Швецияның барлау қызметі: Соғыс, құпия операциялар және ұшақ апаты
National Defence Radio Establishment
1944 ж. Финляндияның барлау қызметінен Швецияға «Stella Polaris» операциясы арқылы сарапшылар мен жабдықтар жеткізілді. Салдары, түрме жазасы және саяси даулар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шведтік сигналдық барлау агенттігі
Swedish signals intelligence agency
"Стелла Полярис" операциясы
Соғыстың соңғы кезеңінде, 1943–1944 жылдары, Кеңес Одағы Финляндияны басып алу қаупі туғанда, фин барлау қызметі Швецияға шамамен 200 маман мен жаңа барлау жабдықтарын көшіріп, эмиграциялық ұйым құруды сұрады. 1944 жылдың қыркүйек айында бірнеше түн бойы шағын топ пен материалдарды тасымалдау операциясы – «Стелла Поларис» жүзеге асырылды. «Стелла Поларис» Швецияға білікті мамандар мен сигналдық барлау офицерлеріне қол жеткізуге мүмкіндік берді, олардың кейбіреулері жұмысқа да тартылды. Финляндия үшін бұл ішкі саяси дауға айналды және үкіметте коммунистік партияның күшті ықпалына байланысты, осы іске қатысқан «советке қарсылардың» бірнешесі түрмеге жатқызылды.
In the final stage of the Continuation War, 1943–44, when the Soviet Union threatened to occupy Finland, Finnish intelligence requested to transfer about 200 specialists and advanced intelligence equipment to Sweden to establish an exile organisation. A transfer of a small contingent personnel and materials, Operation Stella Polaris, was carried out over a couple of nights in September 1944. Stella Polaris gave Sweden access to a wealth of qualified materials and signals intelligence officers, some of which were also employed. For Finland, it resulted in a domestic political affair and due to the Communist Party's strong influence in the government, several of the so called "Soviet Hostiles" involved received prison sentences.
Каталина ісі
1952 жылғы 13 маусымда швед әуе күштерінің Tp 79 Hugin (DC 3) ұшағы Балтық теңізіндегі швед Готланд аралының шығысында сигналдық барлау миссиясы кезінде жоғалып кетті. Швед үкіметі бастапқыда бұл ұшудың тек навигациялық жаттығу екенін мәлімдеді, бірақ кейін ұшақта АҚШ-тың электрондық бақылау құралдары мен FRA-ның бес маманы болғанын мойындады. Үш күннен кейін Tp 47 (Catalina) типіндегі швед әуе күштерінің іздеу-құтқару ұшағы советтік МиГ-15 истребителімен атып түсірілді, бірақ экипаж жақын маңдағы Батыс Германия жүк кемесімен құтқарылды. Кеңес Одағы DC-3 ұшағының жоғалуына қатысы жоқ екенін жоққа шығарды, бірақ іздеу кезінде МиГ-15 оқ-дәрілерінен шашыраған сынықтармен бірге ұшақтың сал табылған. 1956 жылы кеңес басшысы Никита Хрущев швед премьер-министрі Таге Эрландерге ұшақты атып түсіруге Кеңес Одағының жауапты екенін мойындады, бірақ бұл ақпарат жарияланбады, тіпті экипаж мүшелерінің туыстарына да жеткізілмеді. Ресей 1991 жылы оны атып түсіргенін ресми түрде мойындады. 2003 жылы атып түсірілген DC 3 ұшағының қирандылары Готландтан шығысқа қарай 55 шақырым жерде табылған. Ұшақтың фюзеляжынан экипаж мүшелерінің бірнеше сүйектері табылды, ал ұшақтағы зақымданулар оның кеңес МиГ-15 истребителімен атылғанын көрсетті.
