Кіріспе

Қазіргі яһуди дінінің діндік кіші тобы – қазіргі заманғы хасидизм қозғалысы, кейде хасидизм деп те аталады, сондай-ақ хасидистік яһудилік деп те аталады (Ашкенази еврейше: חסידות Ḥăsīdus; бастапқыда «тақуалық»), – 18 ғасырда Польшада және қазіргі Батыс Украинада (сол кезде Польшаның құрамында болған) рухани жаңару қозғалысы ретінде пайда болып, Шығыс Еуропаға жылдам тараған яһуди дінінің бір саласы. Бүгінде осы қозғалысқа мүше болып табылатын хасидимдердің көпшілігі Израиль мен АҚШ-та тұрады. Исраил бен Элиезер, «Баал Шем Тов» оның негізін қалаушысы деп есептеледі, ал оның шәкірттері оны дамытып, таратуға атсалысты. Қазіргі хасидизм – хареди яһудилігінің кіші тобы және діни консерватизмімен және әлеуметтік оқшаулануымен ерекшеленеді. Оның мүшелері православиелік яһуди практикасын, қозғалыстың өзіндік басымдықтарымен және Шығыс Еуропалық яһудилердің дәстүрлерін қатаң сақтайды. Соңғыларының көптеген түрлері, соның ішінде әртүрлі ерекше киім үлгілері мен идиш тілін қолдану, қазіргі уақытта көбінесе хасидизммен байланысты. Хасидтік ой-пікір Луриандық Каббалаға көп сүйенетін және белгілі бір дәрежеде оны насихаттайтын болып табылады. Оның ілімдері Құдайдың әлемде болуын, оған әрдайым жақындасу қажеттігін, діни амалдардың құлшылық сипатын, дене мен күнделікті істердің рухани өлшемдерін баса назар аударады. Хасидимдер, яғни хасидизмнің жақтастары, тәуелсіз секталарға біріккен, олар «соттар» немесе династиялар деп аталады, олардың әрқайсысын өз әулетінен таралған еркек басшысы – ребе басқарады. Ребеге құрмет көрсету және оған бағыну – басты қағидалар, өйткені ол рухани билік иесі саналады және оған шәкірт Құдайға жақындау үшін байланыс орнатуы керек. Әртүрлі «соттар» негізгі нанымдарымен ортақ, бірақ жеке жұмыс істейді және ерекше ерекшеліктері мен әдет-ғұрыптарына ие. Мүшелік көбінесе ұрпақтан-ұрпаққа отбасыларда сақталады, ал хасиди болу – бұл белгілі бір қауымдастыққа туу және ребелер әулетіне адал болуды талап ететін әлеуметтік фактор, сондай-ақ діни фактор. Әрқайсысында мыңдаған отбасы мүшелері бар бірнеше «соттар» және жүздеген кішкентайлары бар. 2016 жылғы мәліметтер бойынша, әлем бойынша 130 000-нан астам хасидтік отбасы бар, бұл әлемдік яһуди халқының шамамен 5% құрайды.

Этимология

Хасид және хасидут терминдері, яғни «пайимдік» және «пайимдылық» деген мағыналар, яһуди дінінде ұзақ уақыттан бері қолданылып келеді. Талмуд және басқа да көне деректерде «Ежелгі пайимділер» (хасидим харишоним) туралы айтылады, олар дұғаға дайындалу үшін бір сағат бойы ой жүгіртетін. Бұл сөз айқашы Таурат заңының барлық ережелерін сақтап қана қоймай, одан да артық жақсылық жасайтын ерекше жандарды білдіреді. Адам атаның өзі Рабби Мейрдің «Эрувин 18б» трактатында: «Адам 130 жыл ораза ұстаған ұлы хасид болды». Есімді жалпыға бірдей тұңғыш қолданған, Екінші ғибадатхана кезеңіндегі Яһудеядағы хасидтер болған көрінеді, олар өздерінің есімдерін грекше аударғаннан кейін хасидейлер деп аталды, олар Талмудта аталғандарға үлгі болды. Бұл атақ ерекше діндарларға арналған құрметті атау ретінде қолданыла берді. 12 ғасырда Рейнландта, немесе еврей тілінде Ашкеназ, аскеттердің тағы бір көрнекті мектебі өздерін хасид деп атады; оларды басқалардан ажырату үшін, кейінірек зерттеулер Ашкеназ хасидтері терминін қолданды. 16 ғасырда Кабала кеңінен тараған кезде, бұл атақ да онымен байланысты болды. Якуб бен Хайим Зема өзінің Исаак Лурияның «Шулхан Арух» нұсқасындағы глоссасында былай деп жазды: «Құпия даналықты игергісі келетін адам өзін тақуалар сияқты ұстауы керек». 18 ғасырда Израиль Бен Елиезер құрған қозғалыс хасидтер терминін бастапқы мағынасында қабылдады. Бірақ секта өсіп, 1770-жылдардан бастап белгілі бір қасиеттерді дамытқанда, атаулар біртіндеп жаңа мағынаға ие болды. Оның жалпы жақтастары әрқайсысы рухани басшының басшылығымен топтарға жататын, бұдан былай хасидтер деп аталды. Бұл қозғалысты ескіден ажырату үшін, алдымен, сырт адамдар «Жаңа хасидизм» деп атады (Соломон Маймонның автобиографиясында еске алынғанындай), ал оның жаулары оның мүшелерін Митассим, «хасид болып көрінеді» деп мазақтап мазақтапты. Алайда, ақыр соңында, жас сектаның көпшілігінің арқасында ескі түсінік шеттетілді. «Хасид» сөзі, кем дегенде, халық аузында бұл қозғалыстың бір діни ұстазына ерген адамды білдіреді. Ол сондай-ақ қазіргі еврей тілінде «қоса берілуші» немесе «оқушы» деген мағынаны білдіреді. Адам тек қана хасид емес, - деп атап көрсетті тарихшы Дэвид Асаф, - бірақ белгілі бір адамның немесе әулеттің хасиді. Бұл тілдік трансформация хасид басшылары өздеріне қабылдаған «тәңірге мойынсұнушы» деген сөздің сөзін теңестірді, бірақ олар тілде Ребб деп немесе құрметтік Адмор деп аталады. Бастапқыда сақ, моральды адамды білдіретін, хасид әдебиетінде, tzaddik көбінесе мұрагерлік ұстаздың ізбасарлары сектасының басшысы дегенге ұқсас болды. Бұл қозғалыстың философиясын оның басты шабыт көзі Луриан кабаласынан ажыратудың және ненің жаңалық екенін және ненің тек қайталануын анықтаудың қиындығы тарихшыларды да таңғалдырды. Кейбіреулер, Луи Джейкобс сияқты, ертедегі шеберлерді «егер тек баса назар аударса, жаңа нәрселерді» енгізген жаңашылдар деп санайды; басқалары, ең алдымен Мендель Пикарц, керісінше, өте аз нәрсе бұрынғы трактаттарда табылмаған деп дәлелдеді, ал қозғалыстың түпнұсқалығы осы ілімдерді жақсы ұйымдастырылған сектаның идеологиясына айналу үшін танымал етуде болды. Жалпы түсінікте Хасидизммен байланысты ерекшеліктердің арасында ғибадат пен діни өмірде қуаныш пен бақыттың маңызы бар, дегенмен секта бұл жайтқа баса назар аударған және әлі де анық популистік бағытқа ие. Тағы бір мысал - қарапайым, қарапайым яһудиге берілген құндылық, бұған дейін элиталық ғалымдардың жақтырмауымен қарама-қайшылық бар; мұндай идеялар хасидизмнен бұрын этикалық еңбектерде жиі кездеседі. Бұл қозғалыс бірнеше онжылдықтар бойы Тораның ақыл-ойының беделіне сүйенген раввиндік мекемеге қарсы шықты, бірақ өте тез зерттеудің орталықтығын растады. Сонымен қатар, оның қарсыластарының бейнесі рухани қызудығынан айырылған және мистикаға қарсы шыққан ақылды ақыл-ойшылар ретінде негізсіз. Хасидизм де, жиі сау сезімталдықты насихаттайтын ретінде суреттеледі, бірінші кезекте оның бәсекелестерімен байланысты аскетизм мен өзін-өзі өлтіруді бір ауыздан қабылдамады. Джозеф Дан бұл түсініктердің барлығын Мартин Бубер сияқты «Нео-хасид» жазушылары мен ойшылдарына жатқызды. Олар қазіргі еврейлердің рухани өмірін қалыптастыруға тырысып, бұл қозғалыстың романтикалық, сезімтал бейнесін таратты. «Неохасидтік» түсіндірме тіпті ғалымдық баяндамаға да үлкен әсер етті, бірақ шындықпен байланысы аз болды. Дегенмен, ертедегі хасидизмнің көптеген аспектілері дәстүрлі діни көріністердің қалыбына келтірілді, ал оның радикалды тұжырымдары көбінесе бейтараптандырылды. Кейбір Реббелер салыстырмалы рационалистік бағытты қабылдады, олардың нақты мистикалық, теократиялық рөлдерін ығыстырды, ал көптеген басқалары ірі қауымдастықтардың саяси лидерлері ретінде ғана жұмыс істеді. Олардың хасидтеріне қатысты, мүшелік ертедегідей харизматикалық лидерді құрметтеуден гөрі, белгілі бір «сарқырамаға» жататын отбасыға туумен байланысты болды.

