Кіріспе
Luna 16 – 1970 жылы кеңестік Luna бағдарламасының құрамына кірген, адамсыз ғарыш миссиясы. Бұл Айға қондырып, Жерге ай топырағының үлгісін әкелген алғашқы роботтық зонд болды. 101 грамм (3,56 унция) үлгі Mare Fecunditatis аймағынан алынған еді. Бұл Кеңес Одағының ай топырағын сәтті қайтару бойынша алғашқы миссиясы және жалпы ай топырағын қайтару бойынша үшінші миссия болып табылады.
Luna 16 was an uncrewed 1970 space mission, part of the Soviet Luna program. It was the first robotic probe to land on the Moon and return a sample of lunar soil to Earth. The 101 grams (3.56 ounces) sample was returned from Mare Fecunditatis. It represented the first successful lunar sample return mission by the Soviet Union and was the third lunar sample return mission overall.
Шолу
Ғарыш кемесі екі біріктірілген сатыдан құралды, жоғары көтерілу сатысы төмен түсу сатысының үстіне орнатылған. Төмен түсу сатысы – төрт қону тірегі, жанармай бактары, қону радарі және екі қозғалтқыштан тұратын цилиндр тәрізді корпус болды. Негізгі төмен түсу қозғалтқышы кемені биіктігі мен жылдамдығына сүйеніп, борттық компьютер анықтаған тоқтау нүктесіне дейін баяулату үшін қолданылды. Тоқтағаннан кейін ақырғы қону үшін аз күшті қозғалтқыштар тобы пайдаланылды. Төмен түсу сатысы сонымен қатар жоғары көтерілу сатысы үшін ұшыру алаңы ретінде де қызмет етті. Көтерілу сатысы – дөңгеленген жоғарғы бөлігі бар кіші цилиндр. Оның ішінде герметикалық жабық топырақ үлгісін сақтауға арналған цилиндр тәрізді контейнер орналасқан. Ғарыш кемесінің төмен түсу сатысы теледидар камерасымен, радиация және температура мониторларымен, телекоммуникациялық жабдықтармен және ай топырағының үлгісін алуға арналған бұрғылау құрылғысы бар созылатын қолмен жабдықталған.
Миссияның қысқаша мазмұны
Луна 16 автоматтандырылған станциясы Жер орбитасынан Айға қарай ұшырылды және 13 қыркүйекте орта траекторияны бір рет түзеткеннен кейін, 1970 жылғы 17 қыркүйекте 70° көлбеулікпен 111 км-лік шеңберлі Ай орбитасына енді. Осы орбитадан Айдың гравитациясы зерттелді. 18 және 19 қыркүйекте екі орбиталық түзету жасалғаннан кейін, перилуна 15,1 км-ге дейін төмендетілді, сондай-ақ қонуға дайындық барысында еңіс өзгертілді. 20 қыркүйекте 05:12 UTC-де Ай бетіндегі негізгі тежегіш қозғалтқыш іске қосылды, бұл Ай бетіне түсуді бастады. Алты минуттан кейін, 05:18 UT-де ғарыш кемесі 0°41' оңтүстік ендікте және 56°18' шығыс бойлықта, Маре Фекундатиттің (Жердестік теңізі) солтүстік-шығыс аймағында, Вебб кратерінен батысқа қарай 100 шақырым және Лангренус кратерінен солтүстікке қарай 150 шақырым жердегі мақсатты аймаққа қауіпсіз қонды. Бұл Айдың түнгі жағына жасалған алғашқы қону болды, себебі Күн шамамен 60 сағат бұрын батқан еді. Негізгі түсу қозғалтқышы 20 м биіктікте, ал қону реактивтері 2 м биіктікте 2,4 м/с жылдамдықпен тоқтатылды, содан кейін тік еркін құлау орын алды. Қону кезінде ғарыш кемесінің массасы 1880 килограммды құрады. Қонудан кейін бір сағаттан кем уақыт өткен соң, 06:03 UTC-де автоматты бұрғы топырақ үлгісін алу үшін Ай бетіне енді. Жеті минут бұрғылаудан кейін, бұрғы 35 сантиметр тереңдікте тоқтады, содан кейін үлгісін алып, доға тәрізді қозғалыспен ғарыш кемесінің үстіне көтеріп, айлық материалды негізгі ғарыш кемесінің платформасына орнатылған кішкентай шар пішіндес капсулаға салды. Бұрғылау түтігіндегі реголит бағанасы содан кейін топырақ үлгісі контейнеріне ауыстырылды.