On 13 June 1952, the Swedish Air Force aircraft Tp 79 Hugin (DC 3) disappeared during a signal intelligence reconnaissance mission east of the Swedish island of Gotland in the Baltic Sea. The Swedish government initially claimed that the flight was only a navigational exercise, but later admitted that the aeroplane had U. S. electronic surveillance equipment and five specialists from FRA on board. Three days later, a Swedish Air Force search and rescue plane of the type Tp 47 (Catalina) was shot down by a Soviet MiG 15 fighter, but the crew was rescued by a nearby West German freighter ship. The Soviet Union denied any involvement in the disappearance of the DC 3, despite the fact that a raft from the aeroplane was found during the search with shrapnel from MiG 15 ammunition. In 1956, the Soviet leader Nikita Khrushchev admitted to Swedish Prime Minister Tage Erlander that the Soviet Union was indeed responsible for shooting down the plane, but this was not made public, not even to the relatives of the crewmen. Russia officially acknowledged the shooting down in 1991. In 2003, the wreck of the shot down DC 3 was found about 55 km east of Gotland. Several of the crewmen's remains were found in the fuselage and the damage to the plane showed that it really had been shot at by a Soviet MiG 15 fighter.
Ұйымдастыру құрылымы
FRA операциялық қызметі төрт бөлімге ұйымдастырылған: Сигналдық барлау қызметі (Signalunderrättelsetjänsten), Интернет операциялары бөлімі (Avdelningen för cyberverksamhet), Ішкі қолдау қызметтері бөлімі (Avdelningen för verksamhetsstöd) және Техникалық даму және басқа техникалық көмек бөлімі (Avdelningen för teknisk utveckling och annat tekniskt stöd). Бұдан өзге, бас директорға тікелей бағынатын командалық құрам және бірқатар мамандандырылған функциялар да бар.
FRA's operational activity are organized into four departments: The Signals Intelligence Service (Signalunderrättelsetjänsten), The Department for Internet Operations (Avdelningen för cyberverksamhet), The Department for Internal Support Services (Avdelningen för verksamhetsstöd) and The Department for Technical Development and Other Technical Assistance (Avdelningen för teknisk utveckling och annat tekniskt stöd). In addition to this there is also a command staff and a number of specialist functions reporting directly to the Director General.
Есептеу
TOP500 2007 жылдың қараша айындағы тізімінде әлемдегі бесінші орындағы ең жылдам суперкомпьютерге иелік еткендігін FRA-ға жатқызды. Бас директордың бас кеңесшісінің мәлімдемесінше, компьютер "криптография және ақпараттық қауіпсіздік" саласында қолданылып жатыр. 2013 жылдың қараша айына қарай бұл суперкомпьютер тізімнен мүлдем жойылды.
TOP500 credited FRA with owning the world's fifth fastest supercomputer in their November 2007 list. According to the director general's chief of staff, the computer is being used for "cryptography and information security." By November 2013, the supercomputer had fallen off the list.
Заңнамадағы өзгерістер
FRA 1942 жылдан бері Швецияда SIGINT өндіретін және басқаратын негізгі барлау агенттігі ретінде радиосигналдарды ұстаудың ұзақ тарихына ие. Алайда, 2009 жылға дейін FRA сымсыз байланыс ақпаратымен (COMINT) шектелген, оның ішінде сымсыз телефон және интернет сигналдары, бұл да көбінесе реттелмеген. Байланыстың радиодан кабельге көшуі үнемі артып келе жатқандықтан, 2003 жылы генерал Ове Викторин басқарған үкіметтік тергеу комиссиясы Геран Перссон кабинеті тарапынан FRA-ға кабельдік байланыс ақпаратын жинауға рұқсат беру мәселесін қарады, нәтижесінде заңнамаға өзгеріс енгізуді ұсынатын есеп дайындалды (SOU 2003:30). 2005 жылдың шілдесінде Қорғаныс министрі Лени Бьёрклунд заңнамалық өзгерістерді ұсынатын меморандумды (Ds 2005:30) жариялады, ол кейіннен Фредрик Райнфельдт кабинетіне және Қорғаныс министрі Микаэль Оденбергке жіберілді.
The FRA has a long history of intercepting radio signals, as the main intelligence agency producing and managing SIGINT in Sweden since 1942. However, up until 2009 the FRA was limited to wireless communications intelligence (COMINT), including wireless phone and Internet signals, something that was also left largely unregulated. As an ever increasing amount of communications have transferred from radio to cables, the question of enabling FRA to collect information from cable communication was addressed by Göran Persson's cabinet in a government appointed committee of inquiry led by General Owe Wiktorin in 2003, resulting in a report suggesting a change in legislation (SOU 2003:30). In July 2005, the Minister for Defence Leni Björklund published a memorandum (Ds 2005:30) with proposed legislation changes, later passed on to the Cabinet of Fredrik Reinfeldt and Minister for Defence, Mikael Odenberg.