Имманенттілік

Хасидтік теорияның ең негізгі тақырыбы – Құдайдың ғаламдағы болуы, осыны Тикуней ха-Зохардан алынған Leit atar panuy miné (арамейше: «Оның жоқ жері жоқ») сөзімен жиі білдіреді. Бұл пантеистік ұғым Луриандық дәстүрден туындаған, бірақ Хасидтік дәстүрде одан әлдеқайда кеңейтілген. Әлемді жарату үшін Құдай бастапқыда Өзінің барлық жерде болуын, Эйн Софты шектеді (Цимцзум), бос кеңістік (Халал пануй) қалдырды, ол анық көрінбейтін және сондықтан еркін ерік, қайшылықтар және Құдайдан бөлек сияқты көрінетін құбылыстарға мүмкіндік беретін. Бұлар Оның бастапқы, мінсіз болмысында мүмкін емес еді. Дегенмен, бос кеңістікте жаратылған әлемнің өзі толығымен оның құдайлық бастауына тәуелді. Шынайы рухани мәні болмаса, материя жоққа шығар еді. Бірақ шексіз Эйн Соф бос кеңістікте көрінбейді, ол өзін өлшенетін, сезімтал денелік формамен шектеуі керек. Осылайша, барлық нәрсенің нағыз жағы мен физикалық жағы арасында дуализм бар, жалған, бірақ қашынып құтылуға болмайтын, әрқайсысы екіншісіне айналады: Құдай өзін тығыздап, жасыруы керек болғандықтан, адамдар мен жалпы материя да көтеріліп, барлық жерде болумен қайта қосылуы керек. Рейчел Элиор Лиадидің Шнеур Зальманның «Тора немесе Жаратылыс 28:22» деген түсіндірмесінде «Бұл Жаратылыстың мақсаты, шексізден шексізге дейін, содан кейін шекті күйден шексіз күйге ауысу үшін» деп жазғанын келтірді. Кабала осы диалектиканың маңыздылығын атап көрсетті, бірақ көбінесе (бірақ тек қана емес) оны ғаламдық тұрғыда еске түсірді, мысалы, Құдай әртүрлі өлшемдер арқылы әлемге өзін-өзі азайта бастағанын атады. Хасидизм оны адам өмірінің ең қарапайым бөлшектеріне де қолданды. Барлық Хасидтік мектептер өздерінің оқуларында Ейннің шексіз және сезімтал емес, Еш, «Бар» және керісінше болып табылатын өзара өзгермелі табиғатына ерекше орын берді. Олар бұл ұғымды әлемді, әсіресе рухтың қажеттіліктерін бағалау үшін призма ретінде қолданды. Элиор: «Шындық өзінің тұрақты сипатын және мәңгілік құндылығын жоғалтты, енді жаңа стандартпен өлшенді, ол өзінің нақты, шектелген қарсылығында көрініс тапқан Құдайдың шексіз мәнін ашуға тырысады». Бұл философияның бір негізгі туындысы – девекут, «бірлікке жету» түсінігі. Құдай барлық жерде болғандықтан, Омен байланыс жасау да әр уақытта, әр жерде және әр жағдайда үнемі жалғасуы керек еді. Мұндай тәжірибе әр адамның қолынан келеді, ол тек қана өзінің төменгі құштарлықтарын жоққа шығарып, құдайлық болу туралы шындықты ұғып, Омен бірігуге және мінсіз, өзімшіл бақытқа жетуге мүмкіндік береді. Хасид ұстаздары, бірлікке жету туралы ілімдерді жақсы біледі, олар оны өздері ғана емес, өз отарын да оған баруға бағыттауы керек. Девекут – бұл нақты анықталмаған тәжірибе емес; көптеген түрлері сипатталды, оқушы басшылардың ең үлкен экстазынан бастап қарапайым адамның дұға кезінде кішіпейіл, бірақ маңызды эмоциясына дейін. Бұрынғымен тығыз байланысты Битул ха Еш, «Барлық нәрсені жоққа шығару» немесе «Денеліктің жоққа шығарылуы». Хасидтер «адамның көзімен» (Эйнэи ха Басар) ғаламды үстінен-үстінен бақылау барлық дүниелік және материалдық нәрселердің шынайылығын көрсетеді деп үйретеді, ақиқат іздеуші осы жалған фасадыны жеңіп, Құдайдан басқа ештеңе жоқ екенін түсінуі керек. Бұл тек қана түсінікпен байланысты емес, сонымен қатар өте практикалық, өйткені ол материалдық мәселелерді тастап, тек қана шынайы, рухани нәрселерге ғана жабысып, өмірдің айналасындағы жалған алаңдаушылықтарға бейжай болуды қамтиды. Практиканттың өзінің жекелігінен ажыратудағы табысы және өзін Эйн ретінде (еш нәрсе және шексіздің екі мағынасында) түсінуі Хасидизмдегі ең жоғары күй деп саналады. Адамның нағыз құдайлық мәні – жан – көтеріліп, Құдайдан тәуелсіз өмір сүре алмайтын жоғары билікке қайта оралуы мүмкін. Бұл идеалды Хитпаштут ха Гашми'ют деп атайды, «денеліктің кеңеюі (немесе жойылуы)». Бұл – Құдайдың әлемге тартылуының диалектикалық қарсылығы. Біреу «Бітүл-ха Иеш» (ағылш. "Бітіл ха Иеш") деп аталатын қасиетті, таза рухани мақсаттарға ұмтылып, тәннің бастапқы құштарлықтарына қарсы тұру үшін, оның тәннің көзімен байланысты төменгі «Жануарлық жан» деген қасиетті жеңуі керек. Ол өзінің «Құдайлық жаны» (Нефеш Елохит) арқылы араласуға талпынып, бар нәрсенің жасырын құдайлық өлшеміне үнемі ой жүгірту арқылы Hitbonenut. Сонда ол айналасындағыларды «Ақыл көзімен» түсіне алатын. Идеалдық ұстаз дүниелік мәселелердің барлығына бейімділік, немесе Хасид тілінде Хештавут да...

