Кіріспе
Пентала Харикришна (1986 жылғы 10 мамырда туған) – үнділік шахмат гроссмейстері. 2001 жылы гроссмейстер атағын алғаннан кейін ол Үндістанның ең жас гроссмейстері атанды, бірақ қазір бұл рекорд Гүкеш Д.-де. 2001 жылы Комонвелл чемпионы, 2004 жылы жасөспірімдер арасындағы әлем чемпионы, ал 2011 жылы Азия чемпионатының жекелей чемпионы атанды. Қазіргі таңда Үндістандағы рейтинг бойынша алтыншы орында тұр. Харикришна 2012 жылы Tata Steel Group B турнирін, ал 2013 жылы Biel MTO Masters Tournament Open турнирін жеңіп алды. 2000 жылдан 2012 жылға дейін Үндістан құрамасынан жеті шахмат Олимпиадасына қатысты және 2010 жылы командалық әлем чемпионатында қола жүлдеге ие болды. Азия командалық чемпионатында Харикришна бір рет командалық алтын, екі рет командалық күміс және бір рет жеке қола жүлдесін жеңіп алды. 2013 жылдың ақпан айында Харикришнаның FIDE рейтингісі алғаш рет 2700-ден асты. 2016 жылдың қарашасында FIDE рейтингі 2768-ге жетіп, ол әлемнің үздік он шахматшысының қатарына енді.
Pentala Harikrishna (born 10 May 1986) is an Indian chess grandmaster. He became the youngest grandmaster from India after attaining the title in 2001, a record now held by Gukesh D. He was Commonwealth Champion in 2001, World Junior Champion in 2004, and Asian Individual Champion in 2011. He is currently sixth highest rated player in India. Harikrishna won the Tata Steel Group B in 2012 and the Biel MTO Masters Tournament Open event in 2013. He represented India at seven Chess Olympiads from 2000 to 2012 and won team Bronze at the World Team Chess Championships in 2010. At the Asian Team Championships, Harikrishna won team gold once, team silver twice and individual bronze once. In February 2013, Harikrishna's FIDE rating passed 2700 for the first time. He broke into the top ten players in the world in November 2016 with a FIDE rating of 2768.
Ерте өмір
Пентала Харикришна Үндістанның Андхра-Прадеш штатындағы Гунтур қаласында дүниеге келген. Ол 4 жасында шахматты өз бабасы Ранга Раодан үйренді, ол оның алғашқы шахмат жаттықтырушысы болған.
Жас
Харикришна өте табысты жас ойыншы болды. Ол Үндістанның 8 жасқа дейінгі (1993), 10 жасқа дейінгі (1995), 14 жасқа дейінгі (1999), 15 жасқа дейінгі (1998) және 18 жасқа дейінгі (1998) жастағылар арасындағы чемпионаттарда жеңіс оді. 1999 жылы Ұлттар Достастығының шахмат чемпионатында 18 жасқа дейінгілер арасында жүлделі орын алды. 1996 жылы 10 жасқа дейінгілер арасындағы әлем чемпионатында жеңіске жетті. Оның өркендеуі соншалық болды, 14 жас 5 айлық шағында ол 2000 жылғы Шахмат Олимпиадасына Үндістан құрамасына қосылды, 11 турдың 6.5-ін ұтып, алғашқы гроссмейстер нормасын иеленді. Екінші және үшінші нормалар Corus Group B турнирінде 6.5/13 нәтижемен бесінші орын алып, Азия чемпионатында 7/11 есебімен жетінші орынды бөлісу арқылы көп ұзамай орындалды. Осы соңғы норма оны 2002 жылғы FIDE әлем чемпионатында өнер көрсетуге мүмкіндік берді (бірінші турда Александр Белявскийге есе жіберді) және 2000 жылдың шілде айындағы рейтингтік тізімде қажетті 2500 FIDE рейтингісіне жеткендіктен гроссмейстер атағын ресми түрде алды.