FRA заңы
Жаңа заң жобасы (жоспар. 2006/07:63), көбінесе "FRA заңы" (FRA lagen) деп аталады, қорғаныс барлау актісіне, электрондық байланыс актісіне, 1980 жылғы құпиялылық актісіне (SFS 1980:100) өзгерістер енгізуді және SIGINT-ті реттейтін толық жаңа заңды құруды ұсынды. Тым кең ауқымды деп сынға ұшырағандықтан, парламенттік процедура кезінде көтерілген жеке өмірге қатысты алаңдаушылықтарды жою мақсатында, Үкімет көп ұзамай заңға түзету ұсынды (жоспар. 2008/09:201), сот шешімдерін міндетті ету арқылы жеке өмірдің құпиялылығын күшейту және барлау ақпаратты жинауға бірнеше шектеулер қою. Бұл түзету 2009 жылғы 14 қазанда Риксдагта қабылданды және 2009 жылғы 1 желтоқсанда күшіне енді (SFS 2008:717).
The new bill (Prop. 2006/07:63), generally referred to the "FRA law" (FRA lagen), proposed changes in the defence intelligence act, the electronic communications act, the secrecy act of 1980 (SFS 1980:100), and the creation of an all new law regulating SIGINT. Criticised for being too far reaching, in an attempt to address the privacy concerns raised during the parliamentary procedure, the Government soon thereafter proposed an amendment to the law (Prop. 2008/09:201), to strengthen protection of privacy by making court orders a requirement, and imposing several limits on the intelligence gathering. The amendment passed the Riksdag on 14 October 2009 and went into effect on 1 December 2009 (SFS 2008:717).
Қазіргі құқықтық база
Заңға сәйкес (SFS 2008:717), SIGINT тек бағалау мақсатында ғана рұқсат етіледі: және байланыс желілеріне қол жеткізу тек Қорғаныс барлау сотының шешімі бойынша жүзеге асырылады. Байланыс қызметтерін ұсынатын операторлар заң бойынша, құпиялылықты сақтай отырып, Швеция шекарасын кесіп өтетін кабельдік коммуникацияларды белгілі бір "өзара әрекеттесу нүктелеріне" жіберуге міндетті, онда сот шешімі негізінде деректерге қол жеткізу мүмкін болады. Заңнамаға қатысты компаниялардың саны "шешімді (шамамен он компанияға жуық)" деп бағаланды. Заң хабарды жіберуші де, алушы да Швецияда орналасқан жағдайда сигналдарды ұрып-соғу арқылы ақпарат жинауға рұқсат бермейді, тек Швеция шекарасын кесіп өтетін сигналдарды ғана ұрып-соғуға рұқсат береді. Бастапқыда FRA-ның SIGINT мүмкіндіктерін пайдалануға тек Үкімет, Үкімет кеңселері және Швеция Қарулы Күштері ғана құқылы болды. Кейіннен, Швеция Ұлттық полиция басқармасы мен SÄPO-ға да FRA-ны пайдалануға рұқсат берілді, бұл ретте басқа ережелер өзгеріссіз қалды. Заң жобасы (Prop. 2011/12:179) 2012 жылғы 28 қарашада Риксдагта Социал-демократиялық партияның қолдауымен қабылданды және 2013 жылғы 1 қаңтарда күшіне енді.
According to the law (SFS 2008:717), SIGINT is only permitted in order to assess: and only gets access to communication lines as decided by The Defence Intelligence Court. Communications service providers are legally required, under confidentiality, to transfer cable communications crossing Swedish borders to specific "interaction points", where data may be accessed after a court order. The number of companies affected by the legislation was estimated as "being limited (approximately ten)". The law does not permit intelligence gathering by interception of signals where both the sender and recipient is located in Sweden, only signals crossing the borders of Sweden. Initially, only the Government, the Government Offices and the Swedish Armed Forces could use FRA's SIGINT capabilities. a change was made allowing The Swedish National Police Board and SÄPO to make use of the FRA as well, under otherwise unchanged regulations. The bill (Prop. 2011/12:179) passed in the Riksdag on 28 November 2012 with the help of the Social Democratic Party, and went into force on 1 January 2013.