Әділ адам

Оның мистикалық және этикалық үйретімдері басқа еврей ағымдарының үйретімдерінен айқын ажыратылмайды, бірақ хасидизмнің анықтамалық доктринасы – қасиетті басшы, ол идеалды шабыт ретінде де, ізбасарлары ұйымдастырылған институционалдық тұлға ретінде де қызмет етеді. Бұл тұлға қозғалыстың қасиетті әдебиетінде Цаддик, Әділ деп аталады – көбінесе жалпы раббилерге берілетін жалпы құрметті атау Адмор (иврит тіліндегі «біздің ұстазымыз, мұғаліміміз және раббиміз» деген сөздің аббревиатурасы) немесе әдеттегідей Ребе деп аталады. Әрбір буында әділ адамдар бар деген идея, олар арқылы құдайлық нұр материалдық әлемге тартылады, кабалалық ойға негізделген, ол сондай-ақ олардың біреуі ең жоғары деп санайды, Мұсаның жаңа өмірге келгені. Хасидизм Цаддик ұғымын өзінің бүкіл жүйесінің негізіне айналдырды, сондықтан бұл термин өзінің ішінде тәуелсіз мағынаға ие болды, бұл бастапқысынан Құдайдан қорқатын, тым сақты адамдарды білдіргеннен өзгеше. Секта ізбасарларын тарта бастағанда және білімді шәкірттердің шағын тобынан жаппай қозғалысқа дейін кеңейгенде, оның күрделі философиясы жаңадан келген қарапайым адамдарға тек ішінара ғана жеткізіле алатыны анық болды. Тіпті зиялылар да шексіздік пен дене арасындағы биік диалектикамен күрескенде, қарапайым халыққа оларды тек ауызша мақұлдау үшін емес, шын мәнінде бойға сіңіруге аз үміт болды. Идеологтар оларды сенімге шақырды, бірақ олардың ерекше секта ретінде өркендеуін белгілеген нағыз жауап – Цаддик түсінігі болды. Хасид ұстазы құпия үйретімдердің тірі бейнесі ретінде қызмет етуі керек еді. Ол материядан асып, рухани байланысқа, дене арқылы құлшылық етуге және барлық теориялық идеалдарды орындауға қабілетті болды. Оның отарының басым көпшілігі мұны өздері істей алмағандықтан, олар оған жабысып, кем дегенде, кейбір нәрсені аралықта алуы керек еді. Оның үстемдігі және көбінесе, әсіресе алғашқы буындарда, харизматикалық болуы адалдарды сенімді етуге, күмән мен үмітсіздікке қарсы тұру арқылы хасид философиясының шындығын көрсетуге тиіс болды. Бірақ бұл жерде тек рухани игіліктер ғана емес, одан да көп нәрсе қамтылған: ол жоғары әлемдерге көтеріле алады деп сенгендіктен, басшы нұрды жинап, оны өз ізбасарларына әкеліп, оларға нақты материалдық пайда әкелді. Гленн Дайнер атап көрсеткендей, «осы теоургиялық кезеңнің кристалдануы хасидизмнің толыққанды әлеуметтік қозғалысқа айналуын белгіледі». Хасидтік сөйлеуде, басшының құлшыныс пен Құдаймен бірігудің шаттығын құрбан етуге дайындығы қауымның игілігі үшін жасалған ауыр құрбандық деп есептелді. Оның шәкірттері оны қолдап, оған мойынсұнуы керек еді, өйткені ол қауыммен байланыс арқылы алған жоғары білім мен көрегендікке ие болды. «Әділ адамдардың» (Еридат ха-Цаддик) дүниелік істерге кіруі күнәкарларды құтқару және ең төменгі орындарда жасырылған ұшқындарды азат ету қажеттілігімен бірдей болды. Оның қоғамдық басшы және рухани жетекші ретінде атқаратын қызметі арасындағы осындай байланыс оның саяси билігін заңдылады. Сонымен қатар, ол хасид ұстаздарының алдындағы көптеген мистиктер сияқты, құлшылық пен пассивтілікке кетуге жол бермеді. Олардың дүниелік билігі олардың ұзақ мерзімді миссиясының бөлігі ретінде қабылданды, олар материалдық әлемді қайтадан құдайлық шексіздікке көтеруді көздеді. Қасиетті өз өмірінде қауым үшін, тіпті қауым үшін ғана шектеулі мессиандық қабілетін орындады. Сабатеандық апаттан кейін бұл орташа тәсіл эсхатологиялық құштарлықтарға қауіпсіз арнаны қамтамасыз етті. Бұл салада кем дегенде екі басшы радикалдылық танытып, қатты дау тудырды: өзін жалғыз нағыз Цаддик деп жариялаған Бреславтық Нахман және оның көптеген ізбасарлары Мәсіх деп сенген Менахем Мендель Шнеерсон. Реббелер қарқынды агиографияға ұшырады, тіпті алдын ала бейнелеу арқылы Киелі кітап кейіпкерлерімен сыпайы салыстырылды.

