Польшалық Хасидтік әулеті Гер (Ger) туралы

Кіріспе

Польша хасидтік династиясы

Гер (иврит: גער, сондай-ақ Гур, adj. Gerrer) – Польшаның Гора-Кальвария қаласында "Чиддушеи Харим" деп аталатын Ицхак Меир Альтер (1798–1866) құрған поляк хасидтерінің әулеті. Гер – Пешиша хасидизмінің бір тармағы, себебі Ицхак Меир Альтер Пешишалық Симха Бунимнің (1765–1827) көрнекті шәкірті болған. Холокостқа дейін Гердің ізбасарларының саны 100 000-нан асып, Польшадағы ең ірі және беделді хасидтік топқа айналдырды. Бүгінде бұл қозғалыстың орталығы Иерусалимде орналасқан, ал 2016 жылғы мәліметтер бойынша, құрамында 11 859 отбасы бар, олардың көп бөлігі Израильде тұрады, бұл Герді Израильдегі ең ірі хасидтік әулет етеді. 2019 жылы шамамен 300 отбасы

Тарих

Ерте жылдары Ысқақ Мейір Альтер Пешишаның Симха Буниміне жақын шәкірті болды, ол Талмуд рационализмі идеяларын уағыздады және жеке шынайылықты іздестіруді қанағаттандыруды үйретті, бұл кейінірек Гер Хасидизмінің негізгі қағидаларына айналды. 1827 жылы Симха Буним қайтыс болғаннан кейін, Ысқақ Мейір Альтер Симха Бунимнің ұлы Авраам Мошеге емес, Коцктың Менахем Менделіне ерген оның радикалды жақтастарының қатарында болды. Коцкер ребе Пешишаның идеологиялық дәстүрін жалғастырды, ал 1859 жылы қайтыс болғаннан кейін оның ізбасарларының басым көпшілігі оның ұлы Довидтің орнына Ицхак Мейір Альтерді қабылдады. Ол кезде Ицхак Мейір Альтер Варшавада тұратын, онда ол Коцкер штиебельін басқарды. Ребе рөлін қабылдағаннан кейін көп ұзамай, Ицхак Мейір Гора Калварияның (идиш тілінде Гер) Ав Бейт Дині болып тағайындалды, онда ол өзінің хасид сотын құрды. 1866 жылы қайтыс болғаннан кейін оның ізбасарлары оның он сегіз жасар немересі, Ехуда Арий Лейб Альтердің оны мұрагерлікке тағайындауын қалады. Ехуда Арьех Лейб бұл лауазымды қабылдаудан бас тартқан кезде, хасидтердің көпшілігі қарт хасид Ханокх Хайнекх ХаКоэн Левиннің ізбасарлары болды. Оның қайтысынан кейін, Ехуда Арьех Лейб хасидтердің тілегімен олардың келесі ребесі болуға келісті. Гер қозғалысы Ехуда Арье Лейб пен оның үлкен ұлы және мұрагері Авраам Мордехай Альтердің басшылығымен өркендеді, ол «Имрей Эмес» деп белгілі болды. 1926 жылы, поляк хасидтері үшін бұрынғыдан ерекше болып, Авраам Мордехай Иерусалимде ешива құрып, оған әкесі – Сфас Эмес есімін берді. Бірінші рош ешива раввин Нехемия Альтер, Имрей Эместің ағасы болды. Бүгінгі таңда ешива Гер ешиваларының бас флагманы болып табылады. Бесінші Герр ребесінің басшылығымен, «Бейс Исраэль» деп аталған Исраэль Альтер «Ихуд Мосдос Гур» немесе Герр институттарының одағын құрды, ол Израильдегі Герге қатысты барлық білім беру мекемелерін қаржыландыруға жауапты орган ретінде жұмыс істейді. Қазіргі уақытта мұндай мекемелердің саны шамамен 100-ге жуық. Бейс Исраэль Екінші дүниежүзілік соғыста дерлік толығымен жойылған Гер қозғалысын қайта құруға көмектесті. Авраам Мордехай Альтер, қашып құтылуға мүкіндік алғаннан кейін, Палестинадағы британдық мандаттағы қозғалысты қайта құру жұмысына кірісті.