Деректерді сақтау
Жеке деректер сақталған болса, оларды 12 айдан астам сақтауға болмайды, бұл деректерді сақтау директивасымен рұқсат етілген ең ұзақ мерзімнен бір жылға кем. 2008 жылы, заңнама өзгергенге дейін, SVT телеарнасы анонимді дереккөзден алынған хабарға сүйене отырып, FRA жеке ақпаратты одан да ұзақ сақтап отырғанын хабарлады, бұл бір азаматтың полицияға шағымдануына себеп болды. Нәтижесінде, прокурор толыққанды тергеу бастамады, себебі сол кезде бұл заңға қайшы емес деп танылды.
Any personal data that may have been retained can not be stored for longer than 12 months, which is a year less than the maximum allowed by the Data Retention Directive. In 2008, prior to the change in legislation, a news report from SVT, based on an account from an anonymous source, alleged the FRA had been storing personal information for much longer; leading to a private citizen lodging a complaint with the police. Ultimately, a prosecutor did not launch a full scale investigation, as it was deemed not illegal at the time.
Қадағалау
FRA бірнеше сыртқы мемлекеттік органдардың жүйелі тексерулеріне жатады.
FRA is subject to regular reviews by several external government agencies.
Қорғаныс барлау соты
Барлық SIGINT қорғаныс барлау соты (швед. Försvarsunderrättelsedomstolen [sv]) – FRA-дан тәуелсіз және Үкімет тағайындаған, Киста қаласында орналасқан арнайы соттан рұқсат алуы тиіс. Оның құрамына төраға, оған бір немесе екі төраға орынбасары және төрт жыл мерзімге тағайындалған соттың 26 арнайы мүшесі кіреді. Соттың кворумы – төраға және екі арнайы мүшеден тұрады, әрбір жағдай жеке-жеке бағаланып, бекітіледі. 2009 жылы заң сарапшыларынан тұратын мемлекеттік мекеме түзетуді қарады (Prop. 2008/09:201) және ешқандай қарсылық білдірмеді:
All SIGINT has to be authorized by the Defence Intelligence Court (Swedish: Försvarsunderrättelsedomstolen [sv]), a special court based in Kista, independent of the FRA and appointed by the Government. It is composed of a chairman, assisted by one or two vice chairmen, and 2 6 special members of the court, holding office for four years. The quorum of the court is a chairman and two special members, and each case is assessed and approved individually. A government agency of legal experts reviewed the amendment (Prop. 2008/09:201) in 2009, and did not express any objection:
Блоқцитат|Шағымдануға тыйым салу швед заңнамасының қабылдаған негізгі қағидасынан өзгеше, атап айтқанда, сот шешіміне шағымдануға болады. Бірақ, шындығында, қазіргі уақытта жоғары сотқа шағымдану үшін рұқсат алу қажет, сондықтан көптеген жағдайларда алғашқы сот шешімі соңғы инстанция болып табылады. [ ] Арнайы омбудсменге шағымдану құқығы арқылы қол жеткізілетін пайдалар жоғары сапалы сот мүшелері мен өкілдері арқылы да қол жеткізілуі мүмкін. [Кеңес] ұсынылып отырған тағайындау процесі мүшелер мен өкілдердің жоғары сапалы болуына кепілдік береді деп санайды.|автор=Заңнама жөніндегі Кеңес|дереккөз=Пікір 2009 05 07
Blockquote|The ban on appeal deviates from the perceived main rule in Swedish law, namely that a decision of a court may be appealed. In reality, however, a leave to appeal is mostly required nowadays for a case to be considered by a higher court, which is why the first court decision is also the final instance for most cases. [ ] The marginal benefits to be gained with a right of appeal by the special ombudsman can equally well be achieved with high quality court members and delegates. [The Council] considers the proposed appointment process a guarantee for high quality members and delegates.|sign=The Council on Legislation|source=Opinion 2009 05 07
Қорғаныс барлау комиссиясы
Қорғаныс барлау комиссиясы (швед. Statens inspektion för försvarsunderrättelseverksamheten, SIUN) – FRA қызметін бақылауға, Қорғаныс барлау сотының шешімдерін орындауын қамтамасыз етуге және FRA қызметін реттейтін барлық заңдар мен ережелерді, соның ішінде жеке өмірге қатысты заңдарды сақтауын қадағалауға міндетті басқару органы. SIUN барлық сигналдарды алады және олар соттың рұқсатымен ғана FRA-ға беріледі. Комиссия сонымен қатар, егер біреу өзін рұқсатсыз SIGINT нысаны деп күдіктенсе, тергеу жүргізуге міндетті. Комиссияға сот шешімдерін қарау құқығы немесе өкілеттігі берілмеген.