Философиялық бағыттар

Кейбір хасидтік "ауыздар" және бірнеше жеке көрнекті ұстаздар қозғалыстың жалпы үйретімдеріндегі әртүрлі тақырыптарға ерекше назар аудара отырып, ерекше философияларды дамытты. Осы хасидтік мектептердің бірнешеуі көптеген әулеттерге тұрақты әсер етті, ал басқалары өздерінің жақтастарымен бірге жойылды. Доктриналық тұрғыдан алғанда, әулеттерді көптеген бағыттар бойынша бөлуге болады. Кейбіреулері Реббелердің ерекшелігі болып табылады, олар негізінен Тора ғалымдары және шешім шығарушылар, өздерінің билігін қалыпты хасид емес раввиндерге ұқсас етіп алады. Мұндай "ауыздар" қатаң сақтау мен оқуға үлкен мән береді және православие әлемінде тәжірибеде ең мұқият саналады. Санц үйі және оның ұрпақтары, мысалы Сатмар немесе Белз осыған мысал бола алады. Вижниц сияқты басқа секталар харизматикалық популистік бағытты ұстанады, бұл Әділге халықтың құрметіне, оның дұға мен мінез-құлқының жарқын стиліне және оның керемет күштерге ие екендігіне негізделген. Олардың көпшілігі ерте хасидизмнің мистикалық-рухани тақырыптарын сақтап, мүшелерін көптеген каббалалық әдебиеттерді оқуға және (сақтықпен) осы салада айналысуға шақырады. Зидичовер әулеттерінің көпшілігі осы философияны ұстанады. Присуха мектебінен шыққан ең танымал философ – Котк қаласының Менахем Мендель. Элиталық, қатал көзқарас ұстана отырып, ол басқа Цадиктердің халықтық сипатын ашық сынады және қаржылық қолдаудан бас тартты. Ол рухани кемелдікке жетуге ұмтылған, көбінесе сөккен және мазақтаған кішкентай адал ғалымдар тобын жинады және әрқашан қараңғылық пен толықтықтың маңыздылығын атап өтті, жақсырақ толыққанды жаман болу, тек жартылай жақсы ғана емес. Хабад мектебі, тек осы атпен белгілі әулетпен шектелген, бірақ көрнекті, Шнеур Зальман Лиадимен негізделді және 20 ғасырдың соңына дейін оның ізбасарларымен дамытылды. Бұл қозғалыс Әділ мен қарапайым ізбасарлар арасындағы айқын бөлініс қалыптасқанға дейін ерте хасидизмнің көптеген атрибуттарын сақтап қалды. Хабад Раббилері өздерінің жақтастары сектаның білімін меңгеруге тырысуын және көп жауапкершілікті көшбасшыларға жүктемеуін қалады. Секта жасырын құдайлық аспектінің динамикасын және олардың адам психикасына қалай әсер ететінін интеллектуалды түрде түсінудің маңыздылығын атап көрсетеді; Chabad деген аббревиатура сананың ми жағымен байланысты үш соңғы Сефиротқа арналған. Нахман Бресловтың тұжырымдаған және Бреслов хасидтері ұстанатын тағы бір танымал философия бар. Көптеген құрдастары Құдайға тәндік дүниенің ләззатын сезіне отырып табыну керек деп сенгенімен, Нахман дене дүниесін қараңғы түстермен бейнеледі, оны Құдайдың тікелей қатыспаған жері ретінде, онда жан босануға аңсайды. Ол шексіз шекті диалектиканың табиғатын және Құдайдың әлі де бос кеңістікті қалай билеп отырғанын түсінуге жасалған әрекеттерді қынжырлап, оларды парадоксалды, адам санасынан тыс деп атады. Тек олардың шынайылығына сену жеткілікті. Адамдар өздерінің күнәлі құштарлықтарын жеңу үшін үнемі күресіп, әлемді шын мәнінде қандай екенін көру үшін өздерінің шектеулі ақылынан босатылуы керек еді. Люблиннің Көрегенінің шәкірті болған Галицияның ірі Цадигі Цви Хирш Зидихов өзінің популистік бейімділігін тіпті ең қарапайым ізбасарлары арасында да қатаң сақтаумен және мистикаға қатысты мәселелерде үлкен плюрализммен біріктірді, өйткені олар әр адамның бірегей жанынан шығатын. Избицадан Мордехай Йосеф Лейнер ерік бостандығының радикалды түсінігін жариялады, оны ол иллюзия деп санайды және ол тікелей Құдайдан алынған. Ол адам жеткілікті рухани деңгейге жеткенде және оның жанынан жаман ойлар шықпағанын білгенде, заңды бұзуға кенеттен туған құштарлық Құдайдан келгенін және оны орындауға болатынын дәлелдеді. Бұл өзгермелі, әлеуетті антиномиялық ілім "Тәңір үшін күнә жасау" басқа хасидтік жазбаларында, әсіресе ерте кезеңнен кездеседі. Оның ізбасарлары оны өз түсіндірмелерінде азайтады. Лейнердің шәкірті Люблиннің Задок Хакоэн де тарихта диалектикалық сипатты көрсететін күрделі философиялық жүйені жасады, үлкен прогресс дағдарыс пен апаттың алдында болуы керек деп дәлелдеді.

Ребе және "сот"

