Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Луна 13 (Е 6М сериясы) — Кеңес Одағының Луна бағдарламасы бойынша адамсыз ғарыш миссиясы.
Luna 13 (E 6M series) was an uncrewed space mission of the Luna program by Soviet Union.
Шолу
Luna 13 ғарыш кемесі Molniya M зымыратымен Айға қарай ұшырылды және 1966 жылғы 24 желтоқсанда Oceanus Procellarum ("Дауыл мұхиты") аймағында жұмсақ қонуға қол жеткізді. Ғарыш кемесінің гүл тәрізді қаптамасы ашылып, антенналар орнатылды және қонудан кейін төрт минут өткен соң Жерге радиосигналдар жіберіле бастады. 1966 жылғы 25 және 26 желтоқсанда ғарыш кемесінің теледидар жүйесі жақын жердегі Ай ландшафтының Күннің әртүрлі бұрыштарындағы панорамаларын берді. Әр панораманы таратуға шамамен 100 минут уақыт кетті. Ғарыш кемесі механикалық топырақ өлшегіш пенетрометр, динамиограф және сәулелену тығыздық өлшегішпен жабдықталған, олар Ай бетінің механикалық және физикалық қасиеттері туралы, сондай-ақ ғарыш сәулесінің шағылысуы туралы мәліметтер алуға мүмкіндік берді. 1966 жылғы 28 желтоқсанда ғарыш кемесінен сигнал тоқтады. Luna 13 Ай бетіне сәтті қонған үшінші ғарыш кемесі болды (Luna 9 және американдық Surveyor 1-ден кейін). Зонд 1966 жылғы 24 желтоқсанда сағат 18:01 UTC-де, Крафт және Селевкис кратерлері арасында 18°52' солтүстік ендік және 62°3' батыс бойлықтағы Дауыл мұхитына қонды. Алдыңғысына қарағанда, ауыр Luna 13 қондырғысы (113 килограмм) әдеттегі бейнелеу жүйесімен қатар ғылыми құралдар жиынтығын да алып жүрді. Қондырғының герметикалық корпусындағы үш осьті акселерометр қону күштерін тіркеп, соққы кезінде топырақтың құрылымын анықтады. Желдеуішті серіппелермен жабдықталған екі иілім де орнатылды. Олардың бірінде Ай реголитіне енуге қажетті күшті өлшеуге арналған пенетрометр орналасқан, ал ену күші шағын жарылғыш заряд арқылы қамтамасыз етілді. Екінші иілімде Айдың беткі қабат реголитінің тығыздығын анықтау үшін пайдаланылған кері шағылыс денитометрі (backscatter densitometer) орналасқан. Төрт радиометр беттен инфрақызыл сәулеленуді тіркеді, осыған сәйкес, түскі уақытта температура 117 ±3 °C шамасында болды, ал сәулелену детекторы сәулелену деңгейі адамдар үшін қауіпті емес екенін көрсетті. Қондырғы Ай бетінің бес панорамасын жіберді, олар Luna 9-дан көрінгенге қарағанда тегіс жерді көрсетті. Стереосуреттерді беруге арналған екі камераның бірі істен шықты, бірақ бұл фотосуреттердің сапасын нашарлатпады. Пенетрометр реголиттің тығыздығын 800 кг/м3 деп өлшеді. Толығымен сәтті аяқталған миссиядан кейін 28 желтоқсанда сағат 06:13 UTC-де бортындағы батареялар толыққандықтан байланыс үзілді.
The Luna 13 spacecraft was launched toward the Moon onboard a Molniya M and accomplished a soft landing on 24 December 1966, in the region of Oceanus Procellarum ("Ocean of Storms"). The petal encasement of the spacecraft was opened, antennas were erected, and radio transmissions to Earth began four minutes after the landing. On 25 and 26 December 1966, the spacecraft television system transmitted panoramas of the nearby lunar landscape at different Sun angles. Each panorama required approximately 100 minutes to transmit. The spacecraft was equipped with a mechanical soil measuring penetrometer, a dynamograph, and a radiation densitometer for obtaining data on the mechanical and physical properties and the cosmic ray reflectivity of the lunar surface. Transmissions from the spacecraft ceased on 28 December 1966. Luna 13 became the third spacecraft to land successfully on the surface of the Moon (after Luna 9 and the American Surveyor 1). The probe landed in the Ocean of Storms at 18:01 UT on 24 December 1966, between the Krafft and Seleucus craters at 18°52' north latitude and 62°3' west longitude. Unlike its predecessor, the heavier Luna 13 lander (113 kilograms) carried a suite of scientific instruments in addition to the usual imaging system. A three axis accelerometer within the pressurized frame of the lander recorded the landing forces during impact to determine the soil structure down to a depth of A pair of spring loaded booms were also deployed. One of these booms carried a penetrometer, designed to measure the forces required to penetrate the lunar regolith – the penetrating force being supplied by a minute explosive charge. The other boom carried a backscatter densitometer that was used to infer the density of the lunar near surface regolith. Four radiometers recorded infrared radiation from the surface indicating a noon temperature of 117 ±3 °C while a radiation detector indicated that radiation levels would be less than hazardous for humans. The lander returned a total of five panoramas of the lunar surface, showing a more smooth terrain than seen by Luna 9. One of the two cameras (intended to return stereo images) failed, but this did not diminish the quality of the photographs. The penetrometer measured the regolith density at 800Kg/m3. After a fully successful mission, contact was lost at 06:13 UTC on 28 December when the on board batteries were exhausted.