The Defence Intelligence Commission (Swedish: Statens inspektion för försvarsunderrättelseverksamheten, SIUN) is the management authority tasked to supervise the FRA, ensuring it follows court orders issued by the Defence Intelligence Court, and that all laws and regulations governing FRA is followed, including privacy laws. SIUN obtains possession over all signals, and they are only made available to the FRA by permission of the court. Furthermore, the commission is obliged to launch an investigation whenever someone suspects they are the target of unauthorized SIGINT. The commission is not tasked or authorized to review decisions made by the court.
Швецияның деректерді қорғау органы
Швед деректерді қорғау органы – жеке тұлғаның құпиялылығын қорғауға міндеттелген Әділет министрлігіне бағынған мемлекеттік орган. Осы ретте, ол FRA-ның жеке деректерді қалай өңдейтінін тексеріп отырады. 2010 жылдың желтоқсанында екі жылдық аудиттен кейін, FRA-ны тексерумен айналысқан кеңес басқарған арнайы топ оның қызметі қолданыстағы заңнама шегінде жүзеге асырылатынын тоқтатты. Бұл өз кезегінде, Швеция ұлттық мүддеге қатысты маңызды ақпарат алатын еді, мұны 2008 жылы заң талқыланған кезде FRA бас директоры Ингвар Акессон және Сыртқы істер министрі Карл Бильдт екеуі де атап өткен. 2013 жылы Эдвард Сноуден бұқаралық ақпарат құралдарына ұсынған құжаттар Швецияның шетелдік барлау қызметтерімен ақпарат алмасып отырғанын растады, сондай-ақ Швецияның NSA-ға "жоғары маңызды ресейлік нысандар – басшылық, ішкі саясат және энергетика салалары туралы ерекше жинақ" ұсынғаны белгілі болды. Оған жауап ретінде қорғаныс министрі Карин Энстремнің Швецияның басқа елдермен барлау ақпаратын алмасуы "біздің қауіпсіздігіміз үшін маңызды" екенін, ал "барлау операциялары нақты заңнамалық базада, қатаң бақылауда және парламенттік қадағалау астында жүзеге асырылады" деген сөздері келтірілді. FRA байланыс бөлімінің басшысы Анни Боленьюс Рейтер агенттігіне: "Біз бірқатар елдермен халықаралық ынтымақтастық жасаймыз, бұл швед заңнамасымен қолдау табады, бірақ біз қандай елдермен ынтымақтасатынымыз туралы мәлімдемейміз" деді.
The Swedish Data Protection Authority is a public authority, organized under the Ministry of Justice, tasked to protect the individual's privacy. As such, it audits the FRA on how they process personal data. In December 2010, after a two year long audit, a special mission led by the board examining FRA concluded its operations are within bounds of applicable legislation. In return, Sweden could receive information of importance to the national interest, something the Director General of FRA Ingvar Åkesson and the Minister for Foreign Affairs Carl Bildt both stressed when the legislation was debated in 2008. In 2013, documents provided to the media by Edward Snowden appeared to confirm Sweden had shared intelligence with foreign intelligence agencies, revealing Sweden had provided the NSA with a "unique collection on high priority Russian targets such as leadership, internal politics, and energy." In response, Minister for Defence Karin Enström was quoted as saying that Sweden's intelligence exchange with other countries is "critical for our security" and that "intelligence operations occur within a framework with clear legislation, strict controls and under parliamentary oversight." Anni Bölenius, head of communications at the FRA, told Reuters: "We do in general have international cooperation with a number of countries, which is supported in Swedish legislation, but we do not comment on which ones we cooperate with".
