Уолтер Ситрин: Британдық кәсіби одақтардың қайта жаңғыртушысы

Кіріспе

Британдық кәсіподақ жетекшісі

Уолтер МакЛеннан Цитрин, 1-ші Барон Цитрин (22 тамыз 1887 – 22 қаңтар 1983) – ХХ ғасырдың жетекші британдық және халықаралық кәсіподақ жетекшілерінің бірі және көрнекті қоғам қайраткері. Дегенмен, оның мәжілістерді өткізуге арналған әйгілі нұсқаулығынан – «Төрағалықтың ABC» – басқа, ол еңбек қозғалысы тарихында көбінесе еске алынбайды. Соңғы кезде еңбек тарихшылары Цитриннің рөлін қайта қарастыруды бастады. 1926 жылдан 1946 жылға дейін Кәсіподақтар Конгресінің (TUC) Бас хатшысы қызметін атқарып, ол оның рөлін қайта анықтады және осы арқылы әлдеқайда үйлесімді және тиімді кәсіподақ күштерін құруға көмектесті. Бұл өз кезегінде 1939 жылдан бастап Лейборист партиясын үкіметтік әлеуметтік-демократиялық күшке айналдырды. Цитрин 1928 жылдан 1945 жылға дейін сол кездегі ықпалды Халықаралық кәсіподақтар федерациясының (IFTU) президенті болды. Ол сондай-ақ 1931 жылдан бастап TUC/Лейборист партиясының Ұлттық бірлескен кеңесінің бірлескен хатшысы және 1946 жылға дейін Ұлыбританияның «Daily Herald» газетінің директоры болды, ол сол кезде үлкен таралымы бар және зор ықпалға ие Лейборист газеті болатын. Осы маңызды лауазымдарда Цитрин еңбек қозғалысының өндірістік және саяси қанаттарында зор ықпалға ие болды. Оның белсенді қатысуы 1931 жылы британдық Лейборист үкіметінің құлауынан кейін туған терең дағдарыстан және ауыр жеңілістен кейін оның қалпына келуіне көмектесті. Әсіресе, ол 1930-жылдардың ортасынан бастап Лейборист партиясының сыртқы саясатын қайта құруда, әсіресе қарулану мәселесінде және Уинстон Черчилльмен бірге жұмыс істеген барлық партиялық Анти-нацистік кеңес арқылы маңызды рөл атқарды. 1945 жылы ол Лондондағы Дүниежүзілік кәсіподақтар конференциясына көптеген танымал кәсіподақ жетекшілерімен бірге қатысты. Цитрин Черчилльтің соғыс уақытындағы барлық партиялық коалициялық үкіметінде қызмет ету ұсынысынан бас тартты. Ол жеке кеңесші лауазымын қабылдады, бұл оған премьер-министрге толық қол жеткізуге және соғыс бойы TUC атынан барлық министрлерге айтарлықтай ықпал етуге мүмкіндік берді. Еңбек және Ұлттық қызмет министрі болған Бевинмен бірге олар ұйымдасқан жұмысшы табының жеңіске жету үшін ынталы өндірістік күшін жұмылдырды және бағыттады. Цитрин сондай-ақ АҚШ және КСРО кәсіподақтарымен премьер-министрдің өкілі ретінде жұмыс істеді. Бұл соғыс күш-жігеріне қосқан үлкен үлесі Черчилльдің 1940-1945 жылдардағы үкіметіндегі Лейборист министрлерінің беделін нығайтты, бұл 1945 жылы Лейборист партиясының көпшілік үкімет ретінде сайлануына үлкен көмек көрсетті. Бұл үкіметтің радикалды бағдарламасы 1930-жылдардағы Ұлттық бірлескен кеңесте қалыптасты. Осы жаңа бедел мен мәртебеге ие болған кәсіподақтар барлық тараптар үшін «мемлекеттік құрылымның бір бөлігі» ретінде қарастырылды. Алайда, Цитрин бастапқыда Ресей революциясын және Кеңес Одағымен сауда-саттық жасауды ынталы түрде қолдады – ол Лениннің «Электрлік Республикасы» деп атаған нәрсесіне ғибраткер болды. Ол 1925 жылы Кеңес Одағына алғашқылардың бірі болып барды және 1935, 1941, 1943, 1945 және 1956 жылдары тағы да барды. Алайда, 1931-1936 жылдары Берлинде орналасқан IFTU президенті ретінде ол Гитлердің көтерілуіне және үлкен неміс кәсіподақ және жұмысшы қозғалысының жойылуына коммунистердің жік салатын тактикасының бір бөлігі ретінде қарады. Ол және Бевин Ұлыбританияда мұндай оқиғаның алдын алуға бел буды, бұл оларға кәсіподақтар мен Лейборист партиясының ішіндегі оппозициямен байланыста коммунистік қастандық туралы күшейген сезімді тудырды. Бұл «Социалистік лига» сияқты солшылдар тарапынан көптеген наразылықтарға әкелді, бұл олардың оған деген көзқарасын өзгертті. Майкл Футтың Анерин Беван туралы жазған өмірбаяны осыған дәлел. Цитрин TUC Бас хатшысы ретінде Цитрин және оның Бас кеңесінің жеті мүшесі Францияға барып, Конфедерация Женераль дю Травальдғы әріптестерімен «Гитлеризмге қарсы соғысты жүргізу үшін екі кәсіподақ қозғалысы арасындағы тығыз ынтымақтастықты қамтамасыз ету үшін» кеңес өткізді. Тек Коммунистік партия мен Коминтерннің органы «The Daily Worker» (кейіннен «The Morning Star») ғана оларды нацистік-кеңес келісімін қолдағандықтан сынға алды. Цитрин және оның әріптестері 1940 жылдың сәуір айында «Daily Worker» газетін қорлау үшін сотқа берді. Бұл іс алты күнге созылды, екі жақта да Корольдің кеңесшілері болды. Сотталушы Стейбл мырза Цитрин мен Бас кеңеске қатысты қорытынды шығара отырып былай деді: «Менің ойымша, бұл жамандау шынымен де бастау алған, ұзаққа созылған және табанды, әдісімен адал емес, ол шетелден шықты, ал сотқа әкелінгенде, айыпталушының куәгерлер алқасына барып, маған шындықты айтуға батылы жетпеді». Цитрин мен оның әріптестеріне едәуір өтемақы төленді және сот шығындары өтелді, бірақ олар ешқашан төленбеді, өйткені «Daily Worker» сот шешімінен екі күн өткен соң баспагерін өзгертті. TUC Цитриннің жазған толық сот шешімін жариялады: «Цитрин және басқалар v Паунтни: Daily Worker-дің 1940 жылғы жала жабу ісі». Цитринге қатысты солшылдардың берген теріс бағасының көрсеткіші ретінде «жалақорлық ойлап тапқан өтірік» әлі де нақты оқиғаға немесе Цитриннің себептерге берген жауабына сілтеме жасамастан мақалаларда пайда болып тұрады.