In his early years, Yitzchak Meir Alter became a close disciple of Simcha Bunim of Peshischa, who preached the ideals of Talmudic rationalism, and the pursuance of personal authenticity, which would later go on to be foundational tenets of Ger Hasidism. After Simcha Bunim's death in 1827, Yitzchak Meir Alter was among his more radical supporters who followed Menachem Mendel of Kotzk, rather than Simcha Bunim's son, Avraham Moshe. The Kotzker Rebbe continued in the ideological tradition of Peshischa, and after his death in 1859, the vast majority of his followers, accepted Yitzchak Meir Alter as his successor, rather than his son Dovid. Yitzchak Meir Alter was living in Warsaw at the time, where he operated a Kotzker shtiebel. Shortly after accepting the role of Rebbe, Yitzchak Meir was appointed as the Av Beit Din of Góra Kalwaria (Ger in Yiddish), where he established his own Hasidic court. After his death in 1866, his followers wanted his eighteen year old grandson, Yehudah Aryeh Leib Alter, to succeed him. When Yehuda Aryeh Leib refused to accept this position, most of the Hasidim became followers of the elderly Hasid, Chanokh Heynekh HaKohen Levin, after whose death, Yehudah Aryeh Leib, acceded to the request of the Hasidim to become their next rebbe. The Gerrer movement flourished under the leadership of Yehudah Aryeh Leib and his eldest son and successor, Avraham Mordechai Alter, known as the "Imrei Emes". In 1926, in a bold departure for Polish Hasidim, Avraham Mordechai established a yeshiva in Jerusalem, naming it for his father, the Sfas Emes. The first rosh yeshiva was Rabbi Nechemiah Alter, a brother of the Imrei Emes. Today, the yeshiva remains the flagship of the Ger yeshivas. Under the leadership of the fifth Gerrer Rebbe, Yisrael Alter, known as the "Beis Yisrael", the Ichud Mosdos Gur or Union of Gerrer Institutions, was established as the responsible body for funding all the educational institutions affiliated with Ger in Israel. Currently, there are about 100 such institutions. The Beis Yisrael helped rebuild the Ger movement after its virtual destruction in World War II. Avraham Mordechai Alter, who managed to escape, set about the task of rebuilding the movement in the British Mandate of Palestine.

Орталығы

Топтың штаб-пәтері Иерусалимде орналасқан. Британ мандаты кезінде және одан кейін топтың бет-мидрашы Махане-Ехуда маңындағы Сфас-Эмес иешивасында болды. Кейіннен синагога Гюла маңындағы Ральбах көшесіне көшірілді, ал 1990 жылдардың соңында Шнеллер жетімдер үйі кешенінің жанында Ермеяху көшесінде Ұлы Бет Мидраш Гур ашылды. 2015 жылы ғимаратқа қосымша құрылыс жұмыстары басталды, ал 2018 жылы Рош Хашана (5779) мерекесінде Бет Медраштың екінші қанаты пайдалануға берілді. 2022 жылы екі қанат біріктіріліп, құрылысы аяқталды, осылайша ол әлемдегі ең үлкен синагогаға айналды, негізгі ғибадатханасында 20 000 адамға дейін отыруға орын бар, ал жалпы ауданы шамамен 2000 м2 құрайды. Авраам Мордехай Альтердің Израильге көшіп келуінен бастап Гердің ребелері Иерусалимде тұрды, қазіргі ребе Яков Арье Альтер 2012 жылы ғана Иерусалимге көшіп келді. Топтың қаланың көптеген ультра-ортодоксал аудандарында "штибелех" -тері бар. Басқа хасидтік әулеттер сияқты, Гер де Еуропа мен АҚШ-тан келген жас отбасылардың көшіп келуінен кейін Иерусалимде кеңейді.