2001-2004 жылдар
Содан кейін ол Лондонда өткен Достастық чемпионатында тең түскен ойын нәтижесімен жеңіске жетті, сосын 2002 жылдың басында Хастингс шахмат конгресінде Алексей Барсов пен Кришнан Сасикиранмен тең түскен ойын нәтижесімен бірінші орын алды. 2002 жылғы Ұлттық "А" чемпионатында Сасикираннан жарты ұпай кем қалды. 2002 жылдың шілдесі мен 2003 жылдың қаңтары аралығындағы нашар нәтижелер салдарынан 29 рейтингтік ұпай жоғалтса да, Харикришна келесі рейтингтік кезеңде оларды қалпына келтірді, Хастингсте үшінші орын алып, Мумбайдағы Ұлттық "А" чемпионатында екінші орын алды. 2003 жылғы Британ чемпионатында Василиос Котрониас пен Пол Мотванимен екінші орынды бөлісті, ал кейін Абу-Дабиде Василий Емелин, Смбат Лупутян және Павел Коцурмен бірінші орынды бөлісті. Харикришнаның жағдайы Шаржа ашық турнирінде екінші орынмен, Парсвант ашық турнирінде жетінші орынмен, Тата ашық турнирінде бесінші орынмен және Дакада өткен Азиялық аймақтық 3.1б турнирінде екінші орынмен жалғасты. Бірнеше айдан кейін ол Дубай ашық турнирінде тең түскен ойын нәтижесімен алтыншы орын алды (он екі ойыншы Шакрияр Мамедьяровтан жарты ұпай кем түсті). 2003 жылдың қаңтары мен 2005 жылдың қазаны аралығында Харикришнаның рейтингі 2539-дан 2673-ке дейін өсті, 2004 жылдың шілдесінде 2600-ге жетті. Харикришна 2004 жылы Триполиде өткен ФИДЕ әлем чемпионатының екінші турында, Василь Иванчукқа қарсы тез ойын нәтижесімен 3:1 есебімен жеңіліп, турнирден шығарылды, бірақ Абу-Даби ашық турнирінде Дмитрий Бочаровтан жарты ұпай кем түскен ойын нәтижесімен төртінші орынды иеленді. Ол Пунадағы Супер-ГМ турнирінде жеңімпаз Ливиу Дитер Нисипеанудан бір ұпай кем қалды, үшінші орын алды, тіпті оған қарсы жеке ойында жеңіске жетті және шахмат Олимпиадасында Үндістан үшін жақсы өнер көрсетті. Осы жетістіктердің нәтижесінде 2004 жылдың қараша айында Үндістанның Кочи қаласында өткен Жасөспірімдер арасындағы әлем чемпионатында 10/13 ұпай жинап жеңіске жетті, Тигран Л. Петросян мен Чжао Цзюнь жарты ұпай кем қалды.
2005-2009 жылдар
Мұндай табыс 2005 жылдың басында Бермудада өткен турнирге шақыру алып келді. Сегізінші раундта Борис Гельфандқа жеңіліп қалғанына қарамастан, соңғы екі раундтағы жеңісі оған бірінші орынға теңесуге мүмкіндік берді. Содан кейін Дос-Эрменаста да тең нәтижеге қол жеткізіп, HB Global Challenge-де тай-брейкте бесінші орын алды. Харикришна бұрынғы Висванатан Ананд жаттықтырушысы Элизабар Убилавамен жұмыс істеуге кірісіп, ойын деңгейін жақсартуды көздеді. Осыдан кейін ол Санжин қонақ үй кубогын жеңіп алды, қарсыластарынан 8.5/11 есебімен бір ұпайға басымдық танытты. Майнц Ордиз ашық турнирінде екінші орынды бөлісті. Лозанна Мастерс турнирінде тең нәтижеге қол жеткізгеннен кейін, 2005 жылдың қазан айында Essent Crown Group турнирінде 4/6 ұпай жинап жеңіске жетті. 2005 жылғы желтоқсанда өткен Әлем кубогында Харикришна Ю Шаотенгті 3:1, ал Джованни Весковиді 4:2 есебімен жеңіп, үшінші раундта Алексей Дриевке қарсы 2.5-1.5 есебімен жеңіліске ұшырады. 2006 жылдың наурыз айында Рейкьявик ашық турнирінде 7/9 ұпай жинап, жеңімпаз Габриэль Саргисян, Ахмед Адли, Мамедьяров және Игорь Александр Натафпен бірінші орынды бөлісті (тай-брейкте бесінші орын). 37-ші шахмат Олимпиадасында өнер көрсеткеннен кейін, бір айдан соң Аэросвит турнирінде соңғы орынды бөлісіп, нашар өнер көрсетті. Бірақ Маркс Георгий мемориалында жеңіске жетіп, содан кейін Шахмат960 жастар чемпионатында жеңіске жетті, Аркадий Найдitsch-ке қарсы соңғы төрт ойында 4½–3½ есебімен жеңді. 2007 жыл Аэрофлот ашық турнирінде 3.5/9 ұпаймен басталды, бірақ Монреаль халықаралық турнирінде үшінші орынға ие болды, соңғы раундта турнир жеңімпазы Иванчуктан жеңілді. Харикришна Маркс Гьоргиде бірінші орынды бөлісті (жеңістер бойынша тай-брейкте екінші), содан кейін Майнц Финет Рапид Опенде 20-шы орынды иеленді. 