Жүдит Полгар: Әлемдегі ең күшті шахматшы әйел

Кіріспе

Венгриялық шахмат гроссмейстері (1976 жылы туған)

Джудит Полгар (1976 жылдың 23 шілдесінде туған) – венгриялық шахмат гроссмейстері, барлық уақыттағы ең күшті әйел шахматшысы деп кеңінен танылады. Полгар – 2005 жылы қатысқан Әлем чемпионатына нақты үміткер болған жалғыз әйел. Ол бұрын Әлем чемпионатына 100-ден астам ойыншы қатысқан ірі турнирлерде де өнер көрсеткен. Сондай-ақ, 2700 Элодан жоғары рейтинг алған жалғыз әйел, 2004 жылы әлемдік рейтингте 8-орынға, ал 2005 жылы 2735 рейтингке жеткен. Барлық шахматшылардың алғашқы ондығына енген жалғыз әйел, ол 1996 жылы алғаш рет осы көрсеткіштерге қол жеткізді. 1989 жылдың қаңтарынан 2014 жылдың 13 тамызында зейнеткерлікке шыққанға дейін әлемдегі ең жоғары рейтингті әйел шахматшы болды. Ол 1993 жылы Гастингсте, 1994 жылы Мадридте, 1996 жылы Лео́нде, 1998 жылы АҚШ Ашық турнирінде, 1999 жылы Хоогевеенде, 2000 жылы Сигеман & Co турнирінде, 2000 жылы Жапфада және 2000 жылы Найдорф мемориалында жеңіске жетті немесе бірінші орынды бөлісті. Полгар – әлемнің бірінші нөміріне қарсы ойын жеңген жалғыз әйел, және жылдам немесе классикалық шахматта он бір қазіргі немесе бұрынғы әлем чемпиондарын жеңді: Магнус Карлсен, Анатолий Карпов, Гарри Каспаров, Владимир Крамник, Борис Спасский, Василий Смыслов, Веселин Топалов, Висванатан Ананд, Руслан Пономарев, Александр Халифман және Рустам Касимжанов. 2014 жылдың 13 тамызында ол бәсекелі шахматтан зейнеткерлікке шыққандығын жариялады. 2015 жылдың маусым айында Полгар Венгрия ұлттық ерлер құрамасының жаңа капитаны және бас жаттықтырышы болып сайланды. 2015 жылдың 20 тамызында ол Венгрияның ең жоғары наградасы – Венгрияның қасиетті Стефан орденінің Ұлы крестімен марапатталды. 2021 жылы Полгар Әлемдік шахмат даңқы залына енгізілді.

Ерте өмір

Полгар 1976 жылғы 23 шілдеде Будапештте венгр еврей отбасында дүниеге келді. Полгар және оның екі үлкен әпкесі, гроссмейстер Сьюзан мен халықаралық мастер София, әкесі Ласло Полгар жүргізген білім беру тәжірибесінің бір бөлігі болды, ол балалар ерекше нәтижелерге жете алатынын, егер олар ерте жастан бастап белгілі бір сала бойынша оқытылса, дәлелдеуге тырысты. Ласло үш қызына халықаралық тіл – эсперантоны да үйретті. Үйде оқыту «социалистік» тәсіл болмағандықтан, олар венгр билігінен қарсылық көрді. Сонымен қатар, сол кездегі кейбір батыс сарапшылары қыз бауырларды қалыпты балалықтан айырғаны үшін сынады. Дәстүрлі түрде шахмат ерлердің басымдығында болды және әйелдер көбінесе нашар ойыншылар деп есептелді, осылайша әйелдер арасындағы әлем чемпионы туралы идеяны дамытуға ықпал етті. Алайда, Ласло қыздарының тек әйелдер қатысатын жарыстарға қатысуы керек деген идеяға бастапқыда қарсы болды. «Әйелдер зихи қызмет салаларында ерлерге ұқсас нәтижелерге жете алады», - деп жазды ол. «Шахмат – зихи қызметтің бір түрі, сондықтан бұл шахматқа да қатысты. Сондықтан біз осы мәселеде кез келген кемсітушілікке қарсымыз». Бұл Полгарларды сол кездегі Венгрия шахмат федерациясымен келіспеушілікке ұшыратты, оның саясаты әйелдерге тек әйелдер турнирінде қана ойнауға мүмкіндік берді. Полгардың үлкен әпкесі Сьюзан ерлер турнирінде ойнап, әйелдер турнирінде ойнаудан бас тартып, бюрократиямен күресті. 1985 жылы, 15 жасында халықаралық мастер атанған Сьюзан, осы жанжалдың салдарынан он бір рет норманы орындағанына қарамастан, гроссмейстер атағын алмағанын айтты.

Мансап

Полгар әйелдерге арналған арнайы турнирлерде немесе дивизиондарда сирек ойнады және әйелдер әлем чемпионатына ешқашан қатыспаған: "Мен әрқашан әйелдердің ерлермен бірдей жақсы екеніне сенуі керек деймін, бірақ олар ерлер сияқты жұмыс істеуге және оны да соншалықты қастерлеуге дайын болса ғана". Ласло Полгардың тамаша шахмат жаттықтырушысы екені айтылса да, Полгарлар қыздарын жаттықтыру үшін кәсіби шахматшыларды да шақырды, олардың ішінде венгр чемпионы ИМ Тибор Флориан, ГМ Пал Бенко және ресейлік ГМ Александр Чернин болды. Сюзан Полгар, әпкелердің үлкені, Софиядан 5 жарым жас, ал Юдиттен 7 жас үлкен болды. Ол турнирлерде жеңіс алып, әпкелерінің ішінде бірінші болып танымал болды, ал 1986 жылға қарай әлемдегі ең жоғары рейтингті әйел шахматшысы атанды. Бастапқыда, ең кішісі болғандықтан, Юдит әпкелері жаттығу кезінде олардан бөлініп қалды. Бірақ бұл Юдиттің қызығушылығын оятып, одан әрі күшейтті. Ол ережелерді үйренгеннен кейін, олар Юдиттің зерттеген мәселелерді шеше алатынын байқады және оны топқа шақыра бастады. Бір күні кешке Сюзан мықты халықаралық шебер – жаттықтырушысымен бірге ойынның соңғы кезеңін зерттеп жатты. Шешімін таба алмағандықтан, олар ұйықтап жатқан Юдитті оятып, жаттығу бөлмесіне әкелді. Жартылай ұйықтаған Юдит оларға мәселені қалай шешуге болатынын көрсетті, содан кейін олар оны қайтадан төсегіне жатқызды. Ласло Полгардың эксперименті бір халықаралық шебер және екі гроссмейстерден тұратын отбасыны дүниеге әкелді, сонымен қатар тәрбиенің табиғаттан басым екенін дәлелдеді, және әйелдердің шахмат гроссмейстері бола алатынын көрсетті.

Керемет бала

Юдит Полгар, ерте жылдары әйелдер арасында әлем чемпионы атанған әпкесі Сюзанның баптауында өскен, өте ерте жасынан шахматта дарынды болды. 5 жасында ол отбасылық доспен допты қарамай-ақ жеңіске жетті. Ойыннан кейін дос әзілдеп: "Сен шахмат ойнайсың, бірақ мен жақсы тамақ пісіремін", - деді. Юдит: "Сен пешке қарамай тамақ пісіресің бе?" - деп жауап берді. Дегенмен, Сюзанның айтуынша, Юдит ең талантты әпке емес еді: "Юдит баяу бастады, бірақ өте еңбекқор болды". Полгар өзін сол кезде шахматқа "ұшырап" бауырлас деп сипаттады. 10 жасында ол халықаралық шебер Дольфи Дримерді, ал 11 жасында гроссмейстер Лев Гутманды жеңді. Юдит 6 жасында турнирлерде ойнай бастады, ал 9 жасында Венгрия шахмат федерациясының рейтингі 2080 болды. Ол Будапешттегі шахмат клубының мүшесі болды, онда шебер деңгейіндегі ойыншылардан тәжірибе алды. Үш әпке де жарысқа қатысты. 16 жасар Сюзан гроссмейстерлер секциясында ойнап, GM Уолтер Браунға қарсы жеңіске жетті, ал 11 жасар София өз секциясында екінші орын алды, бірақ турнирде Юдит көп назар аударды. Гроссмейстерлер оның тыныш, ойлы ойнағанын көру үшін келіп тұратын. Ағылшын тілінде сөйлей алмайтын анасы журналистерге шахматты кәсіби деңгейде ойнауды мақсат еткенін түсіндірді. Журналист бір күні әлем чемпионы болатыны туралы сұрағанда, Юдит: "Тырысамын", - деп жауап берді. 1986 жылдың соңында 10 жасар Юдит Австралияның Аделаида қаласында өткен Adsteam Lidums халықаралық турнирінде 52 жасар румындық IM Дольфи Дримерді жеңді. Эдмар Меднис Юдитті жеңгенде турнирдегі ең жақсы ойынын ойнағанын айтты: "Мен сол ойында өте сақты болдым. Гроссмейстерлер 10 жасар қыздарға жеңілуді ұнатпайды, себебі содан кейін біз барлық газеттердің бірінші бетіне шығамыз". 1988 жылдың сәуірінде Полгар Нью-Йорк Ашық турнирінің Халықаралық B секциясында алғашқы халықаралық шеберлік нормасын орындады. 1988 жылдың тамызында ол Румынияның Тимишоара қаласында өткен Дүниежүзілік жастар шахмат және бейбітшілік фестивалінің 12 жасқа дейінгі "Жігіттер" секциясында жеңімпаз атанды. 1988 жылдың қазанында ол Лондон қаласында өткен 10 ойыншыдан тұратын турнирде бірінші орынды иеленіп, 7-2 есебімен Израиль GM Яир Крайдманнан жарты ұпайға көшпеді. Осы үш нәтижемен ол халықаралық шебер атағына қойылатын талаптарды орындады; сол кезде ол бұл атаққа қол жеткізген ең жас ойыншы болды. Бобби Фишер мен Гарри Каспаров бұл атақты 14 жаста алған, ал Полгар 12 жаста. Осы кезде бұрынғы әлем чемпионы Михаил Тал Полгардың әлем чемпионатында жеңіске жетуге әлеуеті бар екенін айтты. Турнирге дейін совет GM және совет әйелдер құрамасының жаттықтырушысы Эдуард Гуфельд Полгарларды сынға алды: "Менің ойымша, бұл қыздар 28-ші Олимпиадада тез жинаған беделінің көп бөлігін жоғалтады. Содан кейін венгр әпкелері данышпан ма, әлде әйелдер ғана ма екенін білеміз!" Бірақ венгр әйелдер құрамасы чемпионатты жеңіп алды, бұл Кеңес Одағы жеңілген алғашқы рет болды. Юдит 2-ші тақтада ойнап, турнирді 12½–½ ең жоғары ұпаймен аяқтады және жеке алтын медальді жеңіп алды. Сондай-ақ, ол Павлина Ангеловаға қарсы ойыны үшін дарындылық жүлдесін жеңіп алды. 1989 жылдың қаңтар айында 12 жасында Elo рейтингтік тізімінде ол 2555 деп бағаланды, бұл әлемдегі 55-ші орын және әйелдер әлем чемпионы Майя Чибурданидзеден 35 рейтингтік ұпай жоғары болды. Алдыңғы алты айда ол 190 ұпай жинады. Юдиттің тыныш және қарапайым мінез-құлқы туралы британдық журналист Доминик Лоусон 12 жасар Юдиттің "өлтіретін" көздері және оның қарсыласына қалай қарап тұрғаны туралы жазды: "Иристер өте сұр, өте қара, оларды оқушылардан ажырату қиын. Оның қызыл шашымен салыстырғанда, бұл әсер таңғаларлық". 13 жасқа толмағанға дейін ол әлемдегі ең үздік 100 ойыншының қатарына кірді және Британдық шахмат журналы: "Жүдит Полгардың соңғы нәтижелері Фишер мен Каспаровтың осындай жастағы көрсеткіштерін көлеңкеге түсіреді" деп мәлімдеді. Кейінірек, 2002 жылы Полгарға қарсы жылдам ойында жеңілгеннен кейін Каспаров өз пікірін қайта қарастырды: "Полгарлар олардың қабілеттеріне ешқандай шектеулер жоқ екенін көрсетті - көптеген ер ойыншылар оны он екі жастағы қыздың аттаспен шауып тастағанға дейін қабылдамады". 1989 жылы Полгар Амстердамда өткен OHRA Open турнирінде Борис Гельфандпен бірге үшінші орынды бөлісті, бұл оның алғашқы гроссмейстерлік нормасы болды. Осы уақытқа дейін Полгар әпкелері туралы көптеген кітаптар мен мақалалар жазылды, олар шахмат әлемінен тыс жерлерде де танымал болды. 1989 жылы АҚШ президенті Джордж Буш және оның әйелі Барбара Венгрияға сапары кезінде Полгарлармен кездесті. 1996 жылы шығарылған, бірақ 1990 жылы түсірілген "Chess Kids" атты шахмат ойнайтын балалар туралы деректі фильмде Юдиттің де суреті болды. Деректі фильмде Юдитпен сұхбат алынбады, себебі оның әкесі төлем талап етті. 1990 жылы Юдит Висконсин штатының Фонд-дю-Лак қаласында өткен Дүниежүзілік жастар шахмат фестивалінде 14 жасқа дейінгі "Жігіттер" секциясында жеңіске жетті. Сондай-ақ 1990 жылы Юдит және оның әпкелері Венгрияны Әйелдер Олимпиадасында өкілдік етіп, алтын медальді жеңіп алды. Бұл Юдит қатысқан соңғы әйелдер турнирі болды. 1991 жылдың қазанында Юдит Венада өткен турнирде 5½–3½ есебімен Золтан Рибли және Джон Наннмен бірге үшінші-бесінші орындарды бөлісті.