Walter McLennan Citrine, 1st Baron Citrine, (22 August 1887 – 22 January 1983) was one of the leading British and international trade unionists of the twentieth century and a notable public figure. Yet, apart from his renowned guide to the conduct of meetings, ABC of Chairmanship, he has been little spoken of in the history of the labour movement. More recently, labour historians have begun to re assess Citrine's role. By redefining the role of the Trades Union Congress (TUC), whose General Secretary he was from 1926 until 1946, he helped create a far more coherent and effective union force. This, in turn, transformed the Labour Party into a substantial social democratic force for government from 1939. Citrine was also President of the then influential International Federation of Trade Unions (IFTU) from 1928 until 1945. He was also joint Secretary of the key TUC/ Labour Party National Joint Council from 1931 and a director of the UK Daily Herald newspaper until 1946 which was then a mass circulation Labour paper with considerable influence. In these important roles, Citrine was highly influential in the industrial and political wings of the labour movement. His prominent involvement helped secure its recovery after the deep crisis and crushing defeat which followed the fall of the British Labour government in 1931. In particular, he played a key role from the mid 1930s in reshaping Labour's foreign policy, especially as regards re armament and through the all party Anti Nazi Council in which he worked with Winston Churchill. In 1945, he attended the World Trade Union Conference in London alongside many renowned trade unionists. Citrine declined Churchill's offer to serve in his all Party war time coalition government. He did accept the position of Privy Councillor and this gave him total access to the Prime Minister and considerable influence with all Ministers on behalf of the TUC throughout the war. Together with Bevin who became Minister of Labour and National Service, they mobilised and directed the organised working classes' enthusiastic productive effort for victory. Citrine also acted as an envoy for the Prime Minister with the U. S and Soviet trade unions. This major contribution to the war effort immensely strengthened the position of the Labour ministers in Churchill's government of 1940 to 1945 which greatly assisted Labour's election as a majority government in 1945. That government's radical programme had been shaped on the National Joint Council of the 1930s. With this new prestige and standing, the trade unions came to be regarded as 'an estate of the realm', by all parties. However, Citrine had originally been a keen supporter of the Russian Revolution and trade with the Soviet Union – an admirer of what he described as Lenin's 'Electric Republic'. He was one of the first to visit the Soviet Union in 1925 and would do so again in 1935, 1941, 1943, 1945 and 1956 However, as president of the IFTU, based in Berlin from 1931 to 1936, he saw the rise of Hitler and the destruction of the huge German trade union and labour movement partly as the fault of the communists' divisive tactics. He and Bevin were determined to prevent such an occurrence in Britain which perhaps gave them a heightened sense of communist conspiracy in its dealings with internal opposition within the unions and the Labour Party. Thar caused much hostility by the left, such as the Socialist League, which would colour the attitude of many leftists to him thereafter. Michael Foot's biography of Aneurin Bevan is indicative of that. Citrine wrote As TUC General Secretary, Citrine and seven members of his General Council had gone to France to confer with its counterparts in the Confederation Generale du Travail "to secure close co operation between the two trade union movements to prosecute the war against Hitlerism". Only The Daily Worker (later The Morning Star), organ of the Communist Party and the Comintern, were likely to criticize them for that since they were supporting the Nazi Soviet Pact. Citrine and his colleagues sued the Daily Worker for libel in April 1940 in a case that lasted six days, with Queen's Counsel on both sides. In finding for Citrine and the General Council, Mr Justice Stable said:
"This libel was, in my judgement, inspired in its origin, it was protracted and persistent, it was unscrupulous in its method, it was inspired from abroad, and when brought to the bar of justice, the defendant had not the courage to go into the witness box and tell me the truth." Citrine and his colleagues were awarded substantial damages and their costs, but they were never paid, as the Daily Worker changed publishers two days after the judgement. The TUC published the full judgement in a pamphlet by Citrine: Citrine and others v Pountney: The Daily Worker Libel Case 1940. Indicative of the inaccurate press that Citrine still receives by the left, the "malicious invention" continues to appear in articles without any reference to the real story or to Citrine's reasoned rebuttal.