Жаппай қадағалау
FRA заңнамасы өзгеріске ұшыралы бері күмәндану тудырып келеді, басты себебі – бұл өзгерістер жаппай бақылауға мүмкіндік береді деген жұртшылық пікірі. FRA бұл айыптауды нақты жоққа шығарады. FRA коммуникация бөлімінің басшысы Анни Болениус бұқаралық бақылау туралы жұртшылықтың пікірінің дұрыс еместігіне сенімді: «Біз өздігінен трафикті қоса алмаймыз. Себебін көрсетіп, рұқсат алуымыз қажет». 2013 жылы олар заңның ауқымын кеңейтуге қолдау көрсетті, оған SÄPO және Швеция Ұлттық Полиция Басқармасы да енді. 2009 жылы Заңнама жөніндегі Кеңес түзетуге қатысты пікірін білдірді (Prop. 2008/09:201), бұл «маңызды өзгерістерге» және «Конституция мен конвенциялармен қорғалған жеке өмірге қатысты қорғауды күшейтуге» әкелетінін айтты, себебі «SIGINT тек заңмен айқындалған нақты мақсаттармен ғана жүзеге асырылуы мүмкін, оған жалпы қылмыстық тергеу немесе алдын алу кірмейді». 2010 жылы Швецияның Жеке Деректерді Қорғау Орталығы жүргізген екі жылдық тексеруден кейін жарияланған баяндамада «FRA жалпы интернет қолданысын карталау мақсатымен жеке деректерді өңдейтінін көрсететін ешқандай дерек табылған жоқ» делінген. Алайда, Швецияның Жеке Деректерді Қорғау Орталығы FRA-ның барлық жағдайда заңды сақтамайтынын және оның заңға сәйкес келуін журналдар арқылы бақылаудың қиын екенін анықтады. Осы бірдей бұзушылық 2016 жылы қайтадан тексеру кезінде анықталды. Қазірге дейін FRA заңды бұзғаны үшін ешқандай санкцияға ұшырамады. 2014 жылы NSA ақпараттық ағып кетуі салдарынан LIBE Еуропалық Парламенттің міндетті емес резолюциясын қабылдады, ол Швецияны оның заңнамалық базасының Адам Құқықтары Еуропалық Конвенциясы (ЕҚАҚ) және ЕО деректерді қорғау заңнамасының стандарттарына сәйкес келуін қамтамасыз етуге шақырды.
The FRA have been contested since the change in its legislation, mainly because of the public perception the change would enable mass surveillance. The FRA categorically deny this allegation. Anni Bölenius, head of communications at the FRA, believes the public perception of mass surveillance is incorrect, saying: "It is not as we can turn on the traffic ourselves. We have to show cause and seek authorization." In 2013, they provided support for an expansion of the law, to also include SÄPO and The Swedish National Police Board. In 2009, The Council on Legislation expressed its opinion on the amendment (Prop. 2008/09:201), saying it results in "significant changes", "strengthening protection of privacy, as protected by the constitution and conventions", because "SIGINT may only take place with expressly stated purposes in accordance with the law, which does not include general criminal investigation or prevention." In 2010, a report issued after a two year long review by the Swedish Data Protection Authority said, "they hadn't made any observations indicating FRA process personal data in order to map general Internet usage." However, the Swedish Data Protection Authority found that the FRA did not follow the law in all cases, and that it was, in particular, difficult to follow up on how well the FRA follows the law through logs. The exact same violation was observed again by the authority in a follow up review in 2016. So far, no sanctions have been exacted on the FRA for not following the law. In 2014, as a result of the NSA leaks, LIBE passed a motion for a European Parliament non binding resolution, calling on Sweden to ensure its legislative frameworks were in line with the standards of ECHR and EU data protection legislation.