Trained in her early years by her sister Susan, who ultimately became Women's World Champion, Judit Polgár was a chess prodigy from an early age. At age 5, she defeated a family friend without looking at the board. After the game, the friend joked: "You are good at chess, but I'm a good cook." Judit replied: "Do you cook without looking at the stove?" However, according to Susan, Judit was not the sister with the most talent, explaining: "Judit was a slow starter, but very hard working." Polgár described herself at that age as "obsessive" about chess. She first defeated an International Master, Dolfi Drimer, at age 10 and a grandmaster, Lev Gutman, at age 11. Judit started playing in tournaments at 6 years old, and by age 9 her rating with the Hungarian Chess Federation was 2080. She was a member of a chess club in Budapest, where she would get experience from master level players. All three Polgár sisters competed. Susan, 16, competed in the grandmaster section and had a victory against GM Walter Browne, and Sophia, 11, finished second in her section, but Judit gathered most of the attention in the tournament. Grandmasters would drop by to watch the serious, quiet child playing. Not able to speak English, her mother interpreted as she told a reporter her goal was to be a chess professional. When the reporter asked her if she would be world champion one day, Judit answered: "I will try." In late 1986, 10 year old Judit defeated 52 year old Romanian IM Dolfi Drimer in the Adsteam Lidums International Tournament in Adelaide, Australia. Edmar Mednis said he played his best game of the tournament in beating Judit: "I was careful in that game Grandmasters don't like to lose to 10 year old girls, because then we make the front page of all the papers." In April 1988, Polgár made her first International Master norm in the International B section of the New York Open. In August 1988, she won the under 12 "Boys" section of the World Youth Chess and Peace Festival in Timișoara, Romania. In October 1988, she finished first in a 10 player round robin tournament in London, scoring 7–2, for a half point lead over Israeli GM Yair Kraidman. With these three results, she completed the requirements for the International Master title; at the time, she was the youngest player ever to have achieved this distinction. Both Bobby Fischer and Garry Kasparov were 14 when they were awarded the title; Polgár was 12. It was during this time that former world champion Mikhail Tal said Polgár had the potential to win the World Championship. Prior to the tournament, Eduard Gufeld, Soviet GM and team coach for the Soviet women's team, dismissed the Polgárs: "I believe that these girls are going to lose a good part of their quickly acquired image in the 28th Olympiad Afterward we are going to know if the Hungarian sisters are geniuses or just women!" However, the Hungarian women's team won the championship, which marked the first time it was not won by the Soviet Union. Judit played board 2 and finished the tournament with the highest score of 12½–½ to win the individual gold medal. She also won the brilliancy prize for her game against Pavlina Angelova. In the January 1989 Elo rating list, at the age of 12, she was rated 2555, which was number 55 in the world and 35 rating points ahead of the Women's World Champion Maia Chiburdanidze. In the six months since the previous list, she had gained a remarkable 190 rating points. Judit's quiet and modest demeanour at the board British journalist Dominic Lawson wrote about 12 year old Judit's "killer" eyes and how she would stare at her opponent: "The irises are so grey, so dark they are almost indistinguishable from the pupils. Set against her long red hair, the effect is striking." Before age 13, she had broken into the top 100 players in the world and the British Chess Magazine declared: "Judit Polgár's recent results make the performances of Fischer and Kasparov at a similar age pale by comparison." Later in life, however, after he had lost a rapid game against Polgár himself in 2002, Kasparov revised his opinion: "The Polgárs showed that there are no inherent limitations to their aptitude—an idea that many male players refused to accept until they had unceremoniously been crushed by a twelve year old with a ponytail." In 1989, Polgár tied with Boris Gelfand for third in the OHRA Open in Amsterdam, earning her first Grandmaster norm. By now, numerous books and articles had been written about the Polgár sisters, making them famous even outside of the world of chess. In 1989, American President George H. W. Bush and his wife Barbara met with the Polgárs during their visit to Hungary. Although not released until 1996, in 1990 a documentary about children playing chess, Chess Kids, featuring Polgár, was filmed. The documentary did not include an interview with Polgár as her father required payment. In 1990, Judit won the Boys section of the under 14 in the World Youth Chess Festival in Fond du Lac, Wisconsin. Also in 1990, Judit and her sisters represented Hungary in the Women's Olympiad, winning the gold medal. It was the last women only tournament in which Judit would ever participate. In October 1991, Judit finished with 5½–3½, tied for third for fifth position with Zoltán Ribli and John Nunn, at a tournament in Vienna.

