Кіріспе
Православ раввиндік атақ, әсіресе хасидизмде. Хасидизм басшылығының әлеуметтік функциялары. Ребе немесе Адмор – хасидизм қозғалысының рухани жетекшісі және оның династияларының тұлғалары. Ребе және Адмор атақтары, қозғалыстың басталуына дейін жалпы құрметті атақтар болған, бірақ уақыт өте келе, тек оның Цадикімен байланыстырыла бастады.
the social functions of Hasidic leadership
A Rebbe or Admor is the spiritual leader in the Hasidic movement, and the personalities of its dynasties. The titles of Rebbe and Admor, which used to be a general honor title even before the beginning of the movement, became, over time, almost exclusively identified with its Tzadikim.
Хасидтер
Әдетте, хасидтер арасында реббе ('/r//ɛ//b//ə/) еврей тілінде адмор (көпше түрі – адморим) деп аталады, бұл еврейше adoneinu moreinu v'rabeinu (אדוננו מורנו ורבנו) деген сөздің қысқартылған түрі, яғни «біздің мырзамыз, ұстазымыз және раввиніміз» деген мағынаны білдіреді. Қазір Израильде «реббе» деген еврей сөзі осылай қолданылады. Хасидтер «реббе» термисін құрметті мағынада да қолданады, оны өз қауымының діни басшысы немесе наси ғана емес, сонымен қатар рухани кеңесшісі және ұстазы деп санайды. Осы мағынада Ребе немесе менің Ребем – рав немесе раввин, оның пікірлері мен кеңестері діни заңдар мен амалдарға қатысты мәселелерде ғана емес, сонымен қатар саяси және әлеуметтік мәселелерді қоса, өмірдің барлық саласында қабылданады. Кейде хасидтің рухани жетекшісі – реббе болса, халаха мәселелері бойынша шешімдерді алу үшін қосымша раввинге жүгінеді. Хасидтер «реббе» ұғымын (хасид емес) рабби сөзінің қарапайым мағынасында, идиш тіліндегі еврейше сөз ретінде қолданады. Мысалы: «Мен өз ребемнен ('/r//ɛ//b//ə/), раввин Плониден ('/r//ae//b//aɪ/') осы жеке мәселе бойынша кеңес сұраймын».
Хасидтік ребе
Хасидтік реббе ('/r//ɛ//b//ɛ/) – хасидтік династияның ұлы басшысы, ағылшын тілінде «Ұлы рабби» немесе ADMOR, еврей тіліндегі «Адонейну Морейну ве Раббину» («біздің мырзамыз/ұстазымыз, мұғаліміміз және раббиміз») деген сөздердің аббревиатурасы. Хасидтік топтардан тыс жерлерде «Ұлы рабби» термині жоғары рухани деңгейдегі раббиге қатысты қолданылған. Бұл практика 1900 жылдардың басында Америкада кеңінен таралды, осы кезде хасидтік реббелер Америка Құрама Штаттарына көшіп келе бастады және неміс тіліндегі Grossrabbiner сөзінен алынған. Хасидизмнің негізін қалаушы рабби Исраил Баал Шем Товты хасидтер алғашқы хасидтік реббе деп есептейді.
Тзадик ретінде ребе
Маймонидтің айтуынша, цадик – "жамандықтарынан артық ізгіліктері бар адам", және кез келген адам цадик деңгейіне жете алады. Таня бойынша, цадикта жамандыққа ұмтылыс жоқ, және осы деңгейге жетуге алдын ала тағайындалған санаулы адамдар ғана жете алады. Каббалаға сәйкес (әсіресе Каббаланың хасидтік түсінігінде) әлем "жасырын цадиктер" – цадиким нистаримнің "иықтарында" тұр. Бұл әлемдегі таңдаулы, өте адал адамдар, олардың кім екенін ешкім білмейді, тіпті олардың өзі де өздерінің цадик екенін білмейді. Олардың Құдайға қызмет етулері осыншалық деңгейге жеткендіктен, олар Құдайды тікелей және физикалық сезіне алады. Осы адал адамдардың (рухани және физикалық, тіпті уақыттық мәселелерді де) қабылдауы, өмірдің көзге көрінетін шекарасын асып түседі. Дегенмен, хасидтік реббе әдетте адал адам деп есептеледі, оны "цадик" деп атайды.
Хасидтік реббидің ізбасарлары
Реббенің Құдай туралы физикалық сезімі мен реббенің құдайлықты асқан түсінігін ескере отырып, көптеген хасидтер реббенің нақты және кейде ұсақ-түйек дәстүрлерін сақтауға ерекше мән береді. Тіпті сырттай қарапайым көрінетін нәрселердің өзі хасидтер үшін өте маңызды болып көрінуі мүмкін. Мысалы, Любавич хасидтері көбінесе өздерінің федораларын Любавич ребесінің басқаларға қарағанда көбірек жазық болған шапанының пішініне келтіріп түзету жасайды. Көптеген Сквер хасидтері (Нью-Сквердегі Скверр ребесі) өз пейоларын Скверр ребесінің пейоларымен бірдей етіп киеді. Хасидтер әрқашан өз реббилерінің барлық дәстүрлерін мінекей бермейді, бірақ ребби өзінің хасидтеріне ғана тән және бірегей дәстүрлерді қалыптастыра алады. Мысалы, Шомер-Эмунимнің бірінші реббисі, раввин Аарон Рот (оны Раб Арелех деп атаған) хасидтеріне тамақ ішкенде жиі тоқтау жасап, шектен тыс жеуден сақтануды кеңес берген. Хасидтер көбінесе өз реббилеріне жақын туысқандарына немесе одан да артық сүйіспеншілік пен құрмет көрсетеді. Дегенмен, осы сенімнің деңгейі мен сипаты әрбір қозғалысқа қарай өзгеріп отырады.