Хасидтік қауым "сот" (חצר; неміс Hof/Gerichtshof) деп аталатын сектада ұйымдастырылған. Қозғалыстың алғашқы күндері белгілі бір Ребеге жататын ізбасарлары көбінесе бір қалада тұратын, ал хасидтер басшыларының қоныстары бойынша жіктелетін: Белз хасиді, Вижниц және т.б. Кейін, әсіресе Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, династиялар батысқа немесе Израильге көшіп барғанда бастапқы Шығыс Еуропалық қоныстарының аттарын сақтады. Мысалы, 1905 жылы Трансильванияда Джоэл Тейтельбаум құрған "сот" оның атымен аталған Сатмар қаласынан танылды, тіпті оның штаб-пәтері Нью-Йоркте болса да, басқа да хасидтік секталардың көпшілігі де осылай болды. Бірақ кейбір шетелде құрылған топтар, мысалы Бостон хасидтік династиясы, сәйкес атау алды. Оның рухани мәртебесіне ұқсас, Ребе қауымның әкімшілік басшысы болып табылады. Секталардың көбінесе өздерінің мәжілісханалары, оқу залдары және ішкі қайырымдылық механизмдері болады, ал жеткілікті көлемде білім беру жүйелері де бар. Ребе – биліктің ең жоғары тұлғасы, ол институттар үшін ғана емес. Хасидтер маңызды мәселелер бойынша онымен кеңесуді және оның батасын мен кеңесін жиі сұрауды міндетті санайды. Оған жеке көмекшілері – Габбай немесе Машбак келеді. Хасидтерде көптеген арнайы рәсімдер жетекшіге қатысты. Сенбі күні, мерекелерде және тойларда Ребелер өздерінің ер адамдарына арналған үлкен той – тиш (үстел) өткізеді. Олар бірге ән айтып, би билеп, тамақ ішеді, секта басшысы өз ізбасарларының қолын сілтеп, батасын береді және көбінесе уағыз айтады. Жазушы, "қайталаушы", жақсы есте сақтау қабілеті үшін таңдалған, мәтінді демалыс күнінен кейін жазуға міндетті (демалыс күні кез келген жазуға тыйым салынған). Көптеген "сарайларда" оның қасиетті тамағынан қалғандары бөлінеді, тіпті солар үшін шайқасады. Көбінесе үлкен тағам алдын ала дайындалады, ал Ребе оны тек татып, көпшілікке таратудан бұрын ғана жейді. Түскі уақытта жиналудан басқа, сенбі күніндегі үшінші тамақ және оның соңындағы "Мелаве Малка" дайыны да ерекше маңызды және ән, той, әңгімелер мен уағыз айтуға мүмкіндік береді. Көптеген "соттардың" экономикасында басты фактор болып табылатын орталық әдет – Пидйон, "Құрбандық", оның идиш атауы Квитэл, "кішкентай жазба" арқылы жақсы белгілі: Қатысушылар жазбаша өтінішхат тапсырады, оған қожайын өзінің қасиеттілігі атынан көмектесе алады, қайырымдылық немесе көшбасшының қажеттіліктері үшін ақша сомасын қосады. "Сот"тағы оқиғалар әрқайсысының билігі, байлығы мен көлемін көрсету үшін жаппай жиналыстарға сылтау болып табылады. Мысалы, жетекші отбасының үйлену тойы көбінесе көп қабатты үлкен тұғырлармен (פארענטשעס, Parentches) өткізіледі, онда хасидтер Ребе мен оның туыстары тамақтанатын, тойлайтын және мицва биін орындайтын негізгі қабатты қоршап тұрады. Бұл қалыңдықпен бірге орындалатын мерекелік би: екі тарап та ұзын белбеудің бір шетін ұстайды, бұл – хасидтік гартель, ұстамдылық үшін. Династияға және Ребеге деген адалдық кейде шиеленіске себеп болады. "Соттар" арасындағы айқын қақтығыстарға 1926-1934 жылдардағы Мункатчтың Хаим Элазар Спираның Бельцтің марқұм Иссахар Дов Рокеах І-ді қарғағанынан кейін болған қақтығыстар; 1980-2012 жылдардағы Иссахар Дов Рокеах ІІ Иерусалимнің православиелік кеңесімен бөлінгеннен кейін болған Сатмар-Бельц соқтығысы, ол оқ өткізбейтін көлікте жүруі керек болғанда аяқталды; және 2006 жылдан бері Арон Тейтельбаум мен Зальман Тейтельбаум ағайын-інілер арасындағы Сатмар мұрагерлігі туралы дау, онда жаппай тәртіпсіздіктер болды. Басқа хареди топтарындағыдай, жолдан тайғандар да қауіп-қатерге, жаушылыққа, зорлық-зомбылыққа және әр түрлі жазалау шараларына тап болуы мүмкін, олардың ішінде балаларды ажырасқан ата-аналарынан, әсіресе ажырасу жағдайларында, ажырастыру. Олардың діни білім мен дәстүрлі тәрбиеден кейін өз секталарын тастап кеткендердің көпшілігінде жұмыс істеуге қабілетті дағдылар аз, тіпті ағылшын тілін меңгермейді, ал олардың кең қоғамға енуі көбінесе қиын. Сонымен қатар, бөлінген қоғамдастықтар балаларды жыныстық тұрғыдан қорлау үшін қолайлы жағдай болып табылады, және көптеген оқиғалар туралы хабарланған. Хасидтік жетекшілігі мәселені жасыруда айыпталып отырса да, секталар арасында бұл мәселеге деген құлақтандыру арта түсуде. Тағы бір байланысты құбылыс – Mashpi'im ("әсер ететіндер") -тің жақында көтерілуі. Бұрын Хабад пен Бресловта нұсқаушы атағы болған кезде, құрылған "соттардың" институционалды сипаты көптеген ұстаздарды өздерін жаңа басшылар деп жарияламаған, тек Mashpi'im деп жариялаған адамдардан басшылық пен шабыт іздеуге итермеледі. Техникалық тұрғыдан алғанда, олар Ребелердің бастапқы рөлін рухани әл-ауқатты қамтамасыз етуде орындайды; бірақ олар атақты тартып алмайды, сондықтан оларға рұқсат етіледі.

Литургиялық

Хасидтердің көпшілігі раввин Исаак Лурияның жаңалықтарына негізделген ашкенази және сефард литургияларының қоспасы – Нусах Сефардтың әртүрлі нұсқаларын қолданады. Көптеген династиялардың өзіндік Нусах Сефард бейімделуі бар; мысалы, Бельцер, Бобовер және Душинский хасидтерінің нұсқалары Нусах Ашкеназға жақын, ал басқалары, Мункач нұсқасы сияқты, көне Луриандыққа жақын. Көптеген секталар өз нұсқалары Лурияның мистикалық құлшылықтарын ең жақсы бейнелейді деп санайды. Баал Шем Тов сенбі күнінің алдындағы жұма күнгі қызметке екі бөлім қосты: түстен кейінгі дұғадан бұрын 107-забур, ал кешкі қызмет соңында 23-забур. Хасидтер литургиялық мақсаттар үшін еврей және арамей тілдерінің ашкеназилік айтылуын қолданады, бұл олардың Шығыс Еуропалық тегін көрсетеді. Олардың қызметтерінде сөзсіз, эмоционалды әуендер – нигунимдер жиі кездеседі. Хасидтер каванаға, құлшылыққа немесе ниетке зор мән береді, ал олардың қызметтері әдетте өте ұзақ және қайталанатын болады. Кейбір әулеттер дұғаларды оқуға белгіленген уақыттарды (земаним) жаппай тоқтатты, дайындалу мен шоғырлану үшін. Бұл тәжірибе әлі де Хабадта сақталған, бірақ көптеген династияларда даулы, себебі олар еврей заңының дұға етуге қатысты нақты ережелерін сақтайды және дұғадан бұрын тамақтанбайды. Хабад еврей заңында дұғадан бұрын белгілі жағдайларда тамақтануға және дұға уақытын кейінге жылжытуға рұқсат беріледі, себебі бұл ұзақ дайындық пен ой-толғанысқа мүмкіндік береді. Мұны түсіндіру үшін кең таралған мақал бар (үшінші Хабад ребесі, раввин Менахем Мендель Шнеерсон I-ге жатқызылады): «Тамақтану үшін дұға етуден гөрі, дұға ету үшін тамақтану жақсы», яғни дұға аяқталғанда аш болып, дұрыс шоғырлана алмаса, дұғадан бұрын тамақтану дұрыс. Тағы бір қағида – еркектердің рухани тазару үшін күнделікті ритуалды ваннада шомылуы, бұл басқа ортодоксалды яһудилер арасындағыдан әлдеқайда жиі кездеседі.