Үлкен шебер

1991 жылдың желтоқсанында Полгар Венгрия чемпионатында жеңіске жетіп, гроссмейстер атағын алды. Бұл көрсеткіш Фишердің рекордын бір айға жаңартты. Осылайша ол, ең жас гроссмейстер атанған әйел ретінде тарихқа енді, және гроссмейстер болған төртінші әйел атанды (Нона Гаприндашвили, Майя Чибурданидзе және Полгардың әпкесі Сьюзаннан кейін). 1992 жылы Полгар Линаресте өткен Мадрид халықаралық турнирінде Анатолий Карповтан кейін екінші орынды бөлісті. Ол және Ресейлік гроссмейстер Владимир Эпишин 5½–3½ есебімен аяқтады. 1992 жылдың шілдесінде Манхэттенде өткен Решевский мемориалында төрт жеңіс, бес теңдік және жеңіліссіз екінші орын алды. 1992 жылдың қыркүйегінде Полгар Арубада өткен турнирге қатысты, онда ерлердің тәжірибелі командасы, үздік әйелдер командасымен күш сынасты. Ерлер командасы Лев Полугаевский, Вольфганг Ульман, Оскар Панно, Ефим Геллер, Борислав Ивков және Василий Смысловтан құралды. Әйелдер командасында Юдит және Зюсса Полгар, Пиа Крамлинг, Чибурданидзе, Кетеван Арахамия және Алиса Галлямова өнер көрсетті. Ерлер командасы турнирде 39–33 есебімен жеңіске жетті. Жалпы есеп бойынша ең көп ұпай жинаған Полугаевский (57 жас), ал Полгар (16 жас) 7½–4½ есебімен екінші орынды иеленді. Содан кейін Полгар 1992–93 жылдары Жаңа жыл қарсаңында өткен Гастингс турнирінде бірінші орынды бөлісті. Ресейлік гроссмейстер Евгений Бареев, сол кезде әлемдегі сегізінші сатыда тұрды, турнирдің соңғы турында көш бастады, бірақ Полгарға екінші жеке ойында жеңілді, осылайша олар бірінші орынды бөлісті. Гастингс турнирінен кейін Полгар ақпан айында бұрынғы әлем чемпионы Борис Спаскиге қарсы көрсету матчын өткізді. Ол матчта 5½–4½ есебімен жеңіске жетіп, 110 000 доллар сыйлық алды, бұл оның мансабындағы ең ірі ақшалай сыйлық болды. Полгар Монакодағы Melody Amber турниріне де қатысты, онда 12 гроссмейстердің «көзбен көрмей» ойын ойнауы қажет болды. Ананд пен Карпов бірінші, Любоевич үшінші орынды иеленді, ал Полгар 11 турдан кейін 6½ ұпаймен төртінші орынды алды, Иванчук, Шорт, Корчной және оның әпкесі Сюзан сияқты басқа да мықты гроссмейстерлерден озып кетті. 1993 жылы Полгар алғаш рет аймақаралық турнирге қатысуға құқық алған әйел болды. Наурыз айында Будапешт аймағында төрт ойыншы бірінші орынды бөлісті, ол теңдікті бұзу турнирінде жеңіске жетті. Ол әлемдегі жетекші ойыншылардың бірі екенін көрсетті, FIDE және PCA аймақаралық турнирлерінде кандидаттар турниріне жолдама алуға жақын келді. 1993 жылдың жазында Бобби Фишер Полгар отбасында біраз уақыт тұрды. Ол 1992 жылы Спаскиге қарсы матч өткізгені үшін АҚШ тарапынан тұтқындау ордері шығарылғандықтан Югославияда оқшау өмір сүрді. Сюзан Полгар Боббиді отбасымен кездестіріп, оны «Югославияның шағын ауылындағы тар қонақ үй бөлмесінен» жасырынған жерінен шығуға көндірді. 1994 жылдың жазында Полгар Испанияда өткен Мадрид халықаралық турнирінде мансабындағы ең үлкен жетістігіне қол жеткізді. Гата Камский, Евгений Бареев, Валерий Салов және Иван Соколов қатысқан турнирде ол 7–2 есебімен аяқтады және екінші орыннан 1½ ұпайға озып кетті. Оның турнирдегі көрсеткіші 2778 болды, қарсыластарының көрсеткіші 2672 болды. 1994 жылдың қазан айында ол Буэнос-Айресте өткен турнирде науқас Полугаевскийге арналған құрмет көрсетті. Турнирге сегіз гроссмейстер қатысты, олардың барлығы әлем чемпионатына үміткер деп есептелді: Карпов, Ананд, Салов, Иванчук, Камский, Широв, Любоевич және Полгар. Турнирдің ерекшелігі, қаралар әр ойында Сицилиялық қорғаныспен ойнауы керек болды, өйткені Полугаевский осы ашылудың шебері саналды. Бұл Полгар үшін артықшылық болды, өйткені ол оны ұнататын. Элиталық жарыста ол Иванчукпен бірге үшінші орынды бөлісті. 1995 жылдың қыркүйегінде Полгар Амстердамдағы Доннер мемориалында 7–4 есебімен үшінші орын алды, бірінші орынды бөліскен Ян Тимман мен Хулио Грандадан, Яссер Сейраван, Александр Хузман, Алексей Широв, Александр Халифман, Александр Морозевич және Валерий Саловтан озып кетті. Ол соңғы ойында Шировты 21 қадамда жеңіп, үшінші орынды сенімді түрде иеленді. 1995 жылдың қарашасында Антиль аралдарындағы Арубада ол Нидерландының Жеруен Пикетіне қарсы жолдастық матч өткізді, ол сол кезде Еуропаның үздік ойыншыларының бірі болды. Рейтингтер жақын болғанына қарамастан, Полгар матчты 6–2 есебімен жеңіске жеткізді. 1995 жылы Шотландиядағы Льюис аралы шахмат клубы Полгар мен Найджел Шорттың арасында атақты Льюис шахмат жиынтығын қолданатын ойынды ұйымдастыруға тырысты. Льюис шахмат жиынтығы – 12 ғасырда жасалған шахмат жиынтығы. Алайда Британ мұражайы ойыншылар қолғап киетініне кепілдік берілгеніне қарамастан, жиынтықты беруден бас тартты. Шотландиялық парламент мүшесі Калум Макдональд жиынтықтың қауіпсіз болатынын, әсіресе шахмат контактілік спорт түрі емес екенін атап өтті. Ақырында, мұражай шахмат жиынтығын Льюис аралы фестивалінде көрсетуге рұқсат берді, бірақ олар ешқандай ойында қолданылмады. Полгар төрт гроссмейстердің екі турлы турнирінде жеңіске жетті, алты ойында бес ұпай жинап, Шортқа қарсы екі ойында да жеңіске жетті.

In December 1991, Polgár achieved the grandmaster title by winning the Hungarian National Championship, at the time the youngest ever at 15 years, 4 months to have achieved the title. This beat Fischer's record by a month. This made her both the first woman to be the youngest ever grandmaster and the fourth woman to become a grandmaster (after Nona Gaprindashvili, Maia Chiburdanidze and Polgar's sister Susan). In 1992, Polgár tied for second, behind Anatoly Karpov at the Madrid International in Linares. She and Russian GM Vladimir Epishin finished with 5½–3½. In July 1992, she placed second in the Reshevsky Memorial in Manhattan finishing with four wins, five draws and no losses. In September 1992, Polgár participated in a tournament held in Aruba in which a team of senior men's players competed against a team of top women players. The men's team consisted of Lev Polugaevsky, Wolfgang Uhlmann, Oscar Panno, Efim Geller, Borislav Ivkov and Vasily Smyslov. The women's team consisted of Judit and Zsuzsa Polgár, Pia Cramling, Chiburdanidze, Ketevan Arakhamia and Alisa Galliamova. The men won the tournament 39–33. The overall high scorer was Polugaevsky, 57 years old with Polgár, 16, finishing second with 7½–4½. Polgár then tied for first in the Hastings tournament held over New Year's, 1992–93. Russian GM Evgeny Bareev, at the time ranked eighth in the world, led going into tournament's last round, but was defeated by Polgár in their second individual game, allowing her to share first. Immediately following the Hastings tournament, Polgár played an exhibition match in February against former World Champion, Boris Spassky. She won the match 5½–4½ and won $110,000, the largest prize money to that point in her career. Polgár also participated in the Melody Amber tournament in Monaco which featured a blindfold tournament of 12 grandmasters. Anand and Karpov finished first, Ljubojević third, while Polgár finished in clear fourth with 6½ points from 11 rounds, ahead of other strong GMs such as Ivanchuk, Short, Korchnoi and her sister Susan. In 1993, Polgár became the first woman to ever qualify for an Interzonal tournament. In March, she finished in a four way tie for second place in the Budapest Zonal and won the tiebreaking tournament. She then confirmed her status as one of the world's leading players, narrowly failing to qualify for the Candidates Tournaments at the rival FIDE and PCA Interzonal tournaments. In the summer of 1993, Bobby Fischer stayed for a time in the Polgár household. He had been living in seclusion in Yugoslavia due to an arrest warrant issued by the United States for violating the U. N. blockade of Yugoslavia with his 1992 match against Spassky. Susan Polgár met Bobby with her family and persuaded him to come out of hiding "in a cramped hotel room in a small Yugoslavian village". In the summer of 1994, Polgár had the greatest success of her career to that point, when she won the Madrid International in Spain. Against a field which included Gata Kamsky, Evgeny Bareev, Valery Salov and Ivan Sokolov, she finished 7–2 and 1½ points ahead of second place. Her performance rating for the tournament was 2778 against an opposition rated at 2672. In October 1994, she played in a tournament in Buenos Aires which was a tribute to an ailing Polugaevsky. Eight grandmasters participated, all considered contenders for the world championship: Karpov, Anand, Salov, Ivanchuk, Kamsky, Shirov, Ljubojević and Polgár. The tournament was unusual as Black in each game was required to play a Sicilian Defence, since Polugaevsky was considered the all time authority on the opening. This was to Polgár's advantage as it was her favourite. Against the elite competition she finished tied for third with Ivanchuk. In September 1995, Polgár finished third with a score of 7–4 in the Donner Memorial in Amsterdam, behind Jan Timman and Julio Granda, who tied for first, and ahead of Yasser Seirawan, Alexander Huzman, Alexei Shirov, Alexander Khalifman, Alexander Morozevich and Valery Salov. She secured a clear third place with a 21 move win over Shirov in her last game. In the Antillean island of Aruba in November 1995, she played in a friendly match against Jeroen Piket of the Netherlands, at the time one of the top players in Europe. Despite being closely matched in ratings, Polgár won the match 6–2. In 1995, the Isle of Lewis chess club in Scotland attempted to arrange a game between Polgár and Nigel Short in which the famous Lewis chessmen would be used. The Lewis chessmen is a chess set carved in the 12th century. However, the British Museum refused to release the set despite assurances that the players would wear gloves. Scottish member of parliament Calum MacDonald pointed out that the set would be safe, especially as chess was not a contact sport. In the end, the Museum allowed the chess set to be displayed at the Isle of Lewis festival tournament, but they were not used in any games. Polgár won the double round robin tournament of four GMs, scoring five points in the six games and winning both her games against Short.

