Кіріспе
Польшалық еврей раввині Давид ха Леви Сегал (шамамен 1586 – 20 ақпан 1667), «Турей Захав» (қысқартылған Таз (ט"ז)) деп белгілі болған, бұл атау оның «Шүлхан Арух» бойынша маңызды халахикалық түсіндірмесінен шыққан. Ол Польшаның ең ірі раввиндерінің бірі болды.
David ha Levi Segal (c. 1586 – 20 February 1667), also known as the Turei Zahav (abbreviated Taz (ט"ז)) after the title of his significant halakhic commentary on the Shulchan Aruch, was one of the greatest Polish rabbinical authorities.
Өмірбаян
Сегал Волынь облысының Людмир қаласында дүниеге келді. Оның Тораның басты ұстазы – ағасы Исаак Халеви Сегал болды. Ол Талмудты жақсы білген, Брест раввині Жоэль Сиркистің қызына үйленді, ол Бах (ב"ח) деп те белгілі болған, және өз еңбектерінде қайын атасынан жиі цитата келтірген. Ол сондай-ақ мохел болды. Бірнеше жыл қайын атасымен бірге тұрып, Тораны оқығаннан кейін Сегал отбасымен Краковқа көшті. Кейін ол Рава қаласына жақын Потелих (Польша: Potylicz) қаласының бас раввині болып тағайындалды, онда ол өте кедейлікте өмір сүрді. Содан кейін ол Познаньға барып, бірнеше жыл тұрды. Шамамен 1641 жылы Волыньдегі Острог (немесе Острох) қаласының ескі қауымының раввині болды. Ол жерде Сегал танымал ешива ашты және көп ұзамай заманының ең көрнекті халахик білушісі ретінде танылды. Острогта Сегал Жозеф Кароның «Шулхан Арух» (Йоре Деа) еңбегіне түсіндірме жазды, оны 1646 жылы Люблинде жариялады. Бұл түсіндірме «Түрей Захав» («Алтын қатарлар») деп аталды және еврей заңнамасы бойынша ең жоғары авторитеттердің бірі ретінде қабылданды. Содан кейін Сегал жұмысының аббревиатурасы – TaZ арқылы танылды. 1648–1649 жылдары Богдан Хмельницкий басқарған казак көтерілісі кезіндегі қырғыннан Сегал мен оның отбасы қашуға мәжбүр болды. Сегал Моравиядағы Ухерский Брод қаласына барып, біраз уақыт тұрды. Моравияда жайлы болмағандықтан, тәртіп орнатылғаннан кейін Польшаға оралып, Лембергке қоныстанды, онда өмірінің соңына дейін тұрды. Лембергте Сегал Ав Бейт Дин (рабини сотының төрағасы) болып тағайындалды. 1653 жылы Лембергтің бас раввині Мейр Сак қайтыс болғаннан кейін, ол осы лауазымды да иеленді. Сегалдың соңғы күндері оның екі ұлы Мордехай мен Соломонның 1664 жылғы көктемде Лембергте болған көтерілістерде қаза тапқандарынан қайғырды. Оның әйелі көп бұрын қайтыс болған еді, енді Сегал оның інісі Самуэль Хирцтің жесіріне үйленді, ол Пинцов қаласының раввині болған. Оның бірінші некеден туған үшінші ұлы Исаия және күйеу баласы Арье Лёб – екі поляк ғалымы, оларды Сегал 1666 жылы, немесе оның келісімімен, жалған мәсіх Шаббетай Цвидің мәлімдемелерін зерттеу үшін Түркияға жіберді. Екеуі Сегалға Шаббетай Цвиден ақ жібек халат және Польша еврейлерінің қиындықтарын өтеуге уәде берген хат әкелді. Сегалдың ұрпақтары – Ресей раввиндік Палтровичтер отбасы, олар бірнеше буын бойы 33 раввин тәрбиеледі.
Шығармалары
Сегалдың еңбектерінің көп бөлігі оның қайтыс болғаннан кейін ұзақ уақыттан соң жарық көрді. "Түрей Захав" (טורי זהב, "Алтын қатарлар") – Шүлхан Арухқа қатысты маңызды түсіндірме, 1692 жылы Шаббетай Басс Дихернфурт қаласында қайта басылым жасады, бұл жолы Абрахам Абель Гумбинердің "Маген Абрахам" кітабымен бірге. "Түрей Захав" атауы – Салимон жырларының 1:11 аятында кездесетін "алтын мұнаралар" деген мағынаны білдіретін, дыбысталуы ұқсас "түрей захав" (תורי זהב) сөзімен байланысты ойын. Атауы Таз (ט"ז) деп қысқартылып, көптеген басылымдарда Маген Давид ("Давидтың қалқаны", Сегалдың есіміне орай) деп аталады. Екі түсіндірме (Таз және Маген Абрахам) негізгі мәтін – Шүлхан Арухпен бірге, көптеген басқа түсіндірмелермен бірге жиі қайта басылып шықты және бүгінгі күнге дейін халахикалық биліктер арасында алдыңғы қатарда тұрады. Бұл еңбек жарық көргенге дейін екі жыл бұрын Волынь облысының Ковли қаласындағы Юдель, каббалист және Талмуд ғалымы, Орах Хайимға түсіндірме жазған, оны Тазбен бірге басып шығару үшін қаржылай көмек көрсеткен. Оның тілектері орындалмады, ал ақшасы Сегалдың тағы бір еңбегін – "Диврей Давид" ("Давидтың сөздері") кітабын, Рашиға жазылған суперкомментарийді (Дихернфурт, 1690) басып шығаруға жұмсалды. Шүлхан Арухтағы Таздың бір бөлігі ("Таңдалған Мишпат", 296-шы тарауға дейін) сол жылы Гамбургте Цви Ашкеназидың түсіндірмелерімен жеке басылым түрінде пайда болды. Қалған бөлігі, түрлі әрекеттерге және жалпы сұранысқа қарамастан, шамамен жетпіс жылдан кейін ғана жарық көрді (Берлин, 1761). Шүлхан Арухтағы Таз ("Евен ха Эзер") қолжазба түрінде Самуил бен Фебус, осы Шүлхан Арух бөліміне жазылған "Бет Шмуэль" кітабының авторы қолданған, алғаш рет 1754 жылы Золкиевте басылды. Сегал сонымен қатар жауаптар да жазған, олар кейде қолжазбалардан цитата келтірілгенімен, жарияланбаған. Ол және Шаббетай Кохен (ШаК) – Ахаронимдер арасындағы ең беделді халахикалық биліктердің бірі. 1683 жылы Төрт Жер кеңесі Таздың билігі ШаК-тің билігінен жоғары екенін жариялады, бірақ кейін ШаК-тің беделі артты.