Әнділік

Хасидизм дұға мен қауымдық жиналыстар кезінде Девекут – құдайлық бірлікке жету құралы ретінде әуеннің руханилығына (Нигуним) ерекше мән берді. Көтеріңкі, көбінесе сөзсіз хасидтік әуендер еврей өмірінде жанның жаңа көріністері мен тереңдігін дамытты, көбінесе Луряндық теологияға сәйкес, олардың жасырын құдайлық ұшқындарын жоғары көтеру үшін бейімделген, айналасындағы беймәлім мәдениеттердің халықтық үлгілерінен алынған.

Сыртқы келбеті

Хасидтер әлемінде әр түрлі хасид топтарын киім киюдегі ұсақ-түйек айырмашылықтар арқылы ажыратуға болады. Киімдерінің кейбір бөлшектерін хасид емес харедимдер де бөліседі. Хасидтік киімнің көп бөлігі тарихи тұрғыдан Шығыс Еуропалық яһудилердің киімдері болған, оларға Польша-Литва ақсүйектерінің стилі әсер еткен. Сонымен қатар, хасидтер киімнің белгілі бір бөліктеріне діни шығу тегі бар деп санайды. Хасид еркектері көбінесе қара түсті сырт киім киеді. Апта күндері олар рекел деп аталатын ұзын, қара матадан тігілген жакет киеді, ал еврейлердің қасиетті күндері – бекише зайдене капоте (идиш; мағынасы – атластан жасалған кафтан), ұқсас ұзын, қара жакет, бірақ атлас матадан, дәстүрлі түрде жібектен жасалған. Үй ішінде түрлі түсті тиш-бекише киіледі. Кейбір хасидтер режвольке деп аталатын атлас пальто киеді. Хасидтердің көпшілігі галстук тақпайды. Сенбі күні хасидтік реббелер дәстүрлі түрде ақ бекише киеді. Бірақ бұл дәстүр қазір көптеген адамдар арасында қолданылмайды. Көптеген хасидтер қара жібектен жасалған, мамықпен жиектелген бекише киеді, оны стро кес немесе самет деп атайды, ал венгрліктерінде алтынмен тігілген. Хасидтік киімге түрлі символдық және діни қасиеттер тағайындалған, бірақ олар көбінесе нақты емес, ал киімнің шығу тегі мәдени және тарихи. Мысалы, ұзын пальтолар қарапайымдық белгісі саналады, штреймель шаатнезбен байланысты деп есептеледі және жүнді пайдаланбастан жылы ұстайды, ал сенбі күнгі аяқ киімдері түйін байлаудан аулақ болу үшін байланбайды, бұл тыйым салынған амал. Гартль хасидтің төменгі және жоғарғы бөліктерін бөліп, қарапайымдық пен ұяттылықты көрсетеді, ал кабалалық себептерге байланысты хасидтер киімдерін оңнан солға қарай тігіп жабады. Хасид еркектері апта күндері көбінесе қара бас киім киеді, бүгінгі таңдағы барлық харедимдер сияқты. Топқа байланысты түрлі бас киімдер тағайындалады: Хабад еркектері көбінесе бас киімдерін жоғары жағынан үшбұрыш тәрізді қылып илейді, Сатмар еркектері дөңгелек жиектері бар ашық тәж бас киім киеді, ал Самет (барқыт) немесе бибер (құйрық) бас киімдерін көптеген Галициялық және Венгр хасидтері киеді. Үйленген хасид еркештері сенбі күні түрлі түкті бас киімдер киеді, бұл бір кезде Шығыс Еуропаның барлық үйленген яһуди ерлерінде кең таралған және қазір де Иерусалимдегі хасид емес перушимдер киеді. Ең көп таралғаны – штреймель, ол әсіресе Галициялық және Венгрлік секталар арасында, мысалы, Сатмар немесе Белцте жиі кездеседі. Жоғары сподик Польшаның Гер сияқты династиялары киеді. Көптеген Раббилердің үйленбеген ұлдары мен немерелері сенбі күні колпик киеді. Кейбір Раббилер оны ерекше жағдайларда киеді. Тағы да басқа ерекше киімдер бар. Мысалы, Геррердің ұзын қара шұлықтары – шымның ішіне тығылатын. Кейбір Шығыс Галициядан келген хасид еркештері сенбі күні қара шұлық киеді, ал апта күндері ақ шұлық киеді, әсіресе Белцер хасидтері. Киелі кітапта беттің екі жағын қырқып алмау туралы нұсқауға (Леуіліктер 19:27) сәйкес, көптеген хасидтік топтардың еркек мүшелері ұзын, кесілмеген пейот (немесе пейес) деп аталатын бүйірлік шаштар өсіреді. Кейбір хасидтер шаштарының қалған бөлігін қырып тастайды. Барлық хасидтік топтар ұзын пейот талап етпейді, және пейосы бар барлық яһудилер хасид емес, бірақ барлық хасидтік топтар сақалды қырып тастауға қарсы. Көптеген хасидтік ұлдар үш жасқа келгенде алғашқы шаш шабу рәсімін өткізеді (тек Скверрер хасидтері мұны ұлдарының екінші туған күнінде жасайды). Сол уақытқа дейін хасидтік ұлдар ұзын шашты болады. Хасид әйелдері еврей заңының қарапайымдылық принциптеріне сәйкес киім киеді. Бұл ұзын, консервативті көйлектер, шынтақтан жоғары жеңдер және жабық мойынды киімдерді қамтиды. Сондай-ақ, әйелдер аяқтарын жабу үшін шұлық киеді; кейбір хасидтік топтарда, мысалы, Сатмар немесе Толдот Ахарон, шұлықтар мөлдір болмауы керек. Яһуди заңдарына сәйкес, үйленген әйелдер шаштарын парик, шапан, шпиц, снуд, бас киім немесе берет сияқты нәрселермен жабады. Кейбір хасидтік топтарда, мысалы, Сатмарда, әйелдер екі бас киім кие алады – парик пен шарф немесе парик пен бас киім.

Отбасылар

Хасид яһудилері, көптеген басқа да ортодоксал яһудилер сияқты, көбінесе көп балалы отбасылар құрайды; АҚШ-тағы орташа хасид отбасында 8 бала болады. Бұл, "көбейіп, өсіңдер" деген жазбаша міндетті орындау ниетінен туындайды.