Каспаровтың қоңырау шалу туралы дау

1994 жылы Линаресте Полгар әлем чемпионы Гарри Каспаровқа қарсы даулы ойында жеңіліп қалды. Бұл турнир 17 жасар Полгар үшін әлемдегі ең күшті ойыншылармен жарысуға алғашқы шақыру болды. Төрт ойыннан кейін ол екі ұпай жинады. Бесінші турда Каспаровпен ойын кезінде Каспаров одан біртіндеп басымдық алып, 35-ші қадамнан кейін айқын артықшылыққа ие болды. 36-шы қадамында әлем чемпионы атты жылжыту туралы шешімінен бас тартып, фигураны басқа алаңға орнатты. Шахмат ережелеріне сәйкес, ойыншы бір фигураны жібергеннен кейін, қадам күшінде болуы керек, сондықтан Каспаров қолын шығарған болса, бастапқы қадамын ойнауы тиіс еді. Полгар сол сәтте Каспаровқа наразылық білдірмеді, себебі ол: «Мен әлем чемпионымен ойнадым және осындай маңызды шараға алғашқы шақыруымда жағымсыз жағдай тудырғым келмеді. Сондай-ақ, егер шағымым қабылданбаса, уақыт қысқа болғанда сағат бойынша жазаланамын деп қорқатынмын», - деді. Дегенмен ол төреші Карлос Фальконға сұрақпен қарады, ол оқиғаға куә болды, бірақ ешқандай әрекет етпеді. Турнир директоры Карлос Фалькон бұл дәлелдерге қол жеткізгеннен кейін Каспаровты дисквалификацияламады. АҚШ шахмат журналисі Шелби Лайман атап өткендей, көптеген спорт түрлерінде «қайталау» төрешінің бастапқы шешімін күштен шығармайды және шахмат та осы ережені сақтайды. Бұл видео турнир демеушісі Луис Рентероның өтініші бойынша жарияланбағандықтан, Каспаров үш жыл бойы онымен сөйлесуден бас тартты. Полгар турнирдің соңында қалпына келсе де, келесі алты турда жарты ұпай ғана жинады. 1996 жылдың қаңтарында ол барлық шахматшылардың алғашқы ондығына енген жалғыз әйел болды. 1996 жылдың тамызында Венада өткен 10 ойыншыдан тұратын турнирге қатысты. Бірінші орынды Карпов, Топалов және Борис Гельфанд бөлісті, ал төртінші орынды Крамник, Полгар және Леко бөлісті. 1996 жылдың желтоқсанында Полгар Сан-Паулуда Бразилия чемпионы Гилберт Милоспен жекпе-жек өткізді. Төрт ойын сағатына 30 қадамнан, ал қалған уақытқа 30 минуттан берілді. Полгар екі ойында жеңіске жетті, біреуін тең аяқтады және біреуінде жеңіліп, 12 000 доллар сыйлық ақша жеңіп алды. 1997 жылдың ақпанында ол Каспаров жеңіске жеткен Линарес «супертурниріне» қатысты. Полгар 12 ГМ турнирінде Ананд, Иванчук, Гельфанд және Шировтан озып, бесінші орынға ие болды. Оның нәтижесі турнирдің күшін ескере отырып, ерекше деп бағаланды, орташа рейтинг 2701 болды, және ол Иванчукқа қарсы ойынында тактикалық шеберлігі үшін мақталып, жоғары бағаланды. 1997 жылдың сәуірінде ол әлемнің ең үздік 10 ойыншысынан тұратын XIX санаттағы Дос Херманас шахмат турниріне қатысты. Ол 4½–4½ есебімен алтыншы орынға ие болды. 1997 жылдың маусымында Топалов жеңіске жеткен Мадридтегі 10 ойыншылы ГМ турнирінде 4½–4½ есебімен тең нәтижемен аяқтады. 1997 жылдың шілдесінде Полгар Дортмунд халықаралық турнирінде жарысқа түсті. Ол он ойыншының арасында бесінші орынға ие болды, Анатолий Карпов сияқты ойыншылардан озып кетті. Турнирде ол сол кезде әлемнің төртінші нөмірінде тұрған Веслин Топаловқа қара фигуралармен ойнап жеңіске жетті. Топалов артықшылыққа ие болды, бірақ Полгар терең позициялық құрбандық жасады. 1997 жылдың қазан айында ол Голландияның Хогевен қаласында өткен VAM халықаралық турнирінде төрт гроссмейстердің қос турнирінде екінші орынды бөлісті. «Ең күшті ойыншы кім екені туралы ұзақтан бері қызу пікірталас жүріп келеді», - деп жазды GM Роберт Бёрн өзінің 1997 жылғы 26 тамыздағы New York Times бағанында. «Бұл жерде белгілі үміткерлер Боби Фишер, Гарри Каспаров, Хосе Рауль Капабланка, Александр Алекхин немесе Эммануэль Ласкер. Бірақ ең үздік әйел ойыншы туралы дау жоқ: ол 21 жасар Джудит Полгар». 1998 жылдың маусым айында Будапештте Полгар Анатолий Карповқа қарсы «әрекет» шахматының сегіз ойын матчын өткізді, бұл ойынның барлығы 30 минуттан тұрды. Ол екі ойында жеңіске жетті, ал қалғандары тең аяқталды, нәтижесі 5–3 болды. Сол кезде Карпов FIDE әлем чемпионы болды. 1998 жылдың тамызында Полгар Гавайдағы Кайлуа-Конадағы Кона серфинг курортында өткен АҚШ-тың ашық чемпионатында жеңіске жеткен алғашқы әйел болды. Ол турнир жеңісін GM Борис Гулкомен бөлісті, өйткені әрқайсысы 8–1 есебімен ұпай жинады. Оның агрессивті стиліне тән, ол GM Георги Качеишвилиге қарсы жеңіске жетті, онда ол шабуыл үшін өзінің ханымағын құрбан етті. 1998 жылдың қазан айында Полгар Голландияның Хогевен қаласында өткен ВАМ төрт гроссмейстер турниріне Ян Тимманнан 1½ балл артықшылықпен жеңіп шықты. 1998 жылдың қарашасында Полгар Израильдегі Wydra Memorial Rapid шахмат турниріне қатысты. Ол 14 ойынның 11½ ұпай жинаған Висванатан Анандпен тең бірінші орынды иеленді. Ананд турнирде Полгарға қарсы тай-брейк ойынында жеңіске жетті. Полгардың алғашқы ондыққа енгеніне екі жыл болған соң, оның рейтингісі төмендеді. Ол топ-20-ға кірсе де, бұл оның ең күшті турнирлерге сирек шақырылуына әкелді. 2000 жылдың қаңтарында Полгар Испанияның Памплона қаласында өткен турнирде өзі үшін көңіл көншітпейтін нәтиже көрсетті, турнирді Найджел Шорт жеңіп алды. Ол 9 ойында 4 ұпай ғана жинады, Ян Тимманмен бірге 6–7 орындарды бөлісті, ол да өзінің рейтингісінен төмен ойнады. Полгар айдың соңында Каспаров жеңіске жеткен Corus Wijk aan Zee турнирінде де көңіл көншітпейтін нәтиже көрсетті. Ол 13 ойында 5 ұпай жинады, 11–12 орындарды Виктор Корчноймен бөлісті. Алайда, сол қаңтарда Грузияның Батуми қаласында өткен Еуропа командалық чемпионатында ол 2-тақтада 6½–2½ есебімен алтын медаль жеңіп алды. 2000 жылдың сәуір және мамыр айларында Полгар Азияда өткен ең күшті турнирлердің бірінде жеңіске жетті. Индонезияның Денапасар қаласындағы Japfa Classic турнирі 10 ойыншыдан тұратын XVI санаттағы турнир болды, онда сол кезде FIDE әлем чемпионы Александр Халифман және оның ізашары Анатолий Карпов қатысты. Соңғы турға қарай Полгар, Халифман, Карпов және Жилберто Милос төрт ойыншы тең нәтиже көрсетті, бірақ Полгар бразилиялық GM Милосқа қарсы ойынын жеңіп алды, ал Халифман мен Карпов тең аяқтады. Полгар 6½–2½ есебімен жеңіске жетіп, 20 000 доллар сыйлық ақша жеңіп алды. Мамыр айының соңында ол Швецияның Мальмё қаласында өткен Sigeman & Company International Tournament турнирін жеңіп алды. Ол төрт ойыншыдан тұратын қос турнирде 4 ұпай жинады, Ян Тимман 3½ ұпаймен, ал Ульф Андерссон мен Тайгер Хилларп Перссон осы ретпен аяқтады. 2000 жылдың маусымында ол Мексиканың Юкатан штатындағы Меридада өткен GM турнирінде екінші орынды иеленді, Алексей Шировтан жарты ұпай қалып қойды. Қазан және қараша айларында ол Венгрияны 34-ші Шахмат Олимпиадасында 3-тақтада өкілдік етті. Венгрия командасы қола жүлдеге ие болуға жақын болса да, Полгар Олимпиаданың ең жоғары ұпай жинаған ойыншысы болды, 10/13 көрсеткішпен және 2772 рейтингтік деңгейге ие болды. 2001 жылдың ақпанының соңы мен наурызының басында Полгар әлемнің ең күшті алты ойыншысынан тұратын Линарес қос турниріне қатысты. Турнир Каспаровтың жеңісімен аяқталды, ол 10 ойында 7½ ұпай жинады. Басқа бес қатысушы – Полгар, Карпов, Широв, Грищук және Леко – екінші және соңғы орынды бөлісіп, 4½ ұпай жинады. Алайда Полгар Каспаровпен екі ойында тең нәтиже көрсетті, бұл оның мансабындағы алғашқы рет болды. 2001 жылдың наурызында ол Каннда өткен Әлем кубогының жылдам ойын турнирінің жартылай финалына жетті. Ол турнирдегі 16 гроссмейстерден төрттігіне енді. Ол жартылай финалда Евгений Бареевқа жеңіліп, ол өз кезегінде Каспаровқа жеңіліп қалды. Бір тоқсандық ойында Францияның ең күшті ойыншысы Жоэль Лаутиерді 12 қадамда жеңіске мәжбүр етті, нәтижесінде бірнеше жүз адамнан тұратын көрермендер ықыласпен қол соқты. 2001 жылдың қазан айында ол Голландияның Хогевен қаласында өткен VAM халықаралық турнирінде төрт гроссмейстердің қос турнирінде GM ...пен тең бірінші орынды иеленді.