Финляндия

Цитрин 1939 жылдың соңында Финляндияға кеңестік әскерлердің кіріп кетуіне толығымен қарсы болды және Еңбек партиясы мен Тұтынушылардың біріккен кеңесіне (TUC) есеп беру үшін Еңбек кеңесінің делегациясына қосылуға көндірілді. 1940 жылдың қаңтарында ол Финляндияға Кеңес Одағына қарсы Қысқы соғыс қызып тұрғанда барды. Ол генерал Карл Маннергеймнен бастап, кеңес тұтқындарына дейін көптеген адамдармен сұхбаттасты. Ол Маннергейм желісінің Сумма секторындағы фронтқа жақын болды. Өзінің осы қысқа сапары туралы естеліктерін "Менің фин күнделігімде" жазды.

Кеңес Одағы

1941 жылдың қазан айында ол басшылық еткен ТҮК делегациясы Австралияның HMAS Norman әскери кемесімен Арктика жолы арқылы Исландиядан Кеңес Одағына (Архангельск) сапар жасады. Олар совет кәсіподақтарымен бірлесіп құрған Англо-Советтік кәсіподақ комитеті, Германияның Ресейге басып кіргеннен кейін нацистерге қарсы ағылшын-совет одағын нығайтуға бағытталған ТҮК-тің дипломатиялық күш-жігерінің бір бөлігі болды. Кеңес Сыртқы істер министрі Молотов олардан соғыста британдық көмекті арттыру туралы сұрау үшін кездесу өткізуді сұрады, ал Цитрин оралған соң Черчилль мен Иденге бұл туралы мәлімдеді. Бұл, Ұлыбританиядан Кеңес Одағына соғыс материалдарын жеткізу мақсатындағы Арктика конвойлары құрылмас бұрын болды.