Тілдер

Хасидтердің көпшілігі өздері тұратын елдердің тілінде сөйлейді, бірақ өздерінің арасында идишті қолданып, ерекшеліктерін сақтап, дәстүрлерін жалғастырады. Сондықтан, балалар бүгінге дейін идиш тілін үйреніп жатыр және тіл, болжамдардың керісінше, жойылған жоқ. Идиш газеттері әлі де жарық көреді, ал идиш тілінде әдебиет жазылады, көбінесе әйелдерге арналған. Тіпті хасидтік қауымдастықта идиш тілінде фильмдер де түсірілуде. Сатмар және Толдот Ахарон сияқты кейбір хасидтік топтар еврей тілінің күнделікті қолданысына қарсы шығады, оны қасиетті тіл деп санайды. Олардың пікірінше, еврей тілін дұға мен оқудан басқа мақсаттарда қолдану – құдайға қарсы келу, сондықтан да идиш – әлемдегі көптеген хасидтер үшін туған тіл және ортақ тіл болып табылады.

Исраил бен Елиезер

Исраил бен Елиезер (шамамен 1698–1760), Бағал Шем Тов ("Жақсы есімнің иесі", қысқарту: "Бешт") деп белгілі. Ол Прут өзенінің оңтүстігінде, Молдавияның солтүстік шекарасында туған деп есептеледі. Ол "Есімнің иесі" – Баал Шем ретінде танымал болды. Бұл – мистицизм, амулеттер мен сиқырлы сөздерді қолданысқа ендіретін, халық арасында емшілікпен айналысқан адамдар еді. Исраил бен Елиезер туралы анық мәліметтер аз. Ол ғалым болмаса да, оқу залында көзге түсіп, раввиндер әулетінен әйел алды (онымен үйленген әйелі – раввиннің ажырасқан қарындасы); соңынан байып, атақты болды, бұл туралы замандас деректері куәлік етеді. Оның өмірі туралы көптеген ақпарат хасидтік аңыз-әңгімелерден алынған. Олардың айтуынша, бала кезінде оны "Раввин Адам Баал Шем Тов" танып, ғасырлар бойы отбасында сақталған Тораның құпияларын сеніп тапсырған; кейін Бешт Карпат тауларында он жыл жалғыз өмір сүрген, онда оған пайғамбар Ахия Шилоний көп нәрсе үйреткен; ал отыз алты жасында, үлкен кабалист және кереметтер жасаушы ретінде танылуға көктегі рұқсат алған. 1740 жылдарға қарай, ол Меджибиж қаласына қоныс аударғаны және Подолияда, одан тыс аймақтарда танымал болғаны белгілі. Ол бірнеше белгілі кабалистік ұғымдарды баса көрсетіп, өзіндік ілімдерін қалыптастырғаны дәлелденген. Бешт Құдайдың жақындығын және Оның материалдық әлемде болуын, сондықтан тамақтану сияқты физикалық істердің рухани әлемге әсер ететінін, құдаймен бір болуға (девекут) қол жеткізуді жеделдетуге көмектесетінін айтқан. Ол құдайлық нұрдың жерге ағып түсуіне арналар ашу үшін, ықыласпен, қуанышпен дұға ететін. Бешт Құдайға құлшылық етуде қуаныш пен қанағаттың маңыздылығын, ал аскетизм мен өзін-өзі жазалаудың қасиеттілікке жету үшін қажет еместігін, сондай-ақ рухани көтерілу үшін қызу дұғаның, қатал аскетизмнің орнына тиімді екенін атап көрсеткен.

Осылайша "Бешт" халықтық қозғалыстың негізін қалады, көпшілікке діни тәжірибе алудың айтарлықтай оңай жолын ұсынды. Дегенмен, ол бұрынғы кабалистер дәстүріндегі элиталық кішкентай топтың басшысы болды және мұрагерлері сияқты үлкен халықты жетектемеді. Көптеген кейінгі тұлғалар оны толыққанды хасидтік ілімнің бастаушысы деп есептегенмен, Бешт өзінің өмірінде оны іске асырмады.