At Linares 1994, Polgár lost a controversial game to the World Champion Garry Kasparov. The tournament marked the first time the 17 year old Polgár was invited to compete with the world's strongest players. After four games she had two points. During her game with Kasparov in the fifth round, Kasparov gradually outplayed her and had a clear advantage after 35 moves. On his 36th move, the World Champion reportedly changed his mind about the move of a knight, and moved the piece to a different square. According to chess rules, once a player has released a piece, the move must stand, so if Kasparov did remove his hand, he should have been required to play his original move. Polgár did not challenge Kasparov in the moment, because, she stated, "I was playing the World Champion and didn't want to cause unpleasantness during my first invitation to such an important event. I was also afraid that if my complaint was overruled I would be penalized on the clock when we were in time pressure." She did, however, look questioningly at the arbiter, Carlos Falcon, who witnessed the incident and took no action. Tournament director Carlos Falcon did not forfeit Kasparov when this evidence was made available to him. As U. S. chess journalist Shelby Lyman pointed out, in the majority of sports "instant replays" do not overrule a referee's original decision and chess is no exception. At the time the video had not been publicly released, at the request of tournament sponsor Luis Rentero, Subsequently, Kasparov refused to speak to her for three years. Although Polgár recovered by the end of the tournament, she went into a slump over the next six rounds, gaining only half a point. In January 1996, she became the only woman ever to be ranked in the top ten of all chess players. In August 1996, she participated in a very strong 10 player tournament in Vienna. There was a three way tie for first between Karpov, Topalov and Boris Gelfand and a three way tie for fourth between Kramnik, Polgár and Lékó. In December 1996, Polgár played a match in São Paulo against Brazil's champion Gilbert Milos. The four games were played at 30 moves an hour with 30 minutes for the remainder of the game. Polgár won two, drew one and lost one and won $12,000 in prize money. In February 1997, she played in the Linares "supertournament" which Kasparov won by edging out Kramnik. Polgár finished in clear fifth position in the 12 GM tournament, ahead of Anand, Ivanchuk, Gelfand and Shirov. Her result was considered exceptional considering the strength of the tournament, average 2701, and she was praised for her tactical skills in her game against Ivanchuk. In April 1997, she played in the Dos Hermanas Chess tournament, a single round robin category XIX event of 10 of the world's best players. She finished in sixth place with an even score of 4½–4½. In June 1997, she finished with an even score, 4½–4½, in the Madrid 10 player GM tournament won by Topalov. In July 1997, Polgár competed in the elite Dortmund International Tournament. She finished in fifth in the strong field of ten, ahead of players such as Anatoly Karpov. In the tournament, she won playing with the black pieces against Veselin Topalov, at the time ranked fourth in the world. Topalov had the advantage until Polgár executed a deep positional sacrifice. In October 1997, she tied for second in a double round robin tournament of four grandmasters in the VAM International Tournament in Hoogeveen, the Netherlands. "There has long been a lively debate about who is the strongest player of all", wrote GM Robert Byrne in his New York Times column of 26 August 1997. "Prominent candidates are Bobby Fischer, Garry Kasparov, Jose Raul Capablanca, Alexander Alekhine or Emanuel Lasker. But there is no argument about the greatest female player: she is 21 year old Judit Polgár." In June 1998 in Budapest, Polgár played an eight game match of "action" chess, which is 30 minutes for the entire game, against Anatoly Karpov. She won the match 5–3 by winning two games with the remaining ending in draws. At the time Karpov was the FIDE World Champion. In August 1998, Polgár became the first woman to ever win the U. S. Open, which was held at the Kona Surf Resort in Kailua Kona, Hawaii. She shared the tournament victory with GM Boris Gulko as each scored 8–1. Typical of her aggressive style was her victory against GM Georgi Kacheishvili in which she sacrificed her queen for the attack. In October 1998, Polgár won the VAM four grandmaster tournament in Hoogeveen, Netherlands by 1½ points over Jan Timman. In November 1998, Polgár played in the Wydra Memorial Rapid chess tournament in Israel. She tied for first with Viswanathan Anand as both scored 11½ out of the 14 games. Anand won the tournament in a tie break game over Polgár. In the two years since Polgár became the first woman to ever break into the top 10, her rating had dropped. Although she was in the top 20, this had the effect of her being invited less frequently to the strongest tournaments. In January 2000, Polgár had, for her, a disappointing result in a tournament in Pamplona, Spain, which was won by Nigel Short. She finished with only 4 points from 9 games, tied for 6–7 place with Jan Timman, who had also played below his rating. Polgár had another disappointing result later in the month in the category XVIII tournament in Corus Wijk aan Zee which was won by Kasparov. She did not win a game until the 11th round and finished with 5 points in 13 games, tied with Victor Korchnoi for 11–12 position among the fourteen GMs. However, in the European Teams Championship in Batumi, Georgia, also in January, she won the gold medal playing Board 2, scoring 6½–2½. In April and May 2000, Polgár won one of the strongest tournaments ever held in Asia. The Japfa Classic in Denpasar, Bali, Indonesia, was a category XVI event of 10 players which included Alexander Khalifman–at the time FIDE world champion– and Anatoly Karpov–his predecessor. Going into the last round four players, Polgár, Khalifman, Karpov and Gilberto Milos were tied, but Polgár won her game over Brazilian GM Milos while Khalifman and Karpov played against each other in a draw. Polgár finished clear first with 6½–2½, winning the $20,000 first place prize money. At the end of May, she won the Sigeman & Company International Tournament in Malmö, Sweden. She finished the four player double round robin tournament scoring 4 points, with Jan Timman at 3½ with Ulf Andersson and Tiger Hillarp Persson finishing in that order. In June 2000, she played in the GM Tournament Mérida, State of Yucatán, finishing in second place a half point behind Alexei Shirov. In October and November, she represented Hungary playing board 3 in the 34th Chess Olympiad. While the Hungarian team narrowly missed winning the bronze medal, Polgár finished 10/13 for the second highest points total of any player in the Olympiad and a rated performance level of 2772. In late February and early March 2001, Polgár played in the elite Linares double round robin invitational of six of the world's strongest players. The tournament was Kasparov's triumph as he scored 7½ points in 10 games. The other five participants, Polgár, Karpov, Shirov, Grischuk and Lékó all finished with 4½ for second and last position. However, Polgár drew both her games with Kasparov, the first time in her career she had done this under tournament time controls. In March 2001, she reached the semifinals of the World Cup rapid play tournament in Cannes. She made it to the final four from the 16 grandmasters in the tournament. She lost the semifinal match to Evgeny Bareev, who in turn lost to Kasparov. In a quarterfinal playoff blitz game, she forced Joël Lautier, France's strongest player, to resign in 12 moves when she won his queen which resulted in the audience of several hundred bursting into applause. In October 2001, she tied for first with GM Loek van Wely in the Essent Tourney in Hoogeveen, the Netherlands.

Тарихқа ену

2002 жылдың қыркүйегінде Ресейге қарсы әлемнің қалған бөлігіне қарсы матчта Полгар, соңғы деңгейде Гарри Каспаровты жеңді. Турнир жылдам ойын ережесімен өтті, әр ойынға 25 минут беріліп, әр қимылға 10 секунд қосымша уақыт есептелді. Ол ойынды ерекше позициялық шеберлікпен жеңіп алды. Каспаров қаралармен өзінің әдеттегі Сицилиялық қорғанысының орнына Берлин қорғанысын таңдады, ал Полгар Каспаровтың өзі қолданған комбинацияны жалғастырды. Полгар Каспаровтың патшасына (ол әлі де тақтаның ортасында тұрған) өзінің мүржаларымен шабуыл жасады, ал ол екі пішкедей кем болғанда Каспаров жеңілісті мойындады. Бұл ойын әлем құрамасына 52:48 есебімен матчты жеңіп алуға көмектесті. Каспаров жеңіліске ұшырағаннан кейін, журналистер мен фотографтарға жабық жолмен бірден кетіп қалды. Каспаров бұрын Полгарды "цирк қуыршағы" деп атап, әйел шахматшылар бала тууға белсенділік танытуы керек деді. Полгар бұл ойынды "өміріндегі ең маңызды сәттердің бірі" деп атады. Ойын тарихи маңызы бар, себебі шахмат тарихында әйел шахматшы алғаш рет әлемнің бірінші нөміріне қарсы ресми жарыста жеңіске жетті. 2016 жылы BBC Witness радио бағдарламасында Полгармен жасалған сұхбат пен матчтың видеосы көрсетілді. 2002 жылдың қазан және қараша айларында Полгар Венгрия құрамасының құрамында 35-ші шахмат Олимпиадасында екінші тақтада (алғашқы тақтада Петер Леко) өнер көрсетті. 2000 жылғы Олимпиададағыдай жарқын ойын көрсетпесе де, Венгрия құрамасының турнирде күміс жүлде жеңіп алуына көмектесті. Венгрия құрамасы турнирдегі ең жақсы жеңіс-жеңіліс көрсеткішіне ие болды, 56 ойынның тек біреуінде жеңіліп, көптеген матчтарды 2½–1½ есебімен жеңіп алды, ал Ресей құрамасы ұпай жинап алтын жүлдеге ие болды. Алайда, Венгрия алтын жүлде алған Ресей құрамасына жалғыз жеңілісті сыйлады. Полгардың төртінші турындағы Әзербайжандық Шахрияр Мамедьяровқа қарсы ойынында 12...Nxf7 комбинациясы жасалды, осы қимыл оның патшасын тақтаның ортасына тартты. 2003 жылдың басында Полгар әлемдегі ең үздік 10 шахматшының қатарына қайта оралды. 2003 жылы Полгар өзінің ең жақсы нәтижелерінің бірін көрсетті: Нидерландыдағы Вийк-ан-Зееде өткен XIX категориядағы Corus шахмат турнирінде жеңіліссіз екінші орын алды, болашақ әлем чемпионы Вишванатан Анандтан жарты ұпай ғана артта қалды және сол кездегі әлем чемпионы Владимир Крамниктен толық бір ұпай артық алды. Турнирдегі ең жарқын ойындардың бірі – Полгардың төртінші раундта Анатолий Карповты жеңгені. Ол тақтада ойлап тапқан жаңалықты ашып ойнады. Ойын 33 қимылға созылды, Карпов екі пішкедей кем болды және оның патшасы қауіпті ахуалда болды. Ол ойынның соңында "өзін қатты қуантқанын" мойындады. 2003 жылдың сәуір айында Полгар Будапештте өткен Hunguest Hotels Super Tournament турнирінде Найджел Шорттан кейін екінші орынды иеленді. Ол турнирде жеңіске жете алатын жағдайға келді, бірақ отандасы Петер Лекоға қарсы ойында жеңіліп қалды. 2003 жылдың маусым айында Полгар Францияда өткен Enghien les Bains халықаралық турнирінде Борис Гельфандпен бірге үшінші орынды бөлісті, 5½–3½ есебімен жеңіске жетті, турнир жеңімпазы Евгений Бареевтен қалып қойды. 2003 жылдың тамызында Полгар Германияның Майнц қаласында Вишванатан Анандқа қарсы сегіз партиядан тұратын жылдам шахмат матчын өткізді, бұл матч "Жыныстар шайқасы" деп аталды. Алты партиядан кейін әр ойыншы үш партияда жеңіске жетті. Ананд соңғы екі партияны жеңіп, матчты жеңіп алды. 2003 жылдың қазан айында Полгар Нидерландының Хогевен қаласында өткен 4Grandmaster Essent турнирінде жеңіске жетті. Карповқа қарсы ойындардың бірінде ол қателік жіберіп, Полгарға 1889 жылы Бауэрге қарсы Эммануэль Ласкер қолданған атақты екі мүржаны құрбан етуге мүмкіндік берді. 2004 жылы Полгар шахматтан уақытша демалып, ұлы Оливерді дүниеге әкелді. Осы себепті ол белсенді емес деп саналды және 2005 жылғы қаңтардағы ФИДЕ рейтингтік тізіміне енбеді. Осы кезеңде оның әпкесі Сюзан ойыншылық статусын қайта жандандырып, уақытша әлемдегі бірінші нөмірлі әйел шахматшы атанды. Полгар 2005 жылдың 15 қаңтарында Corus шахмат турнирінде шахматқа қайта оралды. Кейбіреулер Еуропадағы ең маңызды турнирлердің бірі санайтын бұл турнирді венгрлік Петер Леко жеңіп алды, ал Полгар 7/13 ұпай жинап, Александр Грищук, Майкл Адамс және Крамникпен бірге төртінші орынды бөлісті. Сондықтан ол 2005 жылғы сәуірде ФИДЕ рейтингтік тізіміне қайта енгізіліп, Corus турниріндегі жақсы көрсеткіштері үшін бірнеше рейтингтік ұпайға ие болды. Мамыр айында ол Болгарияның София қаласында өткен турнирде де жақсы нәтиже көрсетіп, үшінші орынды иеленді. Бұл оған 2005 жылғы шілдеде ФИДЕ тізімінде 2735 деген ең жоғары рейтингке ие болуға және әлемдегі сегізінші орынды сақтап қалуға мүмкіндік берді. 2005 жылдың қыркүйегінде Полгар тағы да тарихқа еніп, әлем чемпионатына іріктеудің соңғы кезеңінде ойнады. Бұрын ол әлем чемпионатына іріктеу үшін 100-ден астам ойыншы қатысқан турнирлерге қатысқан, бірақ бұл 8 ойыншы қатысқан шақырулы турнир болды. Алайда, ол нашар өнер көрсетіп, сегіз қатысушының соңғы орынында қалды. Алайда, Веселин Топаловқа қарсы ойынында Полгар турнир жеңімпазы және болашақ әлем чемпионына жеті сағатқа созылған тартысты ойын өткізді, бірақ жеңіліске ұшырады. Ол 2006 жылғы Линарес турниріне қатыспады, себебі ол тағы жүкті болды. 2006 жылдың 6 шілдесінде ол қыз бала, Ханна дүниеге келді. Полгар 2006 жылдың 5-7 қыркүйегінде Израильдің Ришон-Ле-Цион қаласында өткен ФИДЕ әлемдік блиц чемпионатында қатысты. Блиц шахматында әр ойыншы барлық қимылдарға тек 5 минут ғана беріледі. Әлемдегі ең күшті ойыншылардың 16-сы қатысқан айналымдық турнирде Александр Грищук, Питер Свидлермен тең түсіп, турнирде жеңіске жетті. Полгар бес-алтыншы орындарды бөлісіп, үш күндік турнир үшін 5625 доллар сыйлық алды. Ол Борис Гельфандпен тең түсіп, 9½ ұпай жинады және сол кездегі әлемнің екінші нөмірі Вишванатан Анандқа қарсы жеңіске жетті. 2006 жылдың қазан айында Полгар Нидерландының Хогевен қаласында өткен Essent Chess Tournament турнирінде тағы да жақсы нәтиже көрсетті, бірінші орынды бөлісті. Ол екі айналымдық турнирде әлемнің ең жоғары рейтингті ойыншысы Веселин Топаловқа қарсы екі ойында жеңіске жетті. 2006 жылдың желтоқсан айында Полгар Нидерландының Хогевен қаласында бұрынғы ФИДЕ әлем чемпионы Веселин Топаловқа қарсы алты партиядан тұратын соқыр шахмат матчын өткізді. Топалов матчты 3½–2½ есебімен жеңіп алды, Полгардың бір жеңісіне қарсы екі жеңіске жетті. Шараға шамамен 1000 көрермен қатысты. 2007 жылдың мамыр-маусым айларында ол 2007 жылғы ФИДЕ әлемдік шахмат чемпионатының үміткерлер турнирінде өнер көрсетті. Ол бірінші раундта Евгений Бареевке 3½–2½ есебімен жеңіліп, турнирден шығарылды. Кейбір шахмат сарапшылары оның турнирге "жақсы дайындалмағанын" айтты, өйткені ол соңғы үш жылда екі бала туғандықтан аз шахмат ойнады. Алайда, ол турнирдегі ең әдемі шабуылды бесінші партияда жасағаны үшін мақтау алды. 2007 жылдың шілдесінде Полгар 16 жасар Магнус Карлсеннің жеңіске жеткенімен, Биль шахмат фестивалінде өнер көрсетті. Полгар 9 раундтық турнирді 5–4 есебімен аяқтады, төртінші-алтыншы орындарды бөлісті. Оның ең жарқын ойыны тең түскен ойын болды. Полгар Александр Грищуктің екі қосылған өткен пішкесіне қарсы атпен ойын аяқтады, бірақ ол екі пішкені де жойды. 2007 жылдың қазан айында Полгар Испанияның Бильбао қаласында өткен соқыр шахмат кубогінде өнер көрсетті. Полгар алты ойыншының арасында төртінші орынды иеледі, үш жеңіс, төрт жеңіліс және үш тең түсті. Турнирді Қытайдың Бу Сянчжи жеңіп алды, ол Полгарға қарсы жалғыз жеңіліске ұшырады. 2007 жылдың қараша айында ол Испанияның Витория-Гастейз қаласында өткен Chess Champions League – Playing for a Better World турниріне қатысты, бұл турнирде ДР Конгоның Мбужи-Майи қаласындағы ауруханаға жабдықтар сатып алу үшін қаражат жиналды. Полгар алты ойыншыдан тұратын турнирде үшінші орынды бөлісті және турнир жеңімпазы Веселин Топаловқа жалғыз жеңілісті сыйлады. 2008 жылдың қаңтарында ол күшті Corus Wijk aan Zee турниріне қатысып, 6/13 ұпай жинап, 14 ойыншыдан тұратын турнирде 9–11 орындарды бөлісті. 2008 жылдың қараша айында Полгар Алматыда өткен Әлемдік шахмат блиц чемпионатында нашар нәтиже көрсетті...