2007 жылдың соңында Карлос Торре мемориалының финалында Иванчукқа 3:1 есебімен ұтылып, Реджио-Эмилияда тай-брейкте төртінші орын алды. 2007 жылдан кейін Харикришна турнирлерге жиі қатыспады, бірақ 2008 жылы 7.5/13 есебімен B тобында төртінші орынды иеленді, содан кейін бірнеше командалық турнирлерде өнер көрсетіп, 2008 жылдың қыркүйегінде АҚШ-тың Любок қаласында өткен Spice Cup турнирінде тай-брейкте жеңіске жетті. XXI Карлос Торе мемориалының нокаут кезеңіне іліккенімен, 1/4 финалда Ян Эльвестпен 3:2 есебімен жеңілді. Питер Свидлерден соңғы раундта жеңілген Харрикришна 2009 жылдың қаңтар айында Гибралтар шахмат конгресінде жетекші орыннан жетінші орынға түсті, бірақ келесі айда Нэнси Рапид турнирінде жеңіске жетті, Георг Майерден бір ұпайға басымдық танытты. Ол 39-шы Босния турнирінде үш ойын қатарынан жеңіліп, алтыдан бесінші орынды иеленді және 4/10 ұпай жинады. Сондай-ақ, Цюрихтің 200 жылдығына арналған іс-шарада күресіп, 6/9 есебімен 27-ші орынды иеленді. Чигорин мемориалінде ол Ашық секциядағы тай-брейктерден кейін он бесінші орынға ие болды және блиц секциясында жеңіске жетті. Жыл соңында ол Үндістанның Азия командалық чемпионатында жеңіске жетуіне көмектесті.
2010-2013 жылдар
2010 жылдың қаңтар айында Харрикришна 6.5/13 есебімен Corus Chess Group B-де алтыншы орынды иеленді. Азия жеке чемпионатында нашар өнер көрсетті, тай-брейктерден кейін 23-ші орынды иеленді және 17 рейтингтік ұпайдан айырылды. Ол әлем чемпионатында 7/9 ұпаймен екінші орынды бөлісті, Виктор Лазеничкадан жарты ұпай артта қалды, бірақ Канада Ашық чемпионатында 6/9 ұпаймен 23-орынды бөлісті. Азия ойындарында және испан лигасында (оның ішінде Максим Васьер Лагравеге қарсы жеңіске жеткен) көрсеткен мықты өнерін және шахмат олимпиадасында көрсеткен жақсы нәтижелерін 2009 жылдың сәуірінен бастап 2667-ге дейін құлдырағаннан кейін рейтингін 2667-ге дейін қалпына келтіруге көмектесті. 2011 жылдың қаңтар айында Гибралтарда 7/10 ұпаймен теңгерімде тоғызыншы, Каппель-ла-Грандеде 6,5/9 ұпаймен теңгерімде алтыншы орын алды. 2011 жылдың мамыр айында ол Ю Янги мен Нгуен Нгок Труонг Сонмен 6.5/9, 7/9-да Роберт Хесс және Алехандро Рамиреспен Чикаго Ашық чемпионатында Тимур Гареевтен жарты ұпай артта қалғаннан кейін екінші орынды бөлісті. Харикришнаның формасы Нью-Йорк халықаралық турниріне тек 4.5/9 ұпаймен 25-ші орынды иеленді, бірақ World Open-те 6.5/9 ұпаймен үшінші орынды иеленді. Ол әлем командалық чемпионатында 2700 ойыншымен бәсекелесіп, 3.5/9 ұпай жинады және екінші турда Дмитрий Яковенкомен 1,5 0,5 ұпаймен әлем чемпионатынан шығарылды. 2012 жылы Харрикришна Тата Стилдің B тобында 9/13 ұпай жинап, Александр Мотилев пен Лазаро Брузоннан жарты ұпайға артық болды. 2013 жылы А тобында 7/9 ұпаймен Каппель-ла-Гранде Ашық турнирінде жеңіске жетті. Шілдеде ол Бенаск Ашық турниріне 8/10 ұпаймен тийбрейктерде үшінші, ал Биел Мастер турниріне 7.5/11 ұпаймен тийбрейктерде бесінші болды. Жылды 40 -шы шахмат олимпиадасы мен лига ойындарымен аяқтаған Харикришна 2698 баллмен ең жоғары рейтингке ие болды. 2013 жылдың қаңтар айында Tata Steel A тобында алғаш рет өнер көрсеткен Харикришна 6.5/13 есебімен жетінші орында тұрып, алғаш рет 2700 балл жинады. Капабланка мемориалдық стадионында 3/10 ұпай жинаған, төрт ойынды жоғалтып, жеңіске жетпей, 2700-ден төменге түсіп қалған Гаррикришнаның формасы құлдырағанмен, оның формасы шілдеде грек лигасында жақсы нәтиже көрсетіп, Биел Мастерс турниріне 81⁄2/11 есебімен жеңіске жетті және HZ Open турниріне 7/9 есебімен жеңіліссіз бесінші орынды иеленді.