Консолидациялау

Исраил бен Елиезердің көптеген ізбасарлары болды. Олар негізінен элиталық топтан шыққан, бірақ өздерінің ұстазының популистік көзқарасын қабылдады. Олардың ең көрнектісі раввин Дов Бер Магид (уағызшы) болды. Ол қайтыс болғаннан кейін оның орнын басып алды, бірақ басқа маңызды шәкірттері, әсіресе Яков Иосиф Полонский, оның басшылығын қабылдамады. Межиричиде орныққан Магид Бешттің бастапқы идеяларын тереңдетіп, жаңадан пайда болған топты нақты қозғалысқа айналдырды. Бен-Элиезер мен оның ізбасарлары өте көне және кең таралған «Хасидим», яғни «тақуалар» деген эпитетті қолданды. 18 ғасырдың соңғы үштен бірінде осы сөздің мағынасы мен бастапқыда «Жаңа Хасидизм» деп аталған, Магид және оның ізбасарлары таратып отырған нәрсе арасында айқын ерекшелік пайда болды. Доктринаны Яков Иосиф, Дов Бер және соңғысының шәкірті Лиженсктік раввин Елимелек ерте хасидизмнің үш маңызды еңбегін жазды: 1780 жылғы «Тольдот Яков Йосеф», 1781 жылғы «Маггид д’варав ле Яков» және 1788 жылғы «Ноам Елимелек». Басқа да кітаптар жарық көрді. Олардың жаңа ілімінде көптеген аспектілер болды. Дұғадағы берілгендіктің маңыздылығы соншалықты жоғары қойылды, көптеген адамдар дұрыс дайындалу үшін белгіленген уақыттан тыс күтті. Бешттің «ғибадат кезінде оларды жай ғана басудың орнына» арам ойларды «көтеру және киелі ету» туралы ұсынысын Дов Бер бүкіл ережеге кеңейтті, бұл дұғаны ойлар мен сезімдерді бастапқыдан жоғары күйге ауыстыру механизмі ретінде бейнелейді, Сефироттың ашылуына параллель. Бірақ ең маңыздысы – тсаддык ұғымы, кейіннен оны жалпы раввиндік құрмет белгісі Адмор (біздің ұстазымыз, мұғаліміміз және раввиніміз) немесе халық арасында Ребе деп атады. Әділ, құдайлықпен қарым-қатынасқа қол жеткізе алатын мистик, бірақ бұрынғы каббалистерден айырмашылығы, оны жасырын түрде емес, көпшіліктің басшысы ретінде жүзеге асырды. Ол жоғары Сефироттан өркендеу мен басшылықты алып келе алды, ал мұндай жағдайға қол жеткізе алмаған қарапайым адамдар оған «жапсырып» және мойынсұнып, оған қол жеткізе алды. Тсаддык рухани әлем мен қарапайым халық арасындағы көпір ретінде қызмет етті, сондай-ақ сектаның эзотерикалық ілімдерінің қарапайым, түсінікті бейнесі болды, олар бұрынғыдай ескі стильдегі каббала сияқты көпшіліктің қолынан келмеді. Әртүрлі хасидтік тсаддыкимдер, негізінен Магидтің шәкірттері, Шығыс Еуропаға тарады, әрқайсысы халық арасында және басшылар ретінде бастау алатын білімді шәкірттер жинады. Әділдердің «аудандары», олардың баталарын және кеңестерін алу үшін ізбасарларының қатысуымен, хасидшіліктің институционалдық орталықтары болды, оның филиалдары мен ұйымдық өзегі ретінде қызмет етті. Олар арасында әртүрлі салт-дәстүрлер пайда болды, мысалы, шәмбе күні «таблица» немесе «дастархан», онда Әділ адамдар тамақтанудан қалған тағамдарды бөлісті, олардың мистикалық көтерілу кезінде құдайлық Нұрға ие болғандардың қосқан әсерінен жарылқанады деп саналады. Тағы бір күшті мекеме – Штибель, әрбір қалада адал адамдар ашып, жаңа мүшелерді тарту механизмі ретінде қызмет еткен жеке дұға жиналыстары. Штибель қалыптасқан синагогалар мен оқу залдарынан ерекшеленіп, олардың мүшелеріне өздері қалаған кезде ғибадат етуге үлкен еркіндік берді, сондай-ақ демалыс және әлеуметтік мақсаттарға қызмет етті. Оның қарапайым адамға көбірек тартымды, қарапайым хабармен біріктіріліп, оның пысықталған ұйымдастырушылық құрылымы хасидилердің қатарының экспоненциалды өсуіне себеп болды. Ескі коммуналдық үлгіні алып тастап, оны төменгі иерархиялық құрылыммен және жеке басына бағытталған дінмен алмастырған хасидизм, шын мәнінде, алғашқы үлкен заманауи, бірақ модернист емес; оның өзін-өзі түсінуі дәстүрлі ой қалпында негізделген яһуди қозғалысы. Алғашқы негізін Подолия мен Волыньда құрған бұл ағым Магидтің көзі тірісінде және 1772 жылы қайтыс болғаннан кейін тез тарады. Дов Бердің жиырмадай басты шәкірттерінің әрқайсысы оны әртүрлі аймаққа әкелді, олардың өздерінің мұрагерлері соңынан ерді: Карлиннің Ахароны (I), Витебсктің Менахем Мендель және Лиадидің Шнеур Зальман солтүстіктегі бұрынғы Литваға елшілер болды, ал Менахем Нахум Тверский шығыстағы Чернобыльге барды, ал Бердичевтің Леви Ицхогы жақын жерде қалды. Лиженсктік Елимелек, оның ағасы Ханипольдік Зуша және Исраэль Хопштайн сектаны Польшада құрды. Витебск пен Абрахам Калискер кейіннен ізбасарларының шағын тобын Османдық Палестинаға бастап, Галилеяда хасидтік орталық құрды. Хасидизмнің таралуы ұйымдасқан қарсылықты тудырды. Вильнюс раввині Элия, заманның ең беделді тұлғаларының бірі және ескі стильдегі хасид және құпия каббалист, олардың мистицизмге, әдеттегі Тораны оқудан гөрі, белгілі бір коммуналдық билікке қауіп төндіруіне, Саббатейлік қозғалысына ұқсастығына және оның қарастырған басқа да бұзушылықтарына күдікпен қарады. 1772 жылдың сәуір айында ол және Вильнюс қауымдастығының уәкілдері сектаға қарсы жүйелі науқанды бастады, оларға анафема жариялады, олардың басшыларын қуды және қозғалысты қаралап хаттар жіберді. Броди және басқа қалаларда одан әрі айырылу болды. 1781 жылы, екінші жарыс кезінде, Яков Иосифтің кітаптары Вильнюсте өртенді. Хасидимдер Люриандық дұға рәсімін қабылдағанда, оны біраз өзгерткенде, оны Сефард нусхасына айналдырғанда тағы бір дау туды. Шығыс Еуропадағы алғашқы басылымы 1781 жылы жарық көрді және Бродидің хасидтік емес ғалымдарынан мақтау алды, бірақ секта бұл Каббаламен сіңген кітапты тез қабылдады және оны танымал етіп, оны өздерінің символына айналдырды. Олардың қарсыластары, «оппозиция» деп аталды (Хасидизм күшейген сайын дербес мағына алған жалпы термин), оларды дәстүрлі Ашкеназ нусхасын тастап кеткені үшін жақты. 1798 жылы Оппозиция Шнеур Зальман Лиадиге тыңшылық жасады деген айып тақты, ол екі айға ресейлік үкіметке қамалды. Қарғыс жарияланды және бүкіл аймақта жалақорлық жарияланды. Бірақ Элияның 1797 жылы қайтысы Миснагдимдерін олардың күшті басшысынан айырды. 1804 жылы Александр I Ресейде тәуелсіз дұға топтарының жұмыс істеуіне рұқсат берді, бұл қозғалыс қаладан қалаға таралуының басты құралы болды. Хасидизмді жоюға болмады, ол күресте өзінің анық өзін-өзі анықтауын алды және осы арқылы кеңінен тарады, бұл оның қарсыластарын пассивті қарсылыққа көшуге көндірді, мысалы, Воложиннің Хаймы. Жаңа қозғалыстың өркендеген консерватизмі – кейде Саббатейліктер сияқты Каббалаға негіделген антиномиандық сөздерге жақын болды, бірақ шектен асып кетпеді және толыққанды сақталып қалды – және ортақ жаулардың пайда болуы жақындасуға әкелді, ал 19 ғасырдың екінші жартысына қарай екі тарап та бір-бірін заңды деп санады. Ғасырдың басында бірнеше көрнекті жаңа, төртінші буынның тсаддыкимдері пайда болды. Елимелек қайтыс болғаннан кейін, енді бөлінген Польшада оның орнын Римановтың Менахем Мендель басып алды, ол Австрия билеушілерінің дәстүрлі яһуди қоғамын күштеп таңуға тырысқан модернизациясына қарсы болды (бірақ осы процестер оның сектасының гүлденуіне де мүмкіндік берді, өйткені коммуналдық билік әлсіреген). Риманов раввині хасидтердің еврей халқының ең консервативті топтарымен құрған одағын жариялады. Орталық Польшада жаңа басшы Яков Исаак Горовиц, «Люблин көрушісі» болды, ол халыққа жақын болды және кереметтер жасап, рухани талаптарды көп қоймады. Көрушінің аға шәкірті Яков Исаак Рабинович, «Пшисуханың қасиетті яхудисі» ұстазының тәсілін тым әдепсіз деп санады және көпшілікке теургиясыз, бірақ ғылыми және эстетикалық тәсілді қабылдады. Қасиетті яхуди…