Кіріспе
Жүн имитациясы жасалған мата
Жасанды жүн, сондай-ақ жалған жүн деп те аталады, жүннің сыртқы түрі мен жылуын қамтамасыз ететін құрылымдық мата. Жасанды жүн полиэстер, нейлон немесе акрил сияқты әртүрлі материалдардан жасалуы мүмкін. Алғаш рет 1929 жылы пайда болған жалған жүн бастапқыда Оңтүстік Америка альпакасының түктерінен жасалған. Келесі онжылдықтарда, әсіресе 1940 жылдары тоқыма өндірісіндегі маңызды жетістіктердің арқасында олардың сапасы едәуір жақсарды. 1950 жылдардың ортасында жалған жүнде маңызды өзгеріс болды: альпака түктері акрил полимерлерімен алмастырылды, нәтижесінде бүгінгі танымал синтетикалық жүн пайда болды. Жануарлар құқықтарын қорғайтын және жануарлар әл-ауқатын жақсартатын ұйымдардың жасанды жүнды насихаттауы, оның дәстүрлі жүн киімдеріне жануарларға қатысты жақсы балама ретінде танымалдылығын арттыруға көмектесті.
Қолданылуы
Жасанды жүн нағыз жүнді қолданатын барлық салаларда қолданылады, оның ішінде, бірақ олармен шектелмей, тыныштандырушы жануарлар, сәндік аксессуарлар, жастықтар, төсек жабдықтары және көрпелер. Оны қолөнер жобаларында да пайдалануға болады, себебі оны стандартты тігін машинасымен тігуге болады. Ал нағыз жүн әдетте қалың болады және оны қолмен тігу немесе инемен тігу қажет. Жастар арасында жасанды жүн жиі қолданылады; Abercrombie & Fitch және American Eagle дүкендері көбінесе өздерінің траппер шляпалары мен күртелерінде жасанды жүн қолданады. Ralph Lauren өзінің коллекцияларында жасанды жүннің қолданылуын насихаттады. Жасанды жүн furry қауымдастығында костюмдер жасау үшін кеңінен қолданылады. Кеңес, және қазіргі Ресей армиясында "балық жүні" дегені – нашар сапалы қысқы киім мен ушанкаға деген жек көруші атау, "кедейдің жүн тондығы – балық жүнінен" деген мақалдан шыққан.
Тігу және сақтау
Шынайы жүннен өзгеше, жасанды жүн – матаның бір түрі, сондықтан оны тігу салыстырмалы түрде оңай. Жасанды жүннің синтетикалық табиғаты салқын сақтау қажеттілігін жояды, бұл нағыз жүннің бүлінуіне кедергі келтіреді. Сонымен қатар, жасанды жүнге, нағыз жүннен айырмашылығы, көбелектер шаңқай бермейді. Дегенмен, жасанды жүннің сапасын сақтау үшін оны ылғалдан, ыстықтан және күн сәулесінен сақталған киім қапшығында немесе контейнерде сақтау керек. Жүннен жасалған киімдерге қатысты дау-дамайлардың салдарынан, жасанды жүн өндіру технологиясы ХХ ғасырдың басынан бері едәуір жақсарды. Жүннің сыртқы түрін "жасыруға" және дәстүрлі бейнесін, әсіресе әдемі киінген әйелдермен байланысты бейнесін өзгертуге арналған жаңа тігіс және бояу техникалары пайда болды. Modacrylic – нағыз жүнге ұқсас көрінісімен қызығушылық тудыратын жоғары сапалы "жүн" баламасы. Нью-Йорктегі жасанды жүн агенті, Strachman Associates компаниясының өкілі Говард Страхман, синтетикалық акрил тоқыма маталар Азиядан келетін жоғары сапалы жасанды жүннің негізгі көзіне айналғанын айтады. Өндірістің жаңа әдістері әлі де жасалып жатыр. Бір техника ірі және жұқа талшықтарды біріктіріп, күміс түлкі немесе бобр терісін имитациялайды.
Ұзақ мерзімділік және энергия тұтыну
Жасанды жүн нағыз жүнге қарағанда аз төзімді деп есептеледі, және осы ерекшелік, оның нашар жылу сақтау қабілетімен бірге, оны пайдалануға қарсы айтылатын сынның бір бөлігін құрайды. Сонымен қатар, нағыз жүннен өзгеше, жасанды жүн қардың еруінен және талшықтарда қайта қатуынан қорғай алмайды, бұл суық аймақтарда қауіпті жағдай тудыруы мүмкін. Бұл тұжырымдарға қарамастан, зерттеуге көзқарастың бұрмаланғандығы және көне әдістер қолданылғаны үшін сын бағытталды.
Қоршаған ортаға әсері
Жасанды жүн әр түрлі синтетикалық материалдардан жасалғандықтан, биоразделмелі қасиеті төмен. Бұл материалдар көмір, ауа, су, мұнай және әк тастан алынған акрил және модакрил полимерлерінің қоспаларын қамтиды, олардың ыдырауына 500 мен 1000 жылға дейін уақыт қажет болуы мүмкін.
Шын терілерді пайдалану
Америка Құрама Штаттарының Адамгершілік Қоғамы жүргізген тест кезінде, жасанды жүнмен әшекейленген деп белгіленген кейбір пальтоларда нақты жүн қолданылғаны анықталды. Америка Құрама Штаттарында 2012 жылға дейін заңдағы олқылық, құны 150 доллардан кем жүннен жасалған киімге жүн туралы ақпаратты көрсетпестен, жасанды деп белгілеуге мүмкіндік берді. Дизайнер Стелла Маккартни өзінің коллекцияларында «Fur Free Fur» деген жазуы бар таңбалармен жасанды жүннен де пайдаланады. Неміс компаниясы Hugo Boss 2016 жылғы күзгі-қысқы коллекциясынан бастап толығымен жүннен бас тартуға уәде беріп, жануарлар терісіне қарсы позиция білдірді. Бұл туралы хабарлаған спорттық киімдердің креативті директоры Бернд Келлер компанияның жануарларды қорғау және тұрақтылықты ыңғайлылықтан басым тұту ниетін мәлімдеді. SpiritHoods – Лос-Анджелесте орналасқан киім компаниясы және жасанды жүннен жасалған пальтоларға мамандандырылған. PETA (Жануарларды этикалық қарым-қатынасқа қадағалау үшін халық) оларға 2011, 2012 және 2022 жылдары қатыгездіксіз киім бренді болғаны үшін Либби сыйлығын табыс етті. Жасанды жүннің түс және пішіндегі әмбебаптығы үшін де қолданылады. Соня Рикиелдің бұрынғы көркемдік директоры Джули де Либран өзінің коллекцияларында нақты және жасанды жүннің комбинациясын пайдаланды. Де Либран, жасанды жүннің креативті түстер мен формаларды қабылдау қабілеті үшін қолданғанын, бұл оған табиғи жүнде болмайтын ойыншылдық беретінін айтты. Әлемдік жасанды жүн индустриясы 2027 жылға қарай 15%-дан астам өсуі күтілуде.