Кіріспе

Қырғызстанның мемлекет және үкімет басшысы – Қырғызстан Президенті, ресми атауы – Қырғыз Республикасының Президенті (; Президент Киргизской Республики), Қырғыз Республикасының мемлекет және үкімет басшысы болып табылады. Президент ұлттық үкіметтің атқару билігін басқарады, Қырғызстан Қарулы Күштерінің Бас қолбасшысы және Ұлттық қауіпсіздік Кеңесінің төрағасы болып табылады. Конституцияға сәйкес, Президент «халық пен мемлекеттік биліктің бірлігінің символы, Қырғыз Республикасы Конституциясының, сондай-ақ жеке адам мен азаматтың кепілі» болып табылады. Президенттің лауазымы 1990 жылы құрылды, ол 1936 жылдан бастап, ел Қырғыз Совет Социалистік Республикасы ретінде танылған кезде әртүрлі нысандарда болған Жоғарғы Кеңес Төрағасының орнын басты. Халықтан алғаш сайланған лауазым иесі – Асқар Ақаев, ол 1990 жылдың қазанынан 2005 жылдың 24 наурызына дейін қызмет етті. 2005 жылдың шілдесінде Курманбек Бакиев сайланды. Ол 2009 жылы қайта сайланды, бірақ 2010 жылдың сәуіріндегі ірі тәртіпсіздіктер оны отставкаға кетуге және елден қашуға мәжбүр етті. Роза Отунбаева 2010 жылдың сәуірінде уақытша үкіметті басқаруға таңдалды. Ол 2010 жылдың 3 шілдесінде сайлаулар ұйымдастырылғанша президенттікке ресми түрде инаугурацияланды. Оның ізбасары Алмазбек Атамбаев 2011 жылғы Қырғызстан президенттік сайлауында жеңіске жетті және сол жылдың 1 желтоқсанында Отунбаеваның орнын басты. 2017 жылдың 16 қазанында бұрынғы премьер-министр Сооронбай Жээнбеков елдің президенті болып сайланды. Ол 2017 жылдың 24 қарашасында қызметке кірісті. 2020 жылдың 15 қазанында Жээнбеков 4 қазандағы парламент сайлауына байланысты туындаған тәртіпсіздіктерден кейін отставкаға кетті. Жээнбековтің орнын Премьер-министр Садыр Жапаров басты, ол 16 қазанда 6-шы және қазіргі президент ретінде бекітілгенге дейін президент міндетін атқарушы болды және ресми түрде 2021 жылдың 28 қаңтарында лауазымға кірді.

Сайлау құқығы

Президент Қырғызстан азаматтарымен дауыс берудің көпшілігімен сайланады. Бұл сайлаулар жалпыға бірдей сайлау құқығы негізінде және құпия дауыс беру арқылы өткізіледі. Кандидат болу үшін кемінде 50 мың тіркелген сайлаушының қолдауын алу қажет. Сайлаудың заңды деп танылуы үшін сайлауға қатысу көрсеткіші кемінде 50 пайызды құрауы керек. Сондай-ақ, егер кандидат сайлауға қатысқан сайлаушылардың 50 пайызынан көп дауыс жинаса, ол жеңімпаз деп жарияланады. Егер бірінші турда ешбір кандидат көпшілік дауысқа ие болмаса, ең көп дауыс жинаған екі кандидат екінші турға түседі.

Импичмент

Парламент президентті тек Мемлекеттік жиналыстың мемлекетке қарсы сатқындық жасады деген айыптауы немесе Конституциялық соттың шешімімен расталған өзге де ауыр қылмыс негізінде ғана қызметтен шеттетуге құқылы. Мұндай шешімді Jogorku Kenesh депутаттарының үштен екі бөлігінің қолдауы қажет, ал президент кінәсіз деп табылған жағдайда, олар дереу өкілеттерінен босатылады.

Мұрагерлік

Егер президент қайтыс болған, ауырып қалған немесе импичментке ұшыраған жағдайларда, жаңа мемлекет басшысы сайланғанға дейін премьер-министр оның міндеттерін атқарады. Бұл жаңа президент сайлауы президенттің өкілеттігі тоқтатылғаннан бастап үш ай ішінде өткізілуі тиіс. Қырғызстанда президенттен президентке биліктің бейбіт түрде ауысуы бір рет ғана болды (2017 жылы). Асқар Ақаев 2005 жылғы Тюльпан революциясы кезінде, ал Курманбек Бакиев 2010 жылғы Қырғыз революциясы кезінде қызметтен алынды. Алмазбек Атамбаевтың орнын 2017 жылы Сооронбай Жээнбеков алмастырды. Дегенмен, 2020 жылғы Қырғызстандағы наразылықтарға байланысты Жээнбеков қызметінен кетіп, оның орнын Садыр Жапаров басты.