ГЭР-дің ерекшеліктері

Ерлер қара хасидтік киімдерімен және шұлықтарына тығылған шалбарымен ерекшеленеді, олар hoyzn zokn деп аталады (кейбір басқа хасидтік топтардағы ер адамдар киетін halber hoyzn деп аталатын шалбардан шатастырмау керек). Олар дөңгелек кірпіштен жасалған шапқыш пен биік, сүйір капель киеді. Олар шашын жақтауларынан көтеріп, кипаның астына тығып, көз жасығандай жасырады. Сенбі күні мен еврей мерекелерінде үйленген ерлер поляк хасидтерінің жоғары, дөңгелек жүн тоқыма шапанын киеді, оны Галициялықтар сподик деп атайды (Конгресс Польшасынан шықпаған хасидтік топтардағы үйленген ерлер киетін әлдеқайда жалпақ штреймельден шатастырмау керек). Герр еврей діни музыкасының ең өнімді композиторларын шығарды, мысалы, Янкель Талмуд (1885–1965), ол «Герр Реббелерінің Бетховені» деп танымал болды.

Кехилас Пней Менахем

2019 жылдың қазан айында Шаул Альтердің басшылығымен Герр хасидтерінің тобы негізгі хасидтік ортадан бөлініп, жаңа кехилла құрды: "Кехилас Пней Менахим". Гер тарихындағы алғашқы бөлініс, бұрынғы Герребедің ұлы Альтер мен оның туысы арасындағы екі он жылдыққа созылған шиеленістердің нәтижесі болды. Бұл шиеленіс, соңғысы 2016 жылы Альтердің Рош Йешива болған беделді йешиваны жапқаннан кейін және 2019 жылы оның немересінің үйлену тойына шақырылмағаннан кейін одан әрі күшейді. 2019 жылдың 22 қазанында Альтер қоғамдық Суккот шарасын өткізді, онда жаңа топқа арналған қаржылық көмектер мен мектепке тіркелу формалары таратылды, бұл бөліністің бастауы болды. 2021 жылдың 8 қарашасында "Jerusalem Post" газеті Кехилас Пней Менахемнің Израильде 500 отбасы, АҚШ-та тағы 300 отбасыдан тұратынын хабарлады, ал Израильдегі негізгі Гур қауымының саны 100 000 адамға жуық деп есептеледі (Израильдің Ұлттық экономикалық кеңесінің 2021 жылғы қарашадағы есебіне сәйкес, әр хареди отбасында орташа есеппен 6,7 бала бар, яғни 11 494 отбасы). 2022 жылдың мамыр айында Ашдод, Бней Брак және Иерусалим қалаларында екі қауымның хасидтері арасында зорлық-зомбылыққа толы қақтығыстар болды. Жүздеген ер адам Альтердің йешивасына шабуыл жасады, оны полиция қорғап үйіне жеткізді.

Таканот

Гер жыныстық қатынасқа қатысты ортодоксал яһудилер арасында ең қатаң көзқарастарға ие екені мәлім. 1948 жылы раввин Исраил Альтер күнделікті өмірді реттейтін таканот (гер хасидтерінің идиш тіліндегі диалектісінде такун деп аталады) деп белгіленген «Қасиеттілік ережелерін» қабылдады. Ережелер ауызша беріліп, 2016 жылға дейін жазбаға түсірілмеді, сол кезде Гер хасидтік сектасының бұрынғы мүшесі оларды Facebook желісінде жариялады. Мысалы, таканот бойынша, әйел мен ерлі-әйел жыныстық қатынасқа айына екі реттен аспауы керек, оны үнсіз және жылдам жасауы керек, ал ер адам әрқашан үстінде болуы тиіс. 2009 жылы Гер қауымының әйелі Сара Эйнфельд «Shrew» (иврит тілінде «Soreret») деп аталатын қысқаметражды деректі фильмде пайда болды. Фильм түсірілімі барысында ол Герден кетуге және секулярлық өмір салтын қабылдауға шешім қабылдады. Ол өзінің блогында Гердегі әйелдерге жасалған «құғынды» және осы ережелер режимімен жыныстық қатынастың басылуын баяндады.