In September 2002, in the Russia versus the Rest of the World Match, Polgár finally defeated Garry Kasparov in a game. The tournament was played under rapid rules with 25 minutes per game and a 10 second bonus increment per move. She won the game with exceptional positional play. Kasparov with black chose the Berlin Defence instead of his usual Sicilian, and Polgár proceeded with a line which Kasparov had used himself. Polgár was able to attack Kasparov's king (which was still in the centre of the board) with her rooks, and when he was two pawns down, Kasparov resigned. The game helped the World team win the match 52–48. Upon resigning, Kasparov immediately left by a passageway barred to journalists and photographers. Kasparov had once described Polgár as a "circus puppet" and asserted that women chess players should stick to having children. Polgár called the game "one of the most remarkable moments of [her] career". The game was historic as it was the first time in chess history that a female player beat the world's No. 1 player in competitive play. An interview with Polgár including video of the match was included in the BBC Witness radio program in 2016. In October and November 2002, Polgár played on second board (with Péter Lékó on first) for Hungary in the 35th Chess Olympiad. While not having the stunning performance as she had in the 2000 Olympiad, she helped Hungary attain the silver medal for the event. While the Hungarians had the best win–loss record of the tournament as a team and lost only a single game of the 56 they played, they had won most of their matches by 2½–1½ scores, while the Russian team won gold as they piled up the points. However, Hungary gave the gold winning Russian team its only defeat. Polgár's fourth round game against Azerbaijan's Shakhriyar Mamedyarov included a brilliant 12. Nxf7, drawing his king into the center of the board. By early 2003, Polgár had worked her way back into the top 10 rated players in the world. In 2003, Polgár scored one of her best results: an undefeated clear second place in the Category XIX Corus chess tournament in Wijk aan Zee, Netherlands, just a half point behind future world champion Viswanathan Anand and a full point ahead of then world champion Vladimir Kramnik. One of the highlight games of the tournament was Polgár's fourth round crushing victory over Anatoly Karpov. She played a novelty in the opening which she devised over the board. The game lasted 33 moves with Karpov down two pawns and his king exposed. Polgár admitted to "enjoying herself" by the end of the game. In April 2003, Polgár finished second in The Hunguest Hotels Super Tournament in Budapest behind Nigel Short. She appeared headed for a first place victory in the tournament, but lost her game against compatriot Péter Lékó. In June 2003, Polgár finished tied for third with Boris Gelfand, in the Enghien les Bains International Tournament in France, scoring 5½–3½, behind Evgeny Bareev who won the tournament and GM Michael Adams. In August 2003, Polgár played an eight game rapid chess match in Mainz, Germany against Viswanathan Anand, billed as the "Battle of the Sexes". After six games each player had won three games. Anand won the final two games to win the match. In October 2003, Polgár won the 4–grandmaster Essent tournament in Hoogeveen, Netherlands. In one of her games against Karpov, he blundered, allowing Polgár to utilize a famous double bishop sacrifice first employed by Emanuel Lasker against Bauer in 1889. In 2004, Polgár took some time off from chess to give birth to her son, Olivér. She was consequently considered inactive and not listed on the January 2005 FIDE rating list. Her sister Susan reactivated her playing status during this period and temporarily became the world's No. 1 ranked female player again. Polgár returned to chess at the prestigious Corus chess tournament on 15 January 2005. The tournament, which was now considered by some as the most important in Europe, was won by fellow Hungarian Péter Lékó while Polgár scored 7/13 to tie for fourth with Alexander Grischuk, Michael Adams and Kramnik. She was therefore relisted in the April 2005 FIDE rating list, gaining a few rating points for her better than par performance at Corus. In May she also had a better than par performance at a strong tournament in Sofia, Bulgaria, finishing third. This brought her to her highest ever rating, 2735, in the July 2005 FIDE list and enabled her to retain her spot as the eighth ranked player in the world. In September 2005, Polgár once again made history as she became the first woman to play in the final stages of the World Chess Championship qualification; she had previously participated in large, 100+ player knockout tournaments for the world championship, but this was a small 8 player invitational. However, she performed poorly, coming last of the eight competitors. However, in her game against Veselin Topalov, Polgár pushed the eventual tournament winner and world champion to a seven hour marathon before succumbing. She did not play at the 2006 Linares tournament because she was pregnant again. On 6 July 2006, she gave birth to a girl, Hanna. Polgár participated in the FIDE world blitz championship on 5–7 September 2006 in Rishon Le Zion, Israel. Blitz chess is played with each player having only 5 minutes for all moves. The round robin tournament of 16 of some of the strongest players in the world, concluded with Alexander Grischuk finally edging out Peter Svidler in a tie break to win the tournament. Polgár finished tied for fifth/sixth place, winning $5,625 for the three day tournament. Polgár tied with Boris Gelfand with 9½ points and won her individual game against Viswanathan Anand, at the time the world's No. 2 player. In October 2006, Polgár scored another excellent result: tied for first place in the Essent Chess Tournament, Hoogeveen, the Netherlands. She scored 4½ out of 6 in a double round robin tournament that included two wins against the world's top rated player, Veselin Topalov. In December 2006, Polgár played a six game match of blindfold rapid chess against former FIDE world champion Veselin Topalov. Topalov won the match 3½–2½ with two wins to Polgár's one. Nearly 1,000 spectators attended the event. In May–June 2007 she played in the Candidates Tournament for the FIDE World Chess Championship 2007. She was eliminated in the first round, losing 3½–2½ to Evgeny Bareev. Some chess pundits said she was "poorly prepared" for the tournament; she had played less chess in the last three years as she gave birth to her two children. However, she was still credited with the most beautiful attack of the tournament in her fifth game victory. In July 2007, Polgár played in the Biel Chess Festival which was won by 16 year old Magnus Carlsen. Polgár finished the 9 round tournament at 5–4 in a four way tie for third to sixth place. A highlight game for her was actually a draw. Polgár was playing an endgame of knight against knight and two connected passed pawns of Alexander Grischuk, but she was able to eliminate both pawns. In October 2007, Polgár played in the Blindfold World Cup in Bilbao, Spain. Polgár finished in fourth place of the six players with three wins, four losses, and three draws. The tournament was won by Bu Xiangzhi of China, whose only loss was to Polgár. In November 2007, she took part in Chess Champions League – Playing for a Better World in Vitoria Gasteiz, Spain a tournament to raise funds for equipment for a Hospital in Mbuji Mayi, DR Congo. Polgár finished tied for third in the strong six player tournament and handed tournament winner Veselin Topalov his only loss. In January 2008 she competed in the strong Corus Wijk aan Zee tournament, scoring a respectable 6/13 and tied 9–11 in the 14 player tournament. In November 2008, Polgár had a terrible result in The World Chess Blitz Championship in Almaty, Republic of Kazakhstan, finished last of the 16 players with only 2½ points. In November 2008, Polgár played the number 2 board for the Hungarian open ("men's") team in the 38th Chess Olympiad in Dresden, finishing 3½/8. In November 2009, Polgár participated in the FIDE World Cup at Khanty Mansiysk in Siberia. Polgár made it to the third round of the knockout tournament until she was eliminated by tournament winner Boris Gelfand. She handed Gelfand his only loss of the tournament.