2014-2016 жылдар
2014 жылдың қаңтар айында Харикришна Борис Гельфандқа қарсы соңғы турда жеңілгеннен кейін 5.5/11 есебімен қайта ұйымдастырылған Tata Steel Masters турнирінде жетінші орынды иеленді. Содан кейін Гибралтарда өткен турнирде тай-брейк бойынша 7/10 ұпай жинап 12-орынды алды. Азиялық блиц чемпионатында күміс жүлде алғаннан кейін, шілде айына дейін тек лига ойындарында ғана қатысты, ал Биелде тай-брейк бойынша үшінші орынды жеңіп алды. Бұрынғы жеті шахмат Олимпиадасында Үндістан құрамасының құрамында ойнағанына қарамастан, ол 2014 жылғы Олимпиадаға қатыспады, орнына түрік лигасына қатысты. Алғашқы Катар Мастерс турнирінде 5.5/9 ұпай жинап, 25-орынды бөлісті. Харикришна 2015 жылды Гибралтарда тай-брейк бойынша 7.5/10 ұпай жинап, тоғызыншы орынды иелеумен бастады, содан кейін әлем командалық чемпионатында 5/9 ұпай жинаған бірнеше командалық іс-шараларға қатысты. Маусым айында ол 10-шы Эдмонтон халықаралық турнирін 7.5/9 есебімен, оның ішінде 5/5 есебімен жеңіске жетті. Сетураманға қарсы екінші турдың ерте шығуы Харикришнаға мүмкіндік берді және ол Габриэль Саргиссиан мен Лоран Фрессинетпен бірге тай-брейк бойынша бірінші орынды бөлісті, 7/9 ұпай жинады. Жыл соңында ол Катар Мастерс Опенінде жеңіліссіз 6/9 ұпай жинап, тай-брейк бойынша 11-орынды иеленді. 2016 жылдың ақпан-наурыз айларында ол Қытайда өткен IMSA Elite Mind Games турниріне қатысты. Ол турнирде жылдам ойын бойынша жетінші, блиц бойынша үшінші орынды алды, тікелей рейтингте 113 ұпай жинап, блицте мансаптық ең жоғары көрсеткіш – 2774 ұпайға жетті.
2020-2022 жылдар
2020 жылдың шілдесінде ол Биелдегі шахмат турнирінің бір бөлігі болған Chess960 турнирінде 7 ойыннан 5,5 ұпаймен жеңіске жетті. COVID-19 салдарынан ойыншылар бір-бірінен плексигласпен бөлінді. Сондай-ақ, ол 2020 жылы ФИДЕ онлайн шахмат олимпиадасында Үндістанның атынан өнер көрсетіп, Ресеймен бірге алтын медаль жеңіп алды. 2022 жылдың ақпан мен наурыз айларында Харикришна ФИДЕ Гран-при 2022 турниріне қатысады. Бірінші кезеңде ол 2.5/6 есебімен D тобында төртінші орын алды. Екінші кезеңде ол 2/6 есебімен В тобында төртінші орынды иеленіп, екі ұпаймен турнирлік есепте 23-ші орынды иеленді.
Жеке өмір
2018 жылы серб Надежда Стояновичке үйленді. 2021 жылдың басында олардың Майя деген қызы дүниеге келді. 2018 жылдан бері ол Прагада тұрып жатыр. Қазір ол «Новый Бор» шахмат клубында ойнайды.