Кіріспе

Фотосуретке поздалған түр жасамай түсірілген сурет. Бұл стиль көше фотосуреті, спонтанды фотосурет немесе жылдам түсірілім деп те аталады. Кәсіби фотографтар кейде көшеде немесе саябақтар, жағажайлар сияқты басқа қоғамдық орындарда бейтаныс адамдардың ашық суретін түсіреді. Ашық фотосурет студияда немесе түсірілімде қайта жасай алмайтын табиғи көріністер мен сәттерді бейнелейді. Бұл стиль көбінесе адамдарды камераны байқамай, табиғи күйінде түсіру үшін қолданылады. Басты назар – өмірдің шынайы көріністері мен сәттерін жазу. Ашық фотосурет отбасылық жиналыстар, ерекше шаралар және күнделікті көше көріністері сияқты түрлі жағдайларда қолданылуы мүмкін. Сонымен қатар, бұл стиль тойлардағы және кәсіби портреттерге де жиі қолданылады. Ашық фотосурет көбінесе поздалған фотосуреттерге қарағанда нысанды шынайы бейнелейді деп есептеледі. Ашық фотосурет түсіру үшін фотограф нысанға алыстан қарауға немесе ұзын линза немесе телеобъективті қолдануға тырысуы мүмкін. Бұл нысанды оның табиғи ортасында, камераның бар екенін сезбейтіндей түсіруге мүмкіндік береді. Фотограф жылдам болуы және қызықты композиция мен фонға назар аударуы керек. Ашық фотосурет алуан түрлі нысандар мен оқиғаларды түсіруге қолданылады. Бұл көше фотосуреті, той фотосуреті, портрет және шара фотосуреті үшін танымал стиль. Ол өмірдің шынайы сәттерін, мысалы, көшеде жүрген адамдарды, саябақта ойнайтын балаларды немесе отбасылық жиналыстарды түсіруге болады. Сондай-ақ, қуаныш пен мерекелік сәттерді бейнелеуге де жарайды. Ашық фотосурет журналистикада және деректі фотосуретте де қолданылады. Ашық фотосурет – поздалған түр жасамай түсірілген сурет. Фотосуреттің ашық болуы нысанның суретке түсірілгенін білуіне немесе келісіміне қатысты емес, сондай-ақ одан әрі пайдалану мен таратуға рұқсат беруге де қатысты емес. Маңыздысы – нысанның поздалмауы. Дегенмен, егер мақсат нысанның суретке түсіріліп жатқанын мүлдем білмеуі және тіпті күтпеуі болса, онда мұндай фотосурет жасырын фотосурет болып саналады, ол ашық фотосуреттің ерекше жағдайы.

Өнер түрі ретінде

Жалпы алғанда, ең алғашқы «жасырын» фотограф ретінде танылған адам – доктор Эрих Соломон. Ол 1920 жылдардың соңы мен 1930 жылдардың басында Берлиндегі әлеуметтік элитаның, саясаткерлер мен дипломаттардың суретін 1 3/4 x 2 1/4 дюймдік шыны пластинамен немесе кесілген, жамылғы, пленкалық камерамен – «Эрманокс» деп аталатын камерамен түсірді. «Эрманокс» 1924 жылы Германияның Дрезден қаласындағы «Эрнеманн Верке» (Ernemann Werke) компаниясында өндірілді. Француз колониялар министрі Аристид Брианның айтуынша, «Ұлттар лигасының конференциясы үшін үш нәрсе қажет: бірнеше сыртқы істер министрлері, үстел және Соломон». Салт-дәстүрлі, поздалған студиялық портреттерден немесе жарқыраған, топтық суреттерден мүлдем өзгеше Саломонның суреттерін көрген ағылшын редакторы оларды «жасырын суреттер» деп атады – бұл байқау өнері, және бұл атау көпшілікке жабысты. Саломонның тәсіліне ең қолайлы және «жасырын камера» деп аталған камера – Оскар Барнак жасаған және 1924 жылы «Эрнст Лейц» компаниясы ұсынған «Лейка» болды, ол бүгінгі барлық 35 мм камералардың алдашысы еді. Кейбір кәсіби фотографтар жасырын суретті өнер формасына жеткізді. Анри Картье Брессон ондаған жылдар бойы күнделікті өмірдегі «шешуші сәттерді» түсіріп, жасырын сурет өнерінің шебері саналады. Артур Фелиг, көбінесе Уиги деп танылатын, Нью-Йорк көшелеріндегі өмірді суретке түсірген, өмір мен өлімді ең шикі жағдайда бейнелеген ұлы суретшілердің бірі болды. Жасырын сурет саласындағы барлық табысты фотографтар адамдарды камераның жанында релаксқа түсіруге, оларға ыңғайлы сезінуге үйренді, кештерде араласуға, көзге түсетін бөгде элемент – камера болса да, қабылдануға қол жеткізуге үйренді. Субъектілердің фотографтың және камераның болуына қалай реакция жасайтыны – суретшінің шеберлігіне, тәсіліне және түсірілімді орындау деңгейіне байланысты. Бұл, әрине, Рене Бурри сияқты көптеген танымал фотографтарға да қатысты. Жасырын сурет – фотожурналистиканың ең таза түрі деп айтуға болады. Фотожурналистика мен жасырын сурет арасында жұқа шекара бар, бұл шекараны Брессон мен Уиги сияқты фотографтар бұзды. Фотожурналистика көбінесе суреттер арқылы оқиғаны баяндауға тырысады, ал жасырын сурет – жай ғана оқиғаның куәсі болуды бейнелейді.

Камера жабдықтары

Кескінді түсіру үшін көбінесе кішкентай камера жабдықтары қолданылады, себебі олар түсірілімге түскен адамдарды алаңдатпайды. Кескінді түсіруде әдетте қолда бар жарық пайдаланылады, өйткені сыртқы жарық (флеш) адамдарды камераның барын ескертіп, оларды қорқытып, табиғи мінез-құлықтан ауытқып, суретке түсу үшін әрекет етуіне себеп болуы мүмкін. Осы себепті, кескінді түсірудің алғашқы қадамдары күн сәулесі мол болған ашық ауада жасалған. Жабық кеңістікте кескінді түсіру үшін жоғары сезімталдыққа ие фильмдер (жоғары ISO) және фильмдерді дамытудың күшті әдістері ("күшейтілген өңдеу") қажет болды, бұл сезімталдықты арттыруға мүмкіндік берді. Сондықтан, кескінді түсіру тарихи түрде осы техникалардың нәтижесінде пайда болатын, дөңгелектелген және контрасты жоғары суреттермен байланысты болды. Цифрлық камералардың енгізілуі жарық жетіспейтін жағдайда да сыртқы жарықсыз сурет түсіруді жеңілдетті. Толық кадрлы DSLR камералары жоғары ISO деңгейіндегі шуды тарихи төмен деңгейге дейін төмендетіп, жоғары ISO-да таза және қаныққан суреттерге қол жеткізуге мүмкіндік берді.