Соғыстан кейінгі

1945 жылы Лейборист партиясы билікке келген кезде, Цитрин TUC-тан зейнетке шығуға дайын болған, бірақ Атли мен Бевин оны үкіметке шақырмады. 1946 жылы Отын және Электр энергетикасы министрі Эммануэль Шинвеллдің шақыруымен ол жаңадан ұлттандырылған Ұлттық Көмір Басқармасына қосылды, және сол кездегі 700 000-ға жуық шахтерлердің әл-ауқатын жақсартумен айналысатын рөл берілді (шахтадағы жуынатын бөлмелер, жазғы мектептер және бірлескен кеңесу үшін құралдар). Ол бір жыл қызмет еткенше, Шинвелл оны Британдық Электр Энергиясы Басқармасының (кейіннен 1955 жылдан бастап Орталық Электр Энергиясы Басқармасы) төрағасы етіп тағайындауды ұсынды. 1947 жылы Премьер-министр Атли бұрынғы электрик үшін бұл «романтикалық» тағайындаманы бекітті. Ол осы қызметте он жыл бойы жұмыс істеді (1962 жылға дейін кеңесші ретінде жартылай уақытпен қызмет етті). Осы рөлде ол толығымен жаңа мансапқа қадам басты, сондықтан оның естеліктерінің екінші томы «Екі мансап» деп аталды. 1945-1946 жылдары Цитрин TUC-та Премьер-министр Клемент Атлимен, Сыртқы істер министрі Эрнест Бевинмен және басқа Лейборист көшбасшыларымен бірге коммунистерге қарсы сыртқы саясатты әзірлеу үшін жұмыс істеді. Ол Америка Еңбек Федерациясымен ынтымақтасып, әлем бойынша, әсіресе Вест-Индияда коммунистік емес кәсіби одақтарды нығайтуға жұмыс істеді.

Жеке өмір

1914 жылы Уолтер Ситрин өмірлік серіктесі Дороти Эллен ("Дорис") Слэйдке (1892–1973) үйленді және олардың екі ұлы болды. Олар 1925/26 жылдары Уэмбли паркіне қоныстанды. 1955 жылы олар Дорислейд 59, Ройстон Парк Роуд, Хатч-Энд (Пиннер) мекенжайында тұрды. Оның әйелі 1973 жылы қайтыс болды, ал Ситрин кейін Девондағы Бриксемге көшіп барды. Ол Харроу Велд зиратында жерленген. 1935 жылы туған күніне арналған құрмет көрсету тізімінде Британ империясы орденінің командирі (KBE) атанды, 1940 жылы құпия кеңесші болды және 1946 жылы Миддлсекс графтығындағы Уэмблиден барон Ситрин титулын алды, бұл оның ұзақ жылдар бойы осы аймақпен байланысының нәтижесі болды. 1958 жылы туған күніне арналған құрмет көрсету тізімінде Британ империясы орденінің Ұлы крестімен (GBE) марапатталды. 1946 жылы ТКК-дан зейнеткерлікке шығып, бір жыл бойы Ұлттық көмір кеңесінің мүшесі болды. Содан кейін 1947 жылдан 1957 жылға дейін Орталық электр энергиясы басқармасының төрағасы болды (және тағы бес жыл бойы жартылай штаттан жұмыс істейтін кеңес мүшесі болды), содан соң жетпістен асқан шағында толық зейнеткерлікке шықты. 1960 жылдары Лордтар палатасындағы пікірталастарға қатыса бастады және сол онжылдық бойы көптеген жақсы қабылданған сөздерімен көзге түсті. 1975 жылы Лорд Ситрин өзінің бұрынғы кәсіби одағы ЭТУ-ның трибунасында соңғы рет пайда болды, одақтың ең жоғары наградасы – алтын белгісін және делегаттардың зор құттықтауын алды. 1960 жылдары ол өзінің автобиографиясын екі томдық "Адамдар мен еңбек" (1964) және "Екі мансап" (1967) аттарымен жариялады, бұл оның көркем жазу дағдысын көрсетті, сонымен қатар оқиғалар орын алғанда мұқият стенографиялық жазбаларға негізделген, өз заманының ең толық және ең жақсы баяндамаларының бірі болды.

Негізгі дереккөздер

Цитрин, Уолтер. Мен шындықты Ресейде іздедім (1936). Ситрин, У. Төрағалық жасау негіздері (1939), еңбек жиналыстары үшін нұсқаулық. Лорд Ситрин [У. М. Ситрин]. Адамдар мен жұмыс: автобиография (1964). Ситрин, У. Екі мансап: автобиографияның екінші томы (1967).