Кіріспе

Руед Лангаард (; туған аты Руд Иммануэль Лангаард; 28 шілде 1893 – 10 шілде 1952) – кеш романтикалық даниялық композитор және органшы. Оның сол кездегі бұрынғыдан өзгеше музыкасы замандас даниялық композиторларынан ерекшеленді, бірақ ол қайтыс болғаннан кейін 16 жыл өткен соң ғана танылды.

Өмір

Копенгагенде дүниеге келген Руэд Лангаард, композитор және Корольдік камералық музыкант Зигфрид Лангаардтың (1852–1914) және Эмма Лангаардтың (қыздығы Фосс, 1861–1926) жалғыз ұлы болды. Екеуі де пианист болған. Бес жасында Руэд анасынан, кейін әкесінен және жеке сабақ берушіден фортепиано сабақтарын ала бастады. Оның таланты тез байқалды, жеті жасында Шуманның «Давидсбюндлертанцтарын» және Шопеннің мазуркаларын орындай алды. Сол кезде ол фортепианоға арналған қысқа пьесалар жазып, органмен де таныса бастады. 10 жасында Валбидегі Иса шіркеуінің органшысы Густав Хельстедтен орган, ал бұрынғы Корольдік оркестрдің мүшесі Хр. Петерсеннен скрипка сабақтарын алды. 11 жасында Копенгагендегі Фредерикскиркенде (Мрамор шіркеуінде) өткен концертте алғаш рет органшы және импровизатор ретінде өнер көрсетті. 12 жасында С. Ф. Э. Хорнеманнан, кейін Вильгельм Розенбергтен музыка теориясын оқыды. Лангаардтың алғашқы шығармалары – 2 фортепианолық пьеса мен 2 ән – 13 жасында жарық көрді. Осы шамада ол атақты композитор Карл Нильсеннен шамамен бір ай бойы контрапунктті үйренді. Бір жыл өткен соң, оның «Муза триумфантес» атты хорлық шығармасы Копенгагендегі концертте орындалды, бұл оның композитор ретіндегі тұңғыш дебюті болды. Жасөспірім кезінде ол шығармалар жазуын жалғастырды және ата-анасымен бірге Рождество мен Жаңа жыл қарсаңында саяхаттап, дирижерлер Артур Никиш пен Макс Фидлермен танысты. 18 жасында Лангаард Копенгагендегі Фредерикскиркенде (Мрамор шіркеуінде) органшының көмекшісі болып жұмыс істеді. Келесі жылы (1913) оның 1-симфониясы «Тау пасторальдары» Берлинде, Макс Фидлердің жетекшілігінде Берлин филармониясының орындауында тұңғыш рет орындалды. 1914 жылы әкесі қайтыс болды, ал 1915 жылдан 1917 жылға дейін Копенгагендегі Гарнизон шіркеуінде органшының көмекшісі болып қызмет етті. 1917 жылдан бастап Копенгагендегі көптеген шіркеулерде органшы лауазымына үміткер болды. 1922 жылы Вальборг Констанс Оливия Тетенс (Констанс есіммен танымал) Руэд Лангаард пен оның анасымен бірге Копенгагенге көшіп келді. Анасы 1926 жылы қайтыс болғаннан кейін бір жыл өткен соң Лангаард Констанс Тетенске үйленді. Лангаард 30 жасынан бастап мемлекеттік грант алғанмен, оның шығармалары мен жұмыс өтініштері көбінесе қабылданбады. Тек 46 жасында ғана ол тұрақты жұмысқа ие болды – Данияның ең көне қаласы, Оңтүстік-Батыс Ютландияда орналасқан Рибе соборындағы органшы болып. 59 жасқа толуға аздай қалғанда Руэд Лангаард Рибеде қайтыс болды, композитор ретінде танылмаған күйінде.

Музыка

Руед Лангаард кеш романтикалық стилде шығармалар жазды, айқын драмалық және күйдің зор ауытқуларымен ерекшеленеді. Ол Рихард Вагнер мен Рихард Штраустың ықпалына түскендігі сөзсіз, Штраус сияқты, оркестрлеудің шебері болды. Ол ірі оркестр үшін 16 симфония және басқа да оркестрлік шығармалар жазған. «Сфералар музыкасы» – оның ең танымал және радикалды туындысы. Бұл өте күрделі симфониялық шығарма, үлкен оркестрді, орган мен фортепианоны (сіңірлер пернелер арқылы емес, тікелей тартылатын), хорды және сопрано дауысы бар (алыстан естілетін) қосымша оркестрді талап етеді. Ол Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде жазылған, бірақ Лангаардтың өмірінде тек екі рет (1921–1922 жылдары Германияда) орындалды және шамамен 50 жылға жуық уақытқа ұмытылып, қайта жаңғырды. 1960 жылдардың соңында қайта ашылғанда, ол таңғаларлықтай заманауи және Лангаардтың композиторлық стилін көрсететін туынды деп танылды. 2010 жылы «Сфералар музыкасы» Томас Досгардтың дирижерлігімен The Proms-те британдық тұңғыш рет орындалды. Оның ерекше стилі мен драмалық сезімі шығармаларының атауларына дейін жеткен. Оның төртінші және алтыншы симфониялары «Жапырақ төгілуі» және «Көктем дауылдары» деп аталады. Оның 13-ші және 16-шы симфониялары тиісінше «Адалдықсыздық» және «Күннің шашуы» деп аталады. Жеке бөлімдердің сипаттамалық атауларының мысалдары: «Сымсыз Карузо» және «Құлықты энергия» және «Офиске асығысқан әкелер» (14-ші симфония, «Таң»). Оның 400-ден астам шығармаларының ішінде 150-ден астам ән, фортепиано, орган үшін жазылған шығармалар және «Антихрист» (Антихрист) атты опера бар.

Таңдалған шығармалар

BVN – Bendt Viinholt Nielsen: Rued Langgaards Kompositioner (Руед Лангаардтың композициялары. Жұмыстардың түсіндірмелі каталогы. Ағылшын тіліндегі кіріспемен) еңбегіндегі туындылардың нөмірленуін білдіреді. Оденсе университетінің баспасы, 1991 жыл.

Жазбалар

Соңғы жылдары оның көптеген шығармалары жазылды, оның ішінде Danacord фирмасы оның толық симфонияларын жеті дискіге жазды. Илья Ступельдің жетекшілігімен Артур Рубинштейн атындағы филармониялық оркестрімен орындалған бұл цикл, Томас Даусгаардтың жетекшілігімен Dacapo фирмасының Дания ұлттық симфониялық оркестрімен жазған екінші циклымен жалғасты. Екі цикл де сыншылар тарапынан жоғары бағаланды. Қазіргі уақытта CD-де қолжетімді Лангаардтың басқа шығармаларына «Сфералар музыкасы», «Месси» (үш кешкі орган драмасы), «Антихрист» (алты сахналық шіркеу операсы), «Дуо Лис Па Химлен», фортепиано концерттері, «Уақыт соңы» және жеке аспаптарға арналған әртүрлі шығармалар кіреді. Ars Nova Copenhagen орындаған кейбір діни емес және діни хор шығармаларын «Rose Garden Songs» CD-сінде табуға болады.