Бәсекеге қайта оралу

2010 жылы Полгар бәсекелі шахматқа қайта оралды және соңғы жылдардағыдан да көп ойын ойнады. 2010 жылдың наурыз айында Полгар Оңтүстік Каролина штатының Хилтон-Хед қаласында ГМ Грегори Кайдановқа қарсы төрт ойындық матч өткізді. Әр ойынды Сицилия қорғанысымен бастау талап етілді. Матч тең аяқталды, әр ойыншы екі ойын жеңді. 2010 жылдың сәуірінде Полгар чех ГМ Дэвид Навараға қарсы сегіз ойындық жылдам шахмат матчын өткізді, ол Прага шахмат қоғамының ČEZ Chess Trophy 2010 фестивалінің бөлігі болды. Навара 2708 рейтингімен Полгардың 2682 рейтингісінен сәл жоғары болғанына қарамастан, 6–2 есебімен жеңілді. Полгар 2010 жылдың 29 сәуірінен 1 мамырға дейін Баку қаласында өткен Президенттік шахмат кубогының жылдам шахмат турниріне қатысты. Ол бір жеңіске, екі жеңіліске және төрт теңестіруге ие болды, сегіз ойыншыдан тұратын дөңгелек турнирде бесінші орынды бөлісті. Турнир үш ойыншының тең аяқталуымен аяқталды, жеңімпазды Эло көрсеткішімен анықтады – Мамедъяров пен Камскийден басымдық алған Крамник. 2010 жылдың маусым айында Полгардың Олимпиадаға дайындық кезінде ГМ Золтан Алмашиға көмектесіп жатқаны хабарланды. 2010 жылдың қыркүйек және қазан айларында Полгар Ресейдің Ханты-Мансийск қаласында өткен 39-шы шахмат Олимпиадасында Венгрия ерлер құрамасы үшін үшінші тақтада ойнады. Команда төртінші орынды иеленді, қола медальды тең түсу нәтижесі бойынша Израильге жоғалтты. 2010 жылы соңғы жылдардағыдан көбірек ойнаған Полгар 6/10 ұпаймен үшінші тақтадағы ойыншылар арасында жалпы төртінші орынды иеленді. Венгрия ерлер құрамасы үшін ең маңызды жетістік – Ресей I командасына қарсы өткен бесінші турдағы жеңіс. 2010 жылдың қарашасында Полгар Мексика Ұлттық университетінің 100 жылдығын мерекелеу үшін өткізілген төрт ойыншыдан тұратын жылдам шахмат турнирінде жеңіске жетті. Полгар ашылу ойынында Василий Иванчукқа қарсы қиын жеңіске жетті. Содан кейін ол бұрынғы әлем чемпионы және 2009 жылы әлемдегі бірінші орында тұрған Веселин Топаловты 3½–½ есебімен жеңіп, турнирде жеңіске жетті. 2011 жылдың 2 сәуірінде Полгар Франциядағы Экс-ле-Бен қаласында өткен шахмат бойынша жеке Еуропа чемпионатында төрт ойыншы тең түсіп, бірінші орынды бөлісті. 393 ойыншы қатысқан турнирде 167 ойыншы гроссмейстер болды, ресейлік Владимир Поткин тең түсу нәтижесі бойынша жеңіске жетті; ГМ Радослав Войташек күміс медальді жеңіп алды, ал Полгар үшінші орынды иеленіп, қола медальді жеңіп алды. Ол шығармашылық шабуылдары мен ойын соңындағы шеберлігі үшін мақталып, ерлер чемпионатының алғашқы үштігіне енген алғашқы әйел болды. Полгардың бәсекелі шахматқа қайта оралуын жалғастыра отырып, 2011 жылдың шілдесінде ол 39-шы грек ұлттық команда чемпионатына қатысып, 4 ойынның 3½ ұпайын жинады. Сондай-ақ 2011 жылдың шілдесінде Полгар әлем команда чемпионаттарында Венгрия үшін 3-ші тақтада ойнады. Венгрия он команданың ішінде бесінші орынды иеленді, ал Полгар жекелей 50 ойыншының ішінде он алтыншы орынды иеленді. 2011 жылдың қыркүйегінде Полгар 128 ойыншы қатысқан, үлкен жүлде қоры бар және әлем чемпионатының алғашқы үштігіне жолдама беретін Шахмат әлем кубогына қатысты. Полгар Питер Свидлерден жеңіліп, соңғы сегіз ойыншыға дейін жетті. Полгар үшін ең маңызды жетістік – турнирдің бірінші нөмірі және әлемдегі бесінші рейтингтегі ойыншы Сергей Карякинды жеңуі. 2011 жылдың қазан айында Полгар Unive 2011 байқауына қатысты. Ол төрт ойыншыдан тұратын топта соңғы орынды иеленді, Владимир Крамник пен Аниш Гириден жеңілді. 2011 жылдың қыркүйегінде Полгар 2701 FIDE рейтингісімен "Супер ГМ" мәртебесіне қайта оралды, ал қарашаға қарай оны 2710-ға дейін көтерді және әлемде 35-орынға ие болды. 2012 жылдың қаңтарында Полгар Tradewise Gibraltar турниріне қатысып, 10 ойында 7 ұпай жинады. 1990 жылғы шахмат Олимпиадасында Нона Гаприндашвилиге жеңілгеннен бері 22 жыл ішінде алғаш рет Полгар классикалық ойында әйел ойыншыға ұтылды, себебі әйелдер әлем чемпионы Хоу Ифан жеке ойында жеңіске жетіп, плей-оффта Найджел Шортқа ұтылды. 2013 жылы Полгар FIDE Caïssa сыйлығын алды, өйткені Полгар 2012 жылдың ең үздік әйел ойыншысы деп танылды. Lobortas Classic Jewelry House шеберлері жобалаған және жасаған бұл сыйлық 2013 жылдың 2 қазанында Таллинде өткен 84-ші FIDE конгресінде табыс етілді. 2013 жылдың 5 қазанында Полгар шахматтың он сегізінші нұсқасында Найджел Шортпен Chess.com-ның өлім-жітім матчында ойнады. Соңғы есеп Полгардың пайдасына 17½–10½ болды. Олар барлығы 28 ойын ойнады, олар уақыт бақылауының жылдамдығы өсіп келе жатқан үш кезеңге бөлінді, біріншісі 5+1, екіншісі 3+1 және соңында 1+1. Кейін Полгар Facebook парақшасында "Н�...

