы немесе жаңаларын әртүрлі орналастыру арқылы. Бұл кесулерге мыналар жатады: Нью-Йорк қаласындағы фирмалар жасаған King және Magna кесулері, біріншісі 86 грань және 12 есе симметрияға ие, ал екіншісі 102 грань және 10 есе симметрияға ие; бельгиялық кесуші М. Вестрайх жасаған High Light кесу, тәж мен павильон арасында тең бөлінген 16 қосымша грань; және 1960 жылдары пайда болған Princess 144, 144 грань және 8 есе симметрияға ие. Аралас принцесса кесумен шатастырмау керек, Princess 144 кесу жақсы сцинтилляциямен жанды тас жасайды; қосымша граней бөлінбей, белдеудің астында кесіледі. Бұл белдеудің астындағы гранейге көрсетілетін ерекше күтім белдеудің бұзылуын және жарықтардың пайда болуын (шаш сызығының сынуы) азайту арқылы дайын тасқа пайда әкеледі. Бүгінде жарық динамикасы және алмасты кесу туралы білімнің артуымен көптеген компаниялар жаңа, өзгертілген дөңгелек бриллиант кесу алмастарын жасады. Дұрыс жобаланған жағдайда, бұл қосымша граней өзгертілген дөңгелек бриллианттың жалпы сұлулығын арттыруы мүмкін, мысалы 91 граньді алмастарда.

Қадамды кесу

Кескіндері шаршы немесе тіктөртбұрышты, ал жақтары түзу сызықты және белдеумен қатар орналасқан тастар баспалдақ немесе тұзақ кесінділері деп аталады. Бұл тастар көбінесе бұрыштары қысқартылып, сегізбұрышты контурмен (смарагд асыл тастарына ең көп қолданылатындықтан) смарагд кесіндісін жасайды. Бұл диаманттың жарылуы немесе сынуы мүмкін өткір бұрыштардың әлсіздігі болғандықтан жасалады. Баспалдақ кесінділерінде кулет орнына павильонның ұзындығы бойымен созылатын кіл бар. Басқа да фантазиялық пішінді алмастар сияқты, смарагд кесінді алмастар да әртүрлі ұзындығы мен еніне ие болуы мүмкін. Смарагд кесінді алмастардың ең танымал және классикалық контуры 1.5-ке жуық. Асшер кесу, шаршы модификацияланған смарагд кесу, де танымал. Павильон мен тәжі салыстырмалы түрде жайпақ болғандықтан, баспалдақ кесінділері әдетте жарқырамайды және жарқын кесінділері сияқты отты болмайды, бірақ алмастың тазалығын (ең кішкентай кемшілік те көзге түсетіндей), ақшылдығын және жылтырлығын (соның салдарынан жақсы полировкасын) көрсетеді. Қазіргі кезде жарқын және жарқынға ұқсас кесулерге басымдық берілуіне байланысты, баспалдақ кесінді алмастардың құны төмендеуі мүмкін; жеткілікті тереңдігі бар тастар танымал пішіндерге қайта кесілуі мүмкін. Дегенмен, баспалдақ кесудің түзу сызықты пішіні Ар-Деко дәуірінде танымал болды. Осы кезеңдегі антикалық әшекейлерде баспалдақ кесінділері жиі кездеседі, және антикалық әшекейлерді жөндеу немесе қайта жасау үшін жаңа баспалдақ кесінділерін шығаруға нарық бар. Француз тілінен аударғанда «нанға ұқсайтын» тіктөртбұрышты багет, баспалдақ кесудің ең көп таралған түрі болды және болып табылады: бүгінде ол көбінесе сақинаның үлкен орталық (әдетте жарқын кесінді) тасын жақтау үшін акцент тасы ретінде қолданылады. Бұрыштары кесілмеген шаршы баспалдақ кесінділері кэре деп аталады; олар да антикалық әшекейлерге тән. Олар Princess кесіміне ұқсауы мүмкін, бірақ олардың отының жоқтығы және қарапайым жақтары ерекшеленеді. Оларда кулет болуы да, болмауы да мүмкін. Батыс әшекейлерінде жарқын кесулер пайда болғанға дейін, шағын суреттер үшін жылтыр қаптама ретінде жайпақ баспалдақ кесінділері қолданылды: олар антикалық саудада «портрет тастары» деп белгілі. Үнді әшекейлеріне тән ласк алмастары, баспалдақ кесудің ең ерте түрі болуы мүмкін. Олар үлкен беттері мен асимметриялық контурлары бар жалпақ тастар. Баспалдақ кесудің басқа түрлеріне үшбұрыш (немесе Триллиант кесу), желкен, ромб, трапеция (немесе трапецоид) және обос пішіндері жатады.