In 2010, Polgár began her return to competitive chess and would play more than she had in recent years. In March 2010, Polgár played a four game match against GM Gregory Kaidanov at Hilton Head, South Carolina. It was required that each game begin with the Sicilian Defense. The match was drawn with each player winning two games. In April 2010, Polgár played an eight game rapid chess match against Czech GM David Navara which was part of the ČEZ Chess Trophy 2010 festival of the Prague Chess Society. Despite slightly higher ranking, 2708 to Polgár's 2682, Navara lost the match 6–2. Polgár participated in the rapid chess tournament of the Presidential Chess Cup in Baku, Azerbaijan from 29 April to 1 May 2010. She finished with one win, two losses and four draws, tied for fifth position in the eight player round robin. The tournament finished with a three way tie for first with the winner, Kramnik, being decided by Elo over Mamedyarov and Kamsky. In June 2010, it was reported Polgár was assisting GM Zoltán Almási in training for the Olympiad. In September and October 2010, Polgár played 3rd board for the Hungarian Men's team in the 39th Chess Olympiad in Khanty Mansiysk, Russia. The team finished in fourth place, losing the Bronze medal to Israel on tie break. Playing more in 2010 than in recent years, Polgár finished fourth overall among Board three players with a 6/10 score. The highlight for the Hungarian Men's team was a fifth round victory over Russia I. In November 2010, Polgár won the four player rapid tournament which was held to celebrate the National University of Mexico's 100th anniversary. Polgár won a close opening match against Vassily Ivanchuk. She then crushed Veselin Topalov, a former world champion and ranked No. 1 in the world in 2009, 3½–½ to win the tournament. On 2 April 2011, Polgár finished in a four way tie for first in the European Individual Chess Championship in Aix les Bains, France. The tournament, featuring 393 players of which 167 were Grandmasters, was won by Russian Vladimir Potkin on tie break; GM Radosław Wojtaszek won the silver, while Polgár placed third, winning the bronze. Polgár was praised for her creative attacks and endgame technique. Polgár became the first woman ever to finish in the top three of the male championship. Continuing Polgár's return to competitive chess, in July 2011 she participated in the 39th Greek Team National Championship, scoring 3½ out of 4 games. Also in July 2011, Polgár played Board 3 for Hungary in the World Team Championships. Hungary finished in fifth place of the ten teams and individually Polgár finished sixteenth of the fifty players. In September 2011, Polgár competed in the Chess World Cup, a 128 player tournament with a large prize fund and qualification to the top three for the World Championship cycle. Polgár made it to the final 8 players before she was eliminated by Peter Svidler. A highlight for Polgár was her elimination of the tournament's No. 1 seed and world's fifth highest rated player, Sergey Karjakin. In October 2011, Polgár took part in the Unive 2011 competition. She finished last in the elite four player Crown group, losing games to Vladimir Kramnik and Anish Giri. In September 2011, Polgár finally returned to "Super GM" status with a FIDE rating of 2701 and by November she had raised it to 2710 and ranked 35 in the world. To begin 2012, in January Polgár competed in the Tradewise Gibraltar tournament, finishing with 7 points in 10 games. For the first time in 22 years since she lost to Nona Gaprindashvili in the 1990 Chess Olympiad, Polgár lost a classical game to a female player as Women's World champion Hou Yifan won their individual game and tied for first before losing the playoff to Nigel Short. In 2013, Polgár received the FIDE Caïssa Award, as Polgár was considered the best female player of 2012. This award, designed and executed by artisans of the Lobortas Classic Jewelry House, was presented on 2 October 2013 during the 84th FIDE Congress in Tallinn. On 5 October 2013, Polgár played Nigel Short in the eighteenth edition of Chess. com's Death Match. The final score was 17½ 10½ in Polgár's favour. They played 28 games in total, separated into three stages of increasingly faster time controls, the first being 5+1, the second 3+1 and finally 1+1. Polgár later remarked on her Facebook page that "it was great fun to play against Nigel " Nigel in turn tweeted in jest, "Such bad chess. I should go and hang myself "

In 2014, in the World Rapid and Blitz Chess Championship, she came 26th in the Blitz championship and 56th in the Rapid championship. On 13 August 2014, she announced in the London newspaper The Times her retirement from chess at the highest level.

Ойын стилі

Позициялық ойынды жақсы түсіне білгенімен, Полгар тактикада ерекше шебер және агрессивті ойын стилімен танымал, бастаманы барынша пайдалануға тырысып, қиындықтарды белсенді түрде іздейді. Бұрынғы әлем чемпионы Гарри Каспаров оның ойындарына сүйене отырып: «Егер шахматта «қыздай ойнау» дегеннің мағынасы болса, онда ол қажырлы агрессияны білдірер еді» деп жазған. Жастық шағында ол шахмат жанкүйерлері арасында батыл гамбиттері мен шабуылдары үшін ерекше танымал болды. Жасөспірім кезінде Полгар «Патшаның епископ гамбиті» дебютінің танымалдылығына үлес қосты. Полгар ақ түспен 1. e4, ал қара түспен Сицилиялық немесе Корольдік үнді қорғанысын ойнағанды ұнатады, бірақ оның дебют таңдаулары жаттықтырушысына да байланысты екенін айтты. Жазушы және екі мәрте АҚШ әйелдер шахмат чемпионы Дженифер Шахаде Полгардың үлгілі рөлі әйелдердің шахматта ерлерге қарағанда агрессивтірек ойнауының себебі болуы мүмкін деп болжайды. Бұрынғы АҚШ чемпионы Джоэл Бенджамин Полгармен болған жеке кездесуін былай сипаттады: «Бес сағат бойы толыққанды соғыс болды. Мен мүлдем шаршадым. Ол шахмат тақтасында жолбарыс сияқты. Оның қастандық сезімі бар. Бір қателік жіберсең, ол бірден қарсыласының әлсіз жеріне шабады». Полгар, әсіресе, уақытты шектеулі ойындарда өте жақсы. Ол әлі жас кезінде «Шпигель» журналында «Блиц ойындардағы оның тактикалық шабуылдары жоғары дәрежедегі көптеген қарсыластарын ұятқа қалдырды» деп жазды. Полгар шахматтың психологиялық жағын бағалайтынын айтты. Ол қарсыласының стилін білуді ұнататынын, себебі ол «объективті» шахмат ойнаудың орнына, сол ойыншыға қарсы ойнай алады деп мәлімдедеді. 2002 жылы Каспаровты жеңген кезде (25 минуттық уақыт бақылауында) ол Каспаровтың Владимир Крамникке қарсы қолданған ходын таңдап, қарсыласты «өзімен-өзі ойнауға» мәжбүрлеу стратегиясын қолданды. Каспаровтың жауабы жеткіліксіз болды және ол көп ұзамай нашар позицияда қалды.

Шахматтың кәсіби шебері

"Кейде өте өзімшіл болуға тура келеді", - деді Полгар кәсіби шахматшының өмірі туралы сөйлегенде. "Турнирде болсаңыз, тек өзіңізді ойлау керек – әйеліңіз бен балаларыңыз туралы емес, тек өзіңізді." Ол екінші шахматшыны сирек пайдаланатынын және турнирлерге күйеуінің көбінесе оны сүйемелдеп баратынын айтты. Полгар турнирге дайындалу әдісін өзгерткенін жеткізді. "Қазір мен тәжірибемді көбірек пайдаланамын және күш-жігерім зая кетпеуі үшін тиімдірек жұмыс істеуге тырысамын", - деді ол 2008 жылы. Екі баласына көңіл бөлгеніне байланысты Полгардың жаттығуға және бәсекеге қабілетті ойынға уақыты жетпеді, нәтижесінде оның рейтингі 2005 жылы 8-орыннан 2009 жылы 50-ге дейін төмендеді. Ол 2009 жылы Израильде өткен Маккабиада ойындарында ойнады және ойындардың үздік әйел спортшысы деп танылды. 2014 жылдың тамызында Хоу Ифань 86-шы орынға жеткенге дейін Полгар үздік 100-ге кіретін жалғыз әйел болды. 2014 жылдың қыркүйегінде Полгар соңғы ресми ойынын ойнағаннан кейін, белсенділігінің азайғандығына байланысты бір жылдан соң үздік 100 тізімінен шықты. Полгар әлі де үздік 50-ге енген жалғыз әйел. Ана болуды шахмат ойынумен салыстыра отырып, Полгар қазір шахмат турнирі "демалыс сияқты" сезіледі деді. 2013 жылдың наурызында ол Венгрияның ең жоғары наградаларының бірі – Венгрияның Еңбегі үшін орденінің жұлдызды Коммандирімен марапатталды, "спортшы ретіндегі әлемдік деңгейде танылған өмірлік жетістіктері үшін, шахмат ойынын насихаттағаны үшін және шахматтың білім беру артықшылықтарын ілгерілетуге салған еңбегі үшін". 2015 жылдың тамызында ол Венгрияның ең жоғары мемлекеттік ордені – Венгрияның Әулие Стефан орденін алды.

Жеке өмір

2000 жылдың тамызында Полгар мажар ветеринар хирургі Густав Фонтқа үйленді. Олардың екі баласы бар: 2004 жылы туған Оливер ұл және 2006 жылы туған Ханна қыз. Юдит Венгрияда қалса, оның қарындастары мен ата-анасы кейіннен эмиграция жасады: София Израильге, Сюзан Америка Құрама Штаттарына, ал олардың ата-анасы Израиль мен Америка Құрама Штаттарына.

Ерекше ойындар

J. Polgár vs. V. Anand, Dos Hermanas 1999 Сицилия қорғанысы: Шевенген вариациясы. Кешіктірілген Керес шабуылы, Переньи гамбиті (B90) · 1–0 Полгарларды жаттықтырған бұрынғы тренер, IM Тибор Каройи, бұл әйел ойыншы ойнаған ең әдемі ойын деп атады. Джудит Полгар vs. Ференц Беркес, Hunguest Hotels Супер шахмат турнирі 2003 · Француз қорғанысы: Классикалық. Burn Variation Main Line (C11) · 1–0 Полгардың қарсыласы оның 14...Bxa8 ойнауын күтіп, 14 g4 деп жауап береді деп ойлайды, бірақ ол 14. g4 ойнап, оны таң қалдырады. Алексей Широв vs. Джудит Полгар, Буэнос-Айрес ARG 1994 · Сицилия қорғанысы: Полсен. Нормальды вариация (B45) · 0–1 Полгар Шировтың пілдеуін бұзу үшін ...a6-ны қолданады. Ол бұл ойынды жеңу үшін бар болғаны 48 минут жұмсады. Джудит Полгар vs. Найджел Шорт, 1994 Нью-Йорк PCA/Intel GP Rapid нокаут турнирі. 1–0. Француз қорғанысының Штайнциц вариациясында Шорт ашылу кезінде күшті шабуыл жасап, Полгардың патшасын қауіпке тікелейтіп жібереді. Алайда, Шорттың шабуылы әлсірейді, ал Полгар тез қалпына келіп, Шорттың кейіпкерлерін шектеулі қылып, оның патшасын әлсіз қалдырады. Полгар vs. Гарри Каспаров, Ресей vs. Әлемнің қалған бөлігі матчы, Мәскеу 2002 Испан ойыны: Берлин қорғанысы. l'Hermet Variation (C67) · 1–0 Полгар тарихқа кірді, әйел алғаш рет әлемнің бірінші нөміріндегі шахматшыны жеңді.

Юдит Полгар шахмат қоры

Юдит Полгар шахмат қоры екі білім беру бағдарламасын әзірледі. Олардың бірі – бастауыш мектеп оқушылары үшін (1–4 сыныптар) «Шахмат сарайы», ал екіншісі – мектепке дейінгі балалар үшін «Шахмат ойын алаңы». Бағдарламаның мақсаты – шахматтың көмегімен түрлі дағдыларды (мәселе шешу, стратегиялық ойлау сияқты) жетілдіру. Шахматтың жүйелі қағидалары жалпы білім салаларындағы (математика, тіл және т.б.) білімді меңгеруге де пайдаланылады. Бұл бағдарлама Венгрияда үлкен жетістікке ие және Венгрияның Ұлттық оқу жоспарының құрамына кіреді. 2015 жылғы Франкфурт кітап көрмесінде «Шахмат сарайы» кітап сериясы «Еуропаның үздік оқу материалдары» (BELMA) сыйлығының арнайы жүлдесін жеңіп алды.