Аралас кесінділер

Аралас кесулер (өзгертілген) бриллиант және қадамды кесулердің ерекшеліктерін бөліседі: олар қадамды кесулердің салмағын сақтау және өлшемдерін бриллианттардың оптикалық әсерлерімен үйлестіруге арналған. Әдетте, тәжі бриллиантпен кесіледі, ал павильон – қадамды кесумен. Аралас кесулердің бәрі салыстырмалы түрде жаңа, ең көнесі 1960 жылдарға дейін жетеді. Олар коммерциялық жағынан өте табысты болды және танымалдылығын арттыра беруде, бұл де-факто стандартты дөңгелек бриллианттың орнын басып алуда. Алғашқы аралас кесулердің бірі – 1971 жылы ұсынылған Барион кесуі. Оңтүстік Африкалық бриллиант кесуші Базил Уотермейердің ойлап тапқан және өзі мен әйелі Марионның құрметіне аталған Барион кесуінің негізгі түрі – жылтыратылған және қырлы белбеуі бар сегізбұрышты шаршы немесе тіктөртбұрыш. Жалпы қырлардың саны 62 (кулетсіз): тәжде – 25; павильонда – 29; ал белбеуде – 8. Бұл кесуді павильон қырларымен жасалған ерекше орталық крест үлгісі (кесте арқылы көрінетіндей) және павильондағы ай тәрізді қырлар арқылы оңай анықтауға болады. Ұқсас кесу – Сәулелі кесу: ол 70 қырдан тұрады. Екеуі де – Барион және Сәулелі кесулер, әртүрлі қырлар мен комбинациялармен көптеген өзгертілген түрлерінде кездеседі. Ең табысты аралас кесу – Принцесса кесуі, оны алғаш рет 1960 жылы лондондық А. Наги ұсынды. Ол бастапқыда жалпақ шикі кристалдар (маклдер) үшін жасалған, бірақ содан бері Американдық Gem Society (AGS) сияқты кейбір гемологиялық зертханалар дөңгелек бриллианттарға қолданылатын стандарттармен салыстырылатын Принцесса кесуінің бағалау стандарттарын әзірледі. Оның басқа аралас кесулермен салыстырғанда жоғары оттылығы мен жарқырауы – Принцесса кесуінің танымалдығының бір себебі, бірақ ең бастысы – барлық бриллиант кесулердің ішінде ол бастапқы кристалдың ең аз бөлігін ысыраптайды. Тағы бір әдемі кесу – Фландрия кесуі, бұрыштары кесілген, бриллианттық қырлары бар өзгертілген шаршы, және қазіргі уақытта оны «Ресей Жұлдызы» кесушілері кесуде.

Кесудің басқа алмаз ерекшеліктеріне әсері

Алмазды кесу процесінде бриллиант кесуші шикі тастан ең ауыр алмазды алуға тырысады. Дегенмен, бұл кесу сапасын төмендетумен қатар жүруі мүмкін. Егер алмаз тым терең кесілсе, карат салмағы артады, бірақ жарық шығып кетуі салдарынан жылтырауы төмендейді. Алмаз кесушілер тасты ең аз қалдықтармен ең жақсы түріне жеткізу үшін күш жұмсауға тиіс. Бұл стратегия тастың сапасы мен соңғы пропорцияларына байланысты. Егер бірдей салмақтағы екі алмаз тексерілсе, жоғарыдан қарағанда олардың мөлшерінде айқын айырмашылық байқалуы мүмкін; бұл ең маңызды көрініс деп саналады. Мысалы, жақсы кесілген 0,90 каратты алмастың ені, нашар кесілген 1,00 каратты алмастың енімен бірдей болуы мүмкін. Бұл құбылыс таралу деп аталады. Кесу алмастың түсіне де әсер етеді. Бұл әсіресе сәнді түсті алмастарды қарастырғанда маңызды, себебі түстің кез келген ең кішкентай өзгерісі алмастың бағасына елеулі әсер етуі мүмкін. Көптеген сәнді түсті алмастар дөңгелек бриллианттар түрінде кесілмейді, өйткені дөңгелек бриллиант ақ жарықты шағылыстыру қабілеті үшін бағалы, ал сәнді түсті алмастағы ең маңызды қасиет – оның түсі, ақ жарықты